12 oorzaken van een pijnlijke teelbal en wat u eraan kunt doen

Laatst bijgewerkt: januari 2019
123-h-teelbal-probleem-02-19.jpg

tips

Plots opkomende teelbalpijn kan verschillende oorzaken hebben, en kan zowel van de teelbal zelf afkomstig zijn als van de structuren die ermee verbonden zijn, zoals de bijbal en de bloedvaten. 

Soms is de pijn onschuldig en van voorbijgaande aard. Maar soms is er meer aan de hand. Raadpleeg zo snel mogelijk uw huisarts als de pijn plots opduikt en heel hevig is, of als de pijn aanhoudt.

1. ‘Blauwe ballen’

‘Blauwe ballen’ of epidedymale hypertensie is een (onschuldige) vorm van pijn die van de ballen naar de onderbuik uitstraalt als u lang opgewonden bent, maar niet kunt klaarkomen. 

Oorzaak
De oorzaak is de verhoogde bloeddruk in de genitaliën die de erectie en het opzwellen van de testikels veroorzaakt. De gezwollen bloedvaten zijn blauw van kleur, vandaar de uitdrukking ‘blauwe ballen’. De krampen in de gladde spiercellen van de bijballen en de zaadleiders zijn de eigenlijke reden voor de pijn. 

Wat kunt u doen?
Klaarkomen is het enige wat helpt.

2. Draaiing van de zaadbal (teelbaltorsie)

Plotse hevige pijn van de balzak kan veroorzaakt worden door een draaiing van de teelbal. Hierbij draait deze rond zijn as waardoor de bloedtoevoer via de zaadstreng wordt afgesneden. Dit is een van de belangrijkste oorzaken van acute teelbalpijn. Het komt vooral voor bij jonge mannen onder de 20 jaar. Boven de 35 jaar komt een verdraaide teelbal zelden voor.

Bij een teelbaltorsie begint de pijn in de onderbuik en pas later in de teelbal zelf. Er ontstaat een zwelling langs één zijde van de balzak. De teelbal verplaatst zich wat naar boven en draait zich in een meer horizontale positie. De pijn kan gepaard gaan met misselijkheid en braken, maar zelden met koorts of pijn bij het plassen.

Oorzaak
Aangenomen wordt dat de zaadbal bij sommige kinderen ruimer in het omhulsel zit dan bij andere kinderen. Hoe meer ruimte, des te groter de kans op torsie. Bij volwassenen ontstaan verbindingen tussen de zaadbal en zijn omhulsel. Hierdoor raakt de zaadbal stevig aan de balzak verankerd. Waarom er soms alsnog een torsie optreedt, is niet bekend. Een gedraaide zaadbal kan na een fysieke inspanning optreden, maar ook spontaan zonder aanwijsbare oorzaak, bijvoorbeeld gedurende de nacht.

Wat kunt u doen?
Het is van belang zo snel mogelijk de huisarts te raadplegen of eventueel naar de afdeling spoedgevallen te gaan. Bij een gedraaide teelbal komt de bloedvoorziening immers in het gedrang, zodat de teelbal kan afsterven. Een kleine operatie moet dan zo snel mogelijk, liefst binnen de 4 à 6 uur, uitgevoerd worden. Vanaf 6 uur na het ontstaan van de draaiing is de kans op blijvende schade groot. Wanneer een chirurgische ingreep niet onmiddellijk mogelijk is, kan de arts proberen om de draaiing manueel te verhelpen. 

Ook de appendix testis (een blaasvormig aanhangsel boven aan de zaadbal dat geen functie heeft) kan in een gedraaide positie terechtkomen. Dit is erg pijnlijk, maar minder ernstig dan een zaadbaltorsie. Meestal hoeft een draaiing van de bijbal niet behandeld te worden en kan worden volstaan met bedrust en pijnstillers. 

3. Zaadbaltrauma

Bij een ongeval kan één of beide zaadballen beschadigd worden. Meestal gaat het om een direct letsel, bijvoorbeeld bij het sporten, een schop in het kruis, een val op de fietsstang…

Wat kunt u doen?
Behalve veel pijn, treedt vaak een bloeduitstorting op die maar langzaam verdwijnt. Soms is een kleine operatie nodig om het bloed via een snede in de balzak te verwijderen. 
Als de zaadbal gescheurd is, moet dit operatief worden hersteld.

zie ook artikel : Is een schop of stoot tegen de ballen gevaarlijk?

4. Ontsteking van de zaadbal en/of bijbal

Bij een ontsteking van de bijbal (epididymitis) voelt u een pijnlijke streng boven op de teelbal, die zelf ook gevoelig kan zijn. De balzak is soms gezwollen, rood en warm. Er kunnen klachten zijn bij het plassen zoals pijn, branderig gevoel en vaak kleine hoeveelheden plassen. Vaak gaat dit ook gepaard met koorts.
Bij een teelbalontsteking (orchitis) is de teelbal zelf opgezwollen en pijnlijk.

Oorzaak
Bijbalontsteking wordt veroorzaakt door een bacterie. De kiemen zijn dezelfde als bij ontstekingen van de urinewegen of bij een seksueel overdraagbare aandoening (Soa). Dit komt ook vaak voor na plaatsing van een blaassonde. 

De meest voorkomende verwekker van teelbalontsteking was het bofvirus, maar sinds de systematische vaccinatie tegen bof is dit zo goed als verdwenen. 

Wat kunt u doen?
Een bijbal- of een teelbalontsteking wordt met antibiotica behandeld. Ligt een soa aan de basis, dan wordt u gecontroleerd op andere geslachtsziekten.

Bij pijn helpt een pijnstillende ontstekingsremmmer. Koude compressen en het dragen van een ondersteunende onderbroek kunnen de pijn verzachten.

5. Liesbreuk

Ook een liesbreuk kan pijn in de balzak veroorzaken. Bij deze aandoening komt buikinhoud via een zwakke plek in de buikwand in de lies terecht. Als een liesbreuk groot genoeg wordt, kan deze tot in de balzak komen. De breuk duwt de zaadbal dan van zijn plaats. De situatie ontstaat meestal langzaam. De liesbreuk is vaak 's ochtends verdwenen. Als er druk op de buik komt te staan zal deze opnieuw verschijnen. Een liesbreuk is gevaarlijk als er een stuk darm in opgesloten zit, dat heet een ‘geklemde breuk'. De liesbreuk is dan zeer pijnlijk en moet met spoed worden behandeld. De patiënt ervaart dan buikpijn, misselijkheid en moet braken.

Oorzaak
Een liesbreuk kan aangeboren zijn of in de loop der jaren ontstaan. De meeste liesbreuken doen zich voor bij pasgeboren jongetjes. Het kanaal waardoor de zaadballen naar buiten zijn gekomen, heeft zich dan nog onvoldoende gesloten, zodat er buikinhoud naar buiten kan puilen (hydrocele communicans). 
Mogelijke oorzaken voor liesbreuken op latere leeftijd zijn zwaar tillen, persen bij constipatie, veel hoesten of gewichtstoename.

Wat kunt u doen?
Bij een liesbreuk is operatief ingrijpen meestal noodzakelijk. Bij pasgeborenen kan het lieskanaal zich alsnog sluiten. Daarom wordt niet onmiddellijk ingegrepen. Baby's met een liesbreuk worden meestal pas geopereerd na een maand of drie. Een liesbreuk die op latere leeftijd ontstaat, wordt meestal operatief verholpen.

zie ook artikel : Liesbreuk

6. Waterbreuk (Hydrocele)

Een hydrocèle of hydrocele is een met vocht gevulde zwelling van de balzak aan één of beide kanten. Deze zwellingen komen zeer frequent voor. Meestal is een hydrocèle klein en voelt ze zacht aan. Soms kan een hydrocèle echter groot worden tot wel 15 cm in doorsnee. Soms worden ze zo groot dat ze hinderlijk worden en klachten geven bij bepaalde activiteiten. 

Hydrocele komt naar schatting bij 1 procent van de mannen boven 40 jaar voor. Het komt ook veelvuldig voor bij pasgeboren jongetjes, maar verdwijnt meestal spontaan binnen het eerste levensjaar. 

Oorzaak
Normaal worden de zaadballen omgeven door een vlies dat met vocht gevuld is. Binnen dit vlies kunnen de zaadballen bewegen. Onder bepaalde omstandigheden, zoals een trauma (ongeval) of een infectie, maar ook heel vaak zonder aanwijsbare oorzaak, neemt de hoeveelheid vocht rond de bal erg toe. Zo ontstaat een hydrocèle. 

Wat kunt u doen?
Behandeling is niet strikt noodzakelijk, tenzij de ophoping erg groot of zwaar wordt en in de weg gaat zitten. De ingreep gebeurt via een insnede op de balzak. Via deze weg wordt de met water gevulde cyste weggenomen. Ook bij kinderen bij wie de hydrocele op de leeftijd van 12 tot 18 maanden niet is verdwenen, zal een ingreep worden overwogen waarbij de hydrocele wordt verwijderd. 
Als de hydrocele veroorzaakt wordt door een bacteriële infectie, zullen antibiotica meestal volstaan om de aandoening te verhelpen. 

zie ook artikel : Hydrocele en Spermatocele

7. Bijbalcyste (spermatocoele of epididymiscyste)

Een spermatoc(o)ele is een holte in de bijbal gevuld met spermacellen. 

Oorzaak
De oorzaak is een minder goed werkende verbinding tussen teelbal en bijbal. Het zaadvocht dat in de zaadbal wordt gevormd wordt naar de bijbal getransporteerd waar verdere rijping plaatsvindt. Vanuit de bijbal gaat het zaadvocht via de zaadleider richting prostaat. De bijbal bestaat uit talrijke kleine verzamelbuisjes. Soms ontstaat er een verwijding van zo'n buisje omdat het zaadtransport niet adequaat verloopt (bijv. bij ontsteking, na een ongeval, na sterilisatie). Vaak blijft zo'n verwijding klein, maar soms wordt deze groter en dan ontstaat een spermatocele.

Wat kunt u doen?
Een spermatocele hoeft vaak niet behandeld te worden. Indien ze hinderlijk is en/of pijn doet, kan ze operatief verwijderd worden. Na een spermatocele operatie is het mogelijk dat een nieuwe spermatocele ontstaat. Bovendien bestaat het risico dat de pijnklachten verergeren. 

8. Spatader op de teelbal (varicocoele)

Bij varicocoele zijn de aders rondom en boven de teelballen zichtbaar. Meestal treedt een varicocoele op aan de linkerteelbal. Doorgaans geeft dit geen symptomen, en wordt het bij toeval vastgesteld. Zijn er wel symptomen, dan zijn dat meestal pijn en een gevoel van warmte en druk in de balzak. De klachten kunnen verergeren bij inspanning en ’s avonds.
Een varicocoele is meestal onschuldig. Bij opgroeiende jongens of bij jongens in de puberteit kan een varicocoele er wel voor zorgen dat de ene teelbal kleiner is dan de andere. Verminderde vruchtbaarheid is mogelijk. 

Oorzaak
Dit is een aangeboren probleem dat vaak pas duidelijk wordt rond de puberteit als de teelbal groeit. Door die groei vraagt de teelbal meer bloed aan het lichaam, waardoor aanvoerende en afvoerende bloedvaten verbreden. Omwille van een aangeboren afwijking aan de afvoerende bloedvaten ontstaat er een vaatkluwen rond de teelbal. Dit doet de temperatuur stijgen, waardoor de teelbal zich minder goed ontwikkelt. Dit kan later vruchtbaarheidsproblemen geven.

Wat kunt u doen?
De spatader wordt behandeld door middel van een kleine operatie waarbij hij wordt ‘drooggespoten’ (scleroseren) via een kleine insnede in de balzak. Het bloed wordt dan via andere, niet-zieke aders, afgevoerd.

9. Teelbalkanker

Kanker van de teelbal komt niet zo vaak voor maar treft meestal jongere mannen tussen 16 en 30 jaar. Het is een kwaadaardige aandoening die meestal snel evolueert en kan uitzaaien. Typisch vindt men een harde onregelmatige, zwelling van de teelbal. Dit kan gepaard gaan met pijn en een gevoel van zwaarte in de balzak, pijnklachten in de liesstreek en lage rugpijn.

Wat kunt u doen?
Een behandeling moet zo snel mogelijk gestart worden en bestaat in eerste instantie uit het chirurgisch verwijderen van de teelbal via de lies. Afhankelijk van de uitgebreidheid van de tumor en het al dan niet aanwezig zijn van uitzaaiingen, kan bijkomende behandeling nodig zijn met chemotherapie of radiotherapie.

zie ook artikel : Teelbalkanker: let op de symptomen

10. Nierstenen

Een niersteen kan zorgen voor zogenaamde flankpijn of kolieken, die kan uitstralen naar de lies en de balzak. Meestal bent u ook misselijk en moet u braken. 

Oorzaak
De hevige pijnen worden meestal veroorzaakt doordat een niersteen is afgedaald in de urineleider (verbinding tussen de nier en de blaas). 

Wat kunt u doen?
Door middel van een echografie van de nieren en een röntgenfoto, kunnen de grootte en de lokalisatie van de steen bepaald worden en kan de juiste behandeling gekozen worden.

zie ook artikel : Nierstenen : Veel drinken helpt nierstenen voorkomen

11. Prostaatpijn (prostatodynie)

Bij prostaatpijn voelt u een trekkende, zeurende soms branderige pijn in het gebied tussen de balzak en de aars en aan de lage rug of in de penis. Het wordt soms ook bekkenpijn genoemd. De pijn is niet continu maar verloopt in golven. Soms treden er ook plasklachten op, zoals branderig gevoel of dikwijls plassen. Ook kunnen er met potentie- en erectiestoornissen zijn.

Oorzaak
De precieze oorzaak is niet bekend. De pijn treedt vooral op bij onder andere koude, spanning, nervositeit, alcoholgebruik, sterk gekruid eten en langdurig zitten. Mannen onder de 40 jaar hebben hier vaker last van dan oudere of jongere mannen, maar de aandoening komt op alle leeftijden voor. 

Bij prostaatpijn is de prostaat niet ontstoken maar slechts geïrriteerd. 

Wat kunt u doen? 
Prostaatpijn is geen ernstige aandoening maar kan wel lastig zijn. Soms kunnen pijnstillers of andere medicijnen (bijv. alfablokkers om de spieren te ontspannen), warme baden, bekkenbodemoefeningen en rust de klachten verminderen. Soms kunnen ook regelmatige zaadlozingen (twee à drie keer per week) de klachten verminderen.

12. Ontsteking van de prostaat (prostatitis)

Een ontsteking van de prostaat kan op elke leeftijd voorkomen. Door een ontsteking gaat het prostaatweefsel zwellen waardoor de plasbuis wordt dichtgedrukt. Het plassen wordt dan moeilijker en meestal ook pijnlijker. Er kan tevens sprake zijn van branderige pijn in het gebied tussen balzak en anus. U kunt ook last hebben van een zeer gevoelige bal of ballen die bij aanraking zeer pijnlijk zijn.  Zaadlozing kan eveneens aanleiding geven tot pijn in de onderbuik en de liezen. 

Oorzaak
De ontsteking kan acuut of chronisch zijn. Een acute prostaatontsteking wordt meestal veroorzaakt door een bacterie. Een chronische prostaatontsteking kan worden veroorzaakt door bacteriën, maar vaak is er geen duidelijk aanwijsbare oorzaak. 

Wat kunt u doen?
Bij een bacteriële prostaatontsteking bestaat de behandeling uit een langdurige antibioticatherapie (minstens 30 dagen). U moet de hele kuur afmaken. Indien u erg veel last heeft van de infectie, zal de arts ook een lichte pijnstiller voorschrijven. Zolang u zich ziek en moe voelt, kan u het best rustig aan doen. Het is ook belangrijk dat u voldoende drinkt, minstens 2 liter per dag. Ook regelmatige zaadlozingen (twee à drie keer per week) worden aangeraden om het ontstoken prostaatvocht te verwijderen.

Voor een niet-bacteriële chronische prostaatontsteking bestaat er geen duidelijke behandeling. Verschillende behandelingen kunnen worden geprobeerd, maar vaak hebben ze weinig resultaat. Soms zal de arts een antibioticakuur voorschrijven, omdat het mogelijk toch om een bacteriële ontsteking gaat. Verder kan de arts een prostaatverkleinend geneesmiddel (bijv. een alfablokker of dutasteride) en/of een pijnstiller voorschrijven. Andere mogelijke behandelingen zijn bekkenbodemkinesitherapie, pijnstillende elektrostimulatie, warmtetherapie. Ook warme zitbaden, periodieke massage van de prostaat en frequente ejaculatie zouden de symptomen doen afnemen. 

zie ook artikel : Prostaatklachten: deel 4. Prostatitis (ontsteking van de prostaat)

Bronnen
www.jessazh.be/deelwebsites/urologie/wat-te-doen-bij/pijnlijke-teelbal
www.actualcare.be/nl/nl-urobel/torsio-testis/
https://mijnkinderarts.nl/ziekten/geslachtsorganen-jongens/balzak-pijnlijk-gezwollen/
www.thuisarts.nl/verdraaiing-van-teelbal/ik-heb-verdraaiing-van-teelbal
https://www.ziekenhuisgeel.be/files/brochures/Brochure%20Hydrocoele-correctie.pdf
http://www.azstlucas.be/zorgaanbod/medisch-aanbod/urologie-andrologie-en-steenkliniek/operaties-van-de-mannelijke-geslachtsorganen/de-balzak
 



verschenen op : 05/02/2019
pub

Blijf op de hoogte!

Schrijf je in op onze nieuwsbrief:

Nee, bedankt