Gerelateerde artikels
Vasculaire dementie: symptomen, oorzaken en behandeling
In dit artikel
Vasculaire dementie: symptomen, oorzaken en behandeling
dossier
Vasculaire dementie is een vorm van dementie die ontstaat door problemen met de bloedvoorziening in de hersenen. De hersenen hebben voortdurend zuurstof en voedingsstoffen nodig om goed te functioneren. Die worden via het bloed aangevoerd. Wanneer de bloedtoevoer verstoord raakt, bijvoorbeeld door beschadigde of verstopte bloedvaten, krijgen bepaalde delen van de hersenen onvoldoende zuurstof. Hierdoor kunnen hersencellen beschadigd raken of afsterven. Dit kan uiteindelijk leiden tot problemen met het denken, het geheugen en het gedrag.
Epidemiologisch onderzoek laat zien dat ongeveer 15 tot 20 procent van de gevallen van dementie verband houdt met vasculaire schade.
Na de ziekte van Alzheimer is vasculaire dementie een van de meest voorkomende vormen van dementie. Ongeveer 15 tot 20 procent van de mensen met dementie heeft deze vorm.
Een belangrijk kenmerk van vasculaire dementie is het vaak typische verloop. De achteruitgang verloopt niet altijd geleidelijk, maar kan in stappen gebeuren. Iemand kan een tijdlang stabiel blijven en daarna plotseling achteruitgaan, bijvoorbeeld na een beroerte. Hierdoor is het ziekteverloop vaak onvoorspelbaar en moeilijk te begrijpen voor zowel de persoon zelf als de omgeving.
Hoe ontstaat vasculaire dementie?
© Getty Images
Vasculaire dementie ontstaat door problemen met de bloedvaten in de hersenen. Een van de meest voorkomende oorzaken is een beroerte, zoals een herseninfarct of hersenbloeding. Ook meerdere kleine, soms onopgemerkte beroertes kunnen schade veroorzaken.
Daarnaast kunnen beschadigingen aan de diepere, kleinere bloedvaten van de hersenen op lange termijn leiden tot cognitieve achteruitgang. Door de opeenstapeling van dergelijke schade functioneren de hersenen steeds minder goed.
Belangrijke risicofactoren
Verschillende factoren verhogen het risico op vasculaire dementie. Veel daarvan hebben te maken met de gezondheid van de bloedvaten.
Hoge bloeddruk is een belangrijke risicofactor, omdat die de bloedvaten kan beschadigen. Ook diabetes speelt een belangrijke rol doordat een langdurig verhoogde bloedsuikerspiegel de bloedvaten kan aantasten. Daarnaast verhogen roken, overgewicht, een hoog cholesterolgehalte en onvoldoende lichaamsbeweging het risico.
Deze factoren zijn niet alleen schadelijk voor het hart en de bloedvaten, maar kunnen ook de gezondheid van de hersenen beïnvloeden. Een gezonde leefstijl speelt daarom een belangrijke rol bij het beperken van het risico.
Symptomen en kenmerken van vasculaire dementie
De symptomen van vasculaire dementie kunnen sterk verschillen van persoon tot persoon. Dit hangt onder meer af van de plaats en de omvang van de hersenschade.
- Vaak merken mensen eerst dat ze trager beginnen te denken en te handelen. Plannen maken, beslissingen nemen of meerdere dingen tegelijk uitvoeren kan moeilijker worden. Ook de concentratie kan afnemen. Geheugenproblemen komen eveneens voor, maar zijn in het begin soms minder opvallend dan bij de ziekte van Alzheimer.
- Naast cognitieve problemen kunnen veranderingen optreden in gedrag en emoties. Sommige mensen tonen minder initiatief of worden apathisch. Anderen worden juist sneller prikkelbaar of emotioneel. Ook stemmingswisselingen kunnen voorkomen en het dagelijks functioneren bemoeilijken.
- Daarnaast kunnen lichamelijke klachten optreden. Zo kunnen mensen moeite krijgen met lopen, hun evenwicht verliezen of last krijgen van verlammingsverschijnselen. Deze klachten hangen samen met schade aan hersengebieden die betrokken zijn bij de aansturing van beweging.
Diagnose en verloop
De diagnose vasculaire dementie wordt meestal gesteld op basis van verschillende onderzoeken. Artsen bespreken de klachten met de persoon zelf en met familieleden of andere mensen uit de omgeving. Daarnaast kunnen geheugentesten en andere cognitieve tests worden uitgevoerd om het denkvermogen in kaart te brengen.
Beeldvormend onderzoek, zoals een MRI-scan, speelt eveneens een belangrijke rol. Hiermee kunnen artsen beschadigingen in de hersenen zichtbaar maken en nagaan of er aanwijzingen zijn voor schade aan de bloedvaten.
Het verloop van vasculaire dementie is vaak grillig. In tegenstelling tot sommige andere vormen van dementie, waarbij de achteruitgang vrij geleidelijk verloopt, kan vasculaire dementie een trapsgewijs verloop hebben. Na een nieuwe beroerte kan de toestand bijvoorbeeld plotseling verslechteren, waarna opnieuw een stabiele periode kan volgen. Hierdoor is het moeilijk te voorspellen hoe snel de ziekte zal evolueren.
Behandeling en aanpak
Vasculaire dementie kan niet worden genezen, maar behandeling kan helpen om verdere schade te beperken en de levenskwaliteit zo goed mogelijk te behouden.
De behandeling richt zich vooral op het aanpakken van de onderliggende risicofactoren. Zo is het belangrijk om een hoge bloeddruk goed te behandelen, het cholesterolgehalte te verlagen en diabetes goed onder controle te houden. In sommige gevallen worden bloedverdunners voorgeschreven om het risico op nieuwe beroertes te verminderen.
Ook een gezonde leefstijl speelt een belangrijke rol. Stoppen met roken, gezond eten en regelmatig bewegen kunnen bijdragen aan een betere gezondheid van de bloedvaten en verdere schade helpen beperken.
Daarnaast zijn goede begeleiding en ondersteuning belangrijk. Structuur in het dagelijks leven, duidelijke communicatie en een aangepaste omgeving kunnen helpen om het functioneren zo lang mogelijk te behouden. Ook voor familieleden en mantelzorgers is ondersteuning belangrijk, omdat de zorg voor iemand met dementie zwaar kan zijn.
Leven met vasculaire dementie
Vasculaire dementie heeft een grote impact op zowel de persoon met de aandoening als zijn of haar omgeving. Dagelijkse activiteiten kunnen steeds moeilijker worden en de zelfstandigheid kan afnemen. Hierdoor kan de behoefte aan hulp toenemen, wat emotioneel zwaar kan zijn.
Toch zijn er verschillende manieren om de levenskwaliteit zo goed mogelijk te behouden. Een vaste dagindeling, een rustige omgeving en duidelijke, eenvoudige communicatie kunnen helpen. Ook kleine aanpassingen in de leefomgeving kunnen het dagelijks leven beter hanteerbaar maken.
Samengevat
- Vasculaire dementie is een complexe en ingrijpende aandoening die ontstaat door problemen met de bloedvaten in de hersenen. De ziekte leidt tot een achteruitgang van het denkvermogen en kan gepaard gaan met geheugenproblemen, veranderingen in gedrag en lichamelijke klachten.
- Het verloop is vaak onvoorspelbaar en kan stapsgewijs verlopen, bijvoorbeeld na een beroerte.
- Hoewel vasculaire dementie niet kan worden genezen, kunnen een goede behandeling en een gezonde leefstijl helpen om verdere schade te beperken en de levenskwaliteit zo lang mogelijk te behouden.
- Het vroeg opsporen en behandelen van risicofactoren, zoals hoge bloeddruk, diabetes, een hoog cholesterolgehalte, roken, overgewicht en onvoldoende lichaamsbeweging, is daarom belangrijk.
Bronnen:
https://www.alzheimerliga.be/soorten-van-dementie/vasculaire-dementie https://www.alzheimercentrum.nl/dementie/vormen-van-dementie/vasculaire-dementie/ https://www.hersenstichting.nl/hersenaandoeningen/vasculaire-dementie/ https://arxiv.org/abs/1610.06762 https://www.nvkg.nl/publiek/ziektebeelden/vasculaire-dementie https://mens-en-gezondheid.nl/home/aandoeningen/vasculaire-dementie-symptomen-oorzaken-en-behandeling/ https://arxiv.org/abs/1912.02899 https://www.uzleuven.be/nl/vasculaire-dementie
Iadecola, C. (2013). The pathobiology of vascular dementia. Neuron, 80(4), 844–866. https://doi.org/10.1016/j.neuron.2013.10.008
O’Brien, J. T., & Thomas, A. (2015). Vascular dementia. The Lancet, 386(10004), 1698–1706.
Pantoni, L. (2010). Cerebral small vessel disease: From pathogenesis and clinical characteristics to therapeutic challenges. The Lancet Neurology, 9(7), 689–701.
Sachdev, P., Kalaria, R., O’Brien, J., Skoog, I., Alladi, S., Black, S. E., ... Scheltens, P. (2014). Diagnostic criteria for vascular cognitive disorders: A VASCOG statement. Alzheimer Disease & Associated Disorders, 28(3), 206–218.
Kalaria, R. N. (2016). Neuropathological diagnosis of vascular cognitive impairment and vascular dementia. Frontiers in Aging Neuroscience, 8, 1–13.
Gorelick, P. B., Scuteri, A., Black, S. E., Decarli, C., Greenberg, S. M., Iadecola, C., ... Seshadri, S. (2011). Vascular contributions to cognitive impairment and dementia. Stroke, 42(9), 2672–2713.
Lennon, M. J., & Sachdev, P. S. (2026). Vascular cognitive impairment and dementia: Prevention, treatments, mechanisms and management options for the future. Neuropsychopharmacology.
Goodall, L. S., Lennon, M. J., Sachdev, P. S., Gorelick, P. B., Kovacic, J. C., & Samaras, K. (2026). Current and emerging therapeutic approaches for vascular cognitive impairment and dementia. Journal of the American College of Cardiology, 87(1), 77–100.
Smith, E. E., et al. (2025). Vascular contributions to cognitive impairment and dementia: A scientific statement. Stroke. https://doi.org/10.1161/STR.0000000000000494
Ng, S., et al. (2025). Updates on vascular dementia. Stroke and Vascular Neurology.
Filler, J., Georgakis, M. K., Janowitz, D., et al. (2025). Risk factors for dementia and cognitive impairment within 5 years after stroke: A prospective multicentre cohort study. The Lancet Regional Health – Europe, 56, 101428.
Del Bene, V. A., Howard, G., Gropen, T. I., et al. (2025). Cognitive decline after first-time transient ischemic attack. JAMA Neurology, 82(3), 323–332.
Lo, J. W., Crawford, J. D., Lipnicki, D. M., et al. (2024). Trajectory of cognitive decline before and after stroke in population cohorts. JAMA Network Open, 7, e2437133.
Jiménez-Ruiz, A., et al. (2024). Vascular cognitive impairment and dementia: Advances in pathophysiology and treatment. Dementia & Neuropsychologia, 18, e20230116.
Barbera, M., Lehtisalo, J., Perera, D., et al. (2024). Multimodal precision prevention of cognitive impairment: The MET-FINGER trial protocol. Alzheimer’s Research & Therapy, 16, 23.
Lim, J.-S., Lee, J., Kang, Y., et al. (2023). Efficacy and safety of oxiracetam in vascular cognitive impairment: A randomized controlled trial. Contemporary Clinical Trials, 126, 107108.
