Gerelateerde artikels
Darmkanker: oorzaken en behandeling
In dit artikel
Darmkanker: oorzaken en behandeling
dossier In België krijgen elk jaar ongeveer 7.000 mensen de diagnose darmkanker. Daarmee is het de vierde meest voorkomende kanker in ons land. Mannen en vrouwen worden ongeveer even vaak getroffen en het risico neemt toe vanaf de leeftijd van 50 jaar. Darmkanker veroorzaakt in een vroeg stadium vaak weinig of geen klachten. Daarom is screening zo belangrijk: hoe vroeger de ziekte wordt ontdekt, hoe groter de kans op een succesvolle behandeling. Bovendien kan je darmkanker vaak zelfs voorkomen door voorstadia, zoals darmpoliepen, tijdig op te sporen en te laten verwijderen.
Lees ook: Hoe kan je het risico op darmkanker verlagen?
Hoe ontstaat darmkanker?
Darmkanker, ook wel dikkedarmkanker of colorectale kanker genoemd, ontstaat in de meeste gevallen uit een goedaardige darmpoliep. Dat is een kleine uitstulping van het slijmvlies aan de binnenkant van de dikke darm. Slechts een klein deel van die poliepen wordt kwaadaardig, maar wanneer dat gebeurt, verloopt het meestal langzaam. Gemiddeld duurt het vijf tot tien jaar voordat een poliep uitgroeit tot kanker.
Om te begrijpen hoe zo’n poliep uiteindelijk kan uitgroeien tot een kwaadaardige tumor, is het goed om te weten wat er op celniveau gebeurt. De cellen in ons lichaam delen namelijk voortdurend om oude of beschadigde cellen te vervangen. Dat proces wordt normaal streng gecontroleerd door het DNA in de cel. Soms ontstaan er echter fouten waardoor cellen zich ongecontroleerd blijven vermenigvuldigen. Zo ontstaat een gezwel. In eerste instantie blijft de tumor beperkt tot het slijmvlies van de dikke darm. Zonder behandeling kan hij echter doorgroeien in diepere lagen van de darmwand. In een later stadium kunnen kankercellen zich verspreiden naar de lymfeklieren en via de bloed- of lymfebaan uitzaaien naar andere organen, zoals de lever of de longen.
Lees ook: Darmpoliepen: kun je ze voorkomen en hoe?
Stadia van darmkanker en overlevingskans
Hoe eerder darmkanker wordt vastgesteld, hoe groter de kans op genezing.
De cijfers in onderstaande tabel zijn gemiddelden. De prognose hangt ook af van je leeftijd, je algemene gezondheid en de behandeling.
| Stadium | Wat betekent dit? | 5-jaarsoverleving |
|---|---|---|
| 0 | Kanker beperkt tot het slijmvlies. | Bijna 100% |
| I | Tumor in de darmwand, geen aangetaste lymfeklieren. | ± 90% |
| II | Tumor groeit dieper in de darmwand, geen aangetaste lymfeklieren. | 70–85% |
| III | Verspreiding naar nabijgelegen lymfeklieren. | 50–70% |
| IV | Uitzaaiingen naar andere organen, zoals lever of longen. | 10–15% |
Symptomen van darmkanker
In een vroeg stadium veroorzaakt darmkanker vaak geen klachten. Daardoor wordt de ziekte soms pas ontdekt wanneer ze al verder gevorderd is. Neem contact op met je huisarts wanneer je één of meerdere van de onderstaande symptomen opmerkt, zeker als ze langere tijd aanhouden:
- aanhoudende verandering van je stoelgang, zoals diarree of constipatie;
- bloed in je stoelgang;
- terugkerende buikpijn of buikkrampen;
- onverklaarbaar gewichtsverlies;
- chronische vermoeidheid.
Deze klachten betekenen niet automatisch dat je darmkanker hebt. Ze kunnen ook een andere oorzaak hebben. Toch is het belangrijk om ze tijdig te laten onderzoeken en in te grijpen indien nodig.
Lees ook: Bloed in de stoelgang: mogelijke oorzaken
Lees ook: Slijm bij de ontlasting kan wijzen op gezondheidsprobleem
Darmkanker: risicofactoren
Bij ongeveer driekwart van de mensen met darmkanker is er geen duidelijke oorzaak aan te wijzen. Toch zijn er verschillende factoren die het risico kunnen verhogen.
Leeftijd
Darmkanker komt vooral voor vanaf de leeftijd van 50 jaar, al kan de ziekte op elke leeftijd ontstaan. De gemiddelde leeftijd bij de diagnose bedraagt ongeveer 69 jaar bij mannen en 72 jaar bij vrouwen.
Darmpoliepen
Vrijwel alle darmkankers ontstaan uit een goedaardige poliep. Ongeveer één op de twintig poliepen wordt uiteindelijk kwaadaardig. Ongeveer een kwart van de bevolking ontwikkelt tegen de leeftijd van vijftig jaar één of meerdere darmpoliepen. Daarom is het zo belangrijk om ze tijdig op te sporen en indien nodig te verwijderen.
Lees ook: Darmpoliepen: meestal onschuldig, soms kwaadaardig
Erfelijkheid en familiale belasting
Heb je een ouder, broer, zus of kind met darmkanker? Dan ligt je eigen risico ongeveer twee keer hoger dan gemiddeld. Dat kan te maken hebben met erfelijke factoren, maar ook met gedeelde leefgewoonten. Daarnaast bestaan er enkele zeldzame erfelijke syndromen die het risico sterk verhogen, zoals familiaire adenomateuze polyposis (FAP) en het Lynch-syndroom. Mensen met zo’n genetische aanleg worden meestal vroeger en intensiever opgevolgd voor darmkanker.
Lees ook: Adenomateuse polyposis (FAP en MAP): oorzaak van erfelijke dikkedarmkanker
Lees ook: Syndroom van Lynch: verhoogde kans op kanker
Chronische darmontstekingen
Mensen met langdurige actieve colitis ulcerosa of de ziekte van Crohn waarbij de dikke darm is aangetast, lopen een verhoogd risico op darmkanker.
Eerder doorgemaakte darmkanker
Wie al behandeld werd voor darmkanker, heeft een grotere kans om later opnieuw een tumor in de dikke darm te ontwikkelen. Regelmatige medische opvolging blijft daarom belangrijk.Leefstijl
Ook je leefstijl speelt een rol. De volgende factoren verhogen het risico op darmkanker:
- roken;
- overmatig alcoholgebruik;
- overgewicht;
- onvoldoende lichaamsbeweging;
- een voedingspatroon met veel rood vlees en bewerkte vleeswaren, zoals charcuterie;
- een voeding met weinig vezels, groenten en fruit.
Vroegtijdige opsporing van darmkanker
Darmkanker is een van de best behandelbare vormen van kanker, zeker wanneer de ziekte vroeg wordt ontdekt. Omdat een tumor meestal ontstaat uit een goedaardige poliep, kan screening kanker in een vroeg stadium opsporen en vaak zelfs voorkomen. Door poliepen tijdig te verwijderen, krijgen ze namelijk geen kans om uit te groeien tot een kwaadaardige tumor.
Poliepen en tumoren in een vroeg stadium veroorzaken meestal weinig of geen klachten. Daarom wordt screening aanbevolen vanaf de leeftijd van 50 jaar. Heb je een verhoogd risico op darmkanker, bijvoorbeeld door een erfelijke aanleg, een voorgeschiedenis van darmpoliepen of chronische darmontstekingen? Dan kan het nodig zijn om vroeger te starten met controles of om je intensiever te laten opvolgen.
Lees ook: Test jezelf op dikkedarmkanker via het bevolkingsonderzoek
iFOBT: stoelgangtest voor het bevolkingsonderzoek
De eerste stap in het bevolkingsonderzoek naar darmkanker is een immunologische stoelgangtest of iFOBT (Immunochemical Fecal Occult Blood Test). Die test spoort onzichtbare bloedsporen op in de stoelgang. Dat kan wijzen op een darmpoliep of een beginnende tumor. In Vlaanderen krijgen mensen tussen 50 en 74 jaar om de twee jaar automatisch een uitnodiging voor deze gratis screening. Je neemt thuis een klein staal van je stoelgang en stuurt het op voor analyse.
Een afwijkend testresultaat wil niet automatisch zeggen dat je darmkanker hebt. Ook aambeien, ontstekingen of andere aandoeningen kunnen bloedverlies veroorzaken. Daarom volgt er altijd een bijkomend onderzoek om de exacte oorzaak te achterhalen.
Lees ook: Wie moet zich preventief laten onderzoeken op de aanwezigheid van darmpoliepen?
Coloscopie
Wanneer de stoelgangtest afwijkend is, of wanneer je klachten hebt of een verhoogd risico loopt, zal de arts meestal een coloscopie voorstellen. Dat is nog altijd het meest betrouwbare onderzoek om darmkanker en darmpoliepen op te sporen. Tijdens een coloscopie onderzoekt een gastro-enteroloog de volledige dikke darm met een flexibele slang, waarop een camera is bevestigd. Het onderzoek duurt meestal twintig tot dertig minuten en gebeurt vaak onder een lichte verdoving.
Het grote voordeel van een coloscopie is dat de arts verdachte poliepen onmiddellijk kan verwijderen. Ook kan hij kleine stukjes weefsel (biopten) nemen voor verder onderzoek. Zijn er geen afwijkingen te zien? Dan is een nieuwe coloscopie meestal pas na tien jaar nodig. Worden er poliepen verwijderd, dan hangt het verdere controleschema af van het aantal, de grootte en het type poliepen.
Lees ook: Coloscopie: voorbereiding, verloop en herstel
Virtuele coloscopie
Een alternatief voor de klassieke coloscopie is een virtuele coloscopie of CT-colonografie. Daarbij worden met een CT-scanner gedetailleerde beelden van de dikke darm gemaakt, zonder dat een endoscoop de volledige darm moet doorlopen. Deze techniek wordt vooral gebruikt wanneer een gewone coloscopie niet mogelijk of te risicovol is. Een virtuele coloscopie is minder belastend, maar heeft ook beperkingen. Als er tijdens het onderzoek poliepen of andere afwijkingen gevonden worden, is alsnog een klassieke coloscopie nodig om die te verwijderen of een biopsie af te nemen.
Lees ook: Virtuele coloscopie in België: voor wie en waarom?
Andere onderzoeken
Vroeger werd ook een dubbelcontrast-bariumlavement gebruikt om afwijkingen in de dikke darm op te sporen. Tegenwoordig wordt dit nog maar zelden gedaan omdat er nauwkeurigere onderzoeken mogelijk zijn, zoals de coloscopie en CT-colonografie.
Lees ook: 'Darmkanker vroegtijdig opsporen via een eenvoudige bloedtest'
Behandeling van darmkanker
De behandeling die je krijgt, hangt af van verschillende factoren, zoals de grootte en de plaats van de tumor, het stadium van de ziekte en je algemene gezondheid. Vaak worden verschillende behandelingen gecombineerd om de kans op genezing te vergroten.
Endoscopische behandeling
Wordt een kwaadaardige poliep of een zeer kleine tumor in een vroeg stadium ontdekt, dan kan die soms al tijdens een coloscopie volledig verwijderd worden. Via de endoscoop kan de arts poliepen wegnemen of een stukje weefsel (biopt) afnemen voor verder onderzoek. Als de tumor volledig verwijderd is en er geen aanwijzingen zijn dat de kanker zich heeft verspreid, dan is een grotere operatie soms niet meer nodig.
Lees ook: Wat is een endoscopie?
Operatie
Een operatie is de belangrijkste behandeling bij darmkanker. De chirurg verwijdert dan de tumor samen met een deel van de dikke darm. Vaak worden ook de omliggende lymfeklieren weggenomen om na te gaan of de kanker zich heeft verspreid. Afhankelijk van de plaats van de tumor kan tijdelijk een stoma nodig zijn. Zo krijgt de darm de tijd om na de operatie te herstellen. In de meeste gevallen kan die stoma na enkele maanden weer worden verwijderd. Een blijvende stoma is maar zelden nodig.
De meeste patiënten kunnen ongeveer een week na de operatie het ziekenhuis verlaten. Het volledige herstel duurt vier tot zes weken. Wanneer een groter deel van de dikke darm verwijderd werd, kunnen tijdelijk veranderingen in de stoelgang optreden, zoals diarree. Meestal past de darm zich na verloop van tijd aan.
Chemotherapie
Chemotherapie wordt vaak na een operatie ingezet als aanvullende behandeling, vooral bij een verder gevorderde tumor of een verhoogd risico op herval. Het doel is om achtergebleven kankercellen te vernietigen en de kans op terugkeer van de ziekte te verkleinen. Bij uitgezaaide darmkanker kan chemotherapie helpen om de ziekte af te remmen. Soms wordt chemotherapie gecombineerd met geneesmiddelen die zich richten op specifieke kenmerken van de kankercellen.
Immunotherapie
Voor patiënten met een specifieke vorm van darmkanker kan immunotherapie een optie zijn. Deze behandeling stimuleert het afweersysteem om kankercellen beter te herkennen en aan te vallen. Of deze behandeling geschikt is, hangt af van de kenmerken van de tumor.
Lees ook: Immunotherapie tegen kanker: hoe werkt het?
Opvolging na de behandeling
Ook na een succesvolle behandeling blijf je best regelmatig op controle. Zo kan een eventuele terugkeer van de ziekte of de vorming van nieuwe darmpoliepen snel worden opgespoord. Je arts stelt een controleschema op dat past bij jouw situatie. Dat kan bestaan uit coloscopieën, bloedonderzoek en beeldvorming, zoals een CT-scan. Hoe vaak je op controle moet, hangt onder andere af van het stadium van de darmkanker en de behandeling die je kreeg.
Kan je darmkanker voorkomen?
Darmkanker kan je niet altijd voorkomen, maar met een gezonde leefstijl en een tijdige opsporing van darmpoliepen kan je het risico wel aanzienlijk verkleinen. Preventie berust op twee belangrijke pijlers: gezond leven en deelnemen aan het bevolkingsonderzoek.
Kies voor een gezonde leefstijl
Een gezonde leefstijl verkleint je risico op darmkanker en is ook goed voor je algemene gezondheid. Enkele eenvoudige gewoontes kunnen al een groot effect hebben:
- Beperk alcohol. Drink geen of zo weinig mogelijk alcohol. Als je toch alcohol drinkt, beperk je je best tot maximaal één glas per dag. Las ook regelmatig alcoholvrije dagen in.
- Zorg voor een gezond gewicht. Overgewicht en obesitas verhogen het risico op darmkanker.
- Blijf voldoende bewegen. Streef naar 30 tot 60 minuten matig tot intensief bewegen per dag.
- Eet gezond en gevarieerd. Kies voor een voeding rijk aan groenten, fruit, volkorenproducten en andere vezelrijke voedingsmiddelen. Eet zo weinig mogelijk rood vlees, charcuterie, dierlijke vetten en sterk bewerkte voedingsmiddelen.
- Rook niet. Stoppen met roken verlaagt het risico op verschillende vormen van kanker, waaronder darmkanker.
Een gezonde leefstijl verkleint het risico op darmkanker aanzienlijk, maar biedt geen volledige bescherming.
Laat je tijdig screenen
Een gezonde leefstijl alleen is niet voldoende. Ook een tijdige opsporing van darmpoliepen is belangrijk. Darmkanker ontstaat immers meestal langzaam uit een goedaardige poliep. Tijdens een coloscopie kunnen deze poliepen opgespoord en verwijderd worden voordat ze kwaadaardig worden. Neem daarom deel aan het bevolkingsonderzoek als je een uitnodiging ontvangt. Voor mensen met een verhoogd risico, bijvoorbeeld door erfelijkheid of chronische darmontstekingen, kan de arts aanraden om al vóór de leeftijd van 50 jaar met controles te starten.
Lees ook: 15 tips om je risico op kanker te verlagen
Samengevat: darmkanker
- Darmkanker ontstaat meestal uit een goedaardige darmpoliep. Omdat dat proces vaak vijf tot tien jaar duurt, kunnen poliepen tijdig worden opgespoord en verwijderd.
- Hoe vroeger darmkanker wordt opgespoord, hoe groter de kans op genezing. Neem daarom deel aan het bevolkingsonderzoek vanaf 50 jaar of laat je vroeger onderzoeken als je een verhoogd risico hebt.
- Let op waarschuwingssignalen. Bloed in de stoelgang, aanhoudende veranderingen van je stoelgang, buikpijn, onverklaarbaar gewichtsverlies of chronische vermoeidheid laat je best onderzoeken.
- De behandeling hangt af van het stadium van de ziekte. Een operatie is meestal de belangrijkste behandeling, eventueel aangevuld met chemotherapie of immunotherapie.
- Een gezonde leefstijl verkleint het risico. Niet roken, voldoende bewegen, een gezond gewicht behouden en vezelrijk eten met weinig rood en bewerkt vlees dragen bij aan de preventie van darmkanker.
Bronnen:
https://www.cancer.be
https://www.e-cancer.fr
https://www.msdmanuals.com
auteur:
Olivia Regout,
gezondheidsjournalist
