Gerelateerde artikels
Wat is het prikkelbare darm syndroom (PDS)?
In dit artikel
Wat is het prikkelbare darm syndroom (PDS)?
dossier
Het prikkelbaredarmsyndroom (PDS) is een veelvoorkomende chronische spijsverteringsaandoening die soms sterk invaliderend kan zijn, maar geen ernstige gevolgen heeft voor de gezondheid. Het veroorzaakt buikpijn, een opgeblazen gevoel, diarree of constipatie. Een globale aanpak kan vaak de levenskwaliteit van patiënten aanzienlijk verbeteren.
Lees ook: Slijm bij de ontlasting kan wijzen op gezondheidsprobleem
Wat is het prikkelbaredarmsyndroom?
Het prikkelbaredarmsyndroom (PDS), ook wel het irritable bowel syndrome (IBS) genoemd, is een van de meest voorkomende chronische spijsverteringsstoornissen. Het wordt vooral gekenmerkt door buikpijn in combinatie met stoelgangsproblemen zoals diarree, constipatie of een afwisseling van beide.
Deze aandoening kan het dagelijks leven sterk verstoren, maar is goedaardig omdat ze het risico op darmkanker niet verhoogt en de darmen niet beschadigt. Bij onderzoek worden geen structurele afwijkingen gevonden. Toch kan PDS de levenskwaliteit aanzienlijk verminderen.
Volgens recente studies treft het prikkelbaredarmsyndroom ongeveer 5 tot 10% van de bevolking, met een duidelijke voorkeur voor vrouwen en mensen jonger dan 50 jaar. Het komt ongeveer twee keer zo vaak voor bij vrouwen als bij mannen en wordt vooral gezien tussen de 20 en 40 jaar.
Symptomen prikkelbare darm syndroom
De symptomen van het prikkelbaredarmsyndroom variëren sterk van persoon tot persoon en verlopen vaak in periodes van opflakkeringen, afgewisseld met rustigere fases.
Meest voorkomende symptomen van PDS
- buikpijn of buikkrampen
- een opgeblazen gevoel
- een opgezwollen buik
- diarree, constipatie of een afwisseling van beide
- abnormale stoelgang: zacht, vloeibaar of zeer hard
- gevoel van onvolledige stoelgang
- plotselinge drang om naar het toilet te gaan
- slijm in de stoelgang, maar geen bloed
- winderigheid
- gevoelige buik bij aanraking
Het syndroom wordt meestal ingedeeld in verschillende vormen:
- PDS met overwegend constipatie
- PDS met overwegend diarree
- gemengd PDS (afwisseling van diarree en constipatie)
Andere mogelijke symptomen
Sommige mensen ervaren ook:
- vermoeidheid
- misselijkheid
- bovenste spijsverteringsklachten (dyspepsie)
- bekkenpijn
- pijn bij het plassen
De klachten verlopen vaak onvoorspelbaar, met periodes van verergering en periodes van verbetering.
Lees ook: Dyspepsie: wanneer gevaarlijk?
Oorzaken en risicofactoren van PDS
De exacte mechanismen van het prikkelbaredarmsyndroom (PDS) zijn nog niet volledig begrepen. Specialisten spreken vandaag vaak over een stoornis in de “darm-hersen-interactie”, een verstoorde communicatie tussen de darmen en de hersenen.
Er zijn meerdere factoren die een rol lijken te spelen:
- Overgevoeligheid van de darmen: De darmen van mensen met PDS reageren te sterk op normale prikkels zoals gasvorming, vertering en darmcontracties.
- Stoornissen in de darmbeweging: De darmtransit kan te snel verlopen (wat diarree veroorzaakt) of te traag (wat constipatie veroorzaakt).
- Darmmicrobioom: De laatste tien jaar is er veel aandacht voor het darmmicrobioom, de miljarden micro-organismen in onze darmen. Bij PDS-patiënten zijn verstoringen in de samenstelling (dysbiose) vastgesteld, al is er nog geen specifiek microbieel profiel geïdentificeerd.
- Eerdere darminfectie: Sommige mensen ontwikkelen PDS na een gastro-enteritis of een darminfectie (bijvoorbeeld salmonella).
- Voeding: Bepaalde voedingsmiddelen rijk aan fermenteerbare suikers (FODMAP’s) kunnen symptomen uitlokken, zoals uien, knoflook, bepaalde fruitsoorten, peulvruchten en zuivelproducten bij mensen met lactosegevoeligheid.
- Stress: Chronische stress, angst en psychologische factoren kunnen via de darm-hersen-as invloed hebben op de darmen en opflakkeringen verergeren.
Lees ook: 10 mogelijke oorzaken van een opgeblazen buik
Wanneer naar de huisarts?
Het syndroom prikkelbare darm is in principe een vrij onschuldige aandoening, maar je kan toch maar beter een diagnose laten stellen bij je huisarts en/of gastro-enteroloog. Het is zeker raadzaam naar de huisarts te gaan als er sprake is van:
- gewichtsverlies van 3 kg of meer in een maand tijd. Vooral als er geen duidelijke verklaring voor is zoals het volgen van een dieet
- als er darmkanker in de familie voorkomt
- bij pijn laag in de buik
- bij koorts of temperatuurverhoging
- als er (bij vrouwen) een relatie tussen de buikpijn en de menstruatie lijkt te zijn
- als er een relatie lijkt te zijn met het gebruik van medicijnen (antibiotica, calciumantagonisten, diuretica, codeïne, morfine), voedingsmiddelen, genotsmiddelen, melk, kunstmatige zoetstoffen, lightproducten (sorbitol en aspartaam) of alcohol
- na een verblijf in de (sub-)tropen of het Middellandse Zeegebied
- bloed bij de ontlasting
- langer dan twee weken diarree
- hardnekkige klachten met ernstige hinder of als het normale dagelijkse functioneren eronder begint te lijden
- als je je ernstig ongerust maakt
- bij een verstopping (obstipatie) die niet overgaat ondanks het gebruik van veel vezels en veel drinken
Lees ook: Wat zegt de kleur van je stoelgang over je gezondheid?
Hoe wordt het prikkelbaredarmsyndroom (PDS) vastgesteld?
De diagnose van PDS is vooral gebaseerd op de analyse van symptomen en het klinisch onderzoek. Ze kan gesteld worden met behulp van de Rome IV-criteria, op voorwaarde dat de patiënt geen alarmsignalen vertoont zoals rectaal bloedverlies, gewichtsverlies of andere tekenen die op een andere oorzaak kunnen wijzen.
Volgens deze criteria wordt PDS gedefinieerd door terugkerende buikpijn die gemiddeld minstens 1 dag per week optreedt in de laatste 3 maanden, in combinatie met minstens twee van de volgende kenmerken:
- pijn die samenhangt met de stoelgang
- verandering in de frequentie van de stoelgang
- verandering in de consistentie van de stoelgang
Aanvullende onderzoeken (bloedonderzoek, opsporing van coeliakie, fecaal calprotectine) kunnen worden uitgevoerd om andere aandoeningen uit te sluiten, zoals de ziekte van Crohn, colitis ulcerosa of coeliakie. Bij mensen ouder dan 50 jaar of bij aanwezigheid van alarmsignalen kan een coloscopie nodig zijn.
PDS kan soms worden verward met:
- de ziekte van Crohn
- colitis ulcerosa
- coeliakie
- endometriose
- voedselintoleranties
- spijsverteringskankers
Lees ook: Test jezelf op dikkedarmkanker via het bevolkingsonderzoek
Behandeling PDS
Er is geen enkele behandeling die het prikkelbaredarmsyndroom (PDS) definitief kan genezen. De aanpak richt zich vooral op het verminderen van klachten en het verbeteren van de levenskwaliteit.
- Voeding aanpassen: Een FODMAP-arm dieet (laag in slecht opgenomen fermenteerbare suikers) is vandaag een van de best onderzochte voedingsaanpakken om PDS-klachten te verlichten. Het houdt in dat bepaalde voedingsmiddelen tijdelijk worden beperkt (zoals sommige fruitsoorten, peulvruchten, zuivelproducten en tarwe), onder begeleiding van een diëtist, waarna ze geleidelijk opnieuw worden geïntroduceerd. In het algemeen wordt een evenwichtige voeding aanbevolen, rijk aan aangepaste vezels, voldoende hydratatie en arm aan verzadigde vetten. Het kan ook nuttig zijn om persoonlijke triggers te identificeren en te vermijden.
- Meer lichaamsbeweging: Regelmatige matige lichaamsbeweging (minstens 30 minuten wandelen of fietsen per dag) helpt de darmwerking te verbeteren en stress te verminderen, twee belangrijke factoren bij PDS.
- Stress verminderen: Technieken zoals meditatie, sofrologie of psychotherapie worden aanbevolen bij stressgerelateerde klachten van PDS. Ook darmgerichte hypnotherapie toont in verschillende studies veelbelovende resultaten. Het is belangrijk om zich niet sociaal te isoleren uit angst voor klachten: het behouden van normale dagelijkse activiteiten is juist gunstig.
- Medicatie: Afhankelijk van de dominante klachten kan een arts volgende middelen voorschrijven: krampstillers tegen buikpijn en krampen, laxeermiddelen bij constipatie, middelen die de darmtransit vertragen bij diarree... Soms worden ook lage doses antidepressiva gebruikt vanwege hun effect op viscerale pijn.
- Probiotica: Het gebruik van probiotica wordt aanbevolen door verschillende gastro-enterologische richtlijnen, waaronder de Franse SNFGE en de World Gastroenterology Organisation (WGO), met een redelijk wetenschappelijk bewijs. Niet alle probiotica zijn echter gelijk: de werking hangt af van de bacteriestammen en doseringen. Het is daarom aangeraden om eerst medisch advies in te winnen voordat ze worden gebruikt.
Lees ook: Prikkelbare darmsyndroom (PDS): wat doen tegen klachten?
Lees ook: Helpt het FODMAP-dieet bij prikkelbaredarmsyndroom?
Bronnen:
https://www.gastrobenw.be
https://www.mlds.nl
https://www.inserm.fr
https://www.msdmanuals.com
https://www.nice.org.uk
https://theromefoundation.org
Lees ook: Helpt het FODMAP-dieet bij prikkelbaredarmsyndroom?
