Gerelateerde artikels
Pancreaskanker: symptomen, oorzaken, erfelijkheid en prognose
In dit artikel
Pancreaskanker: symptomen, oorzaken, erfelijkheid en prognose
dossier
Pancreaskanker of alvleesklierkanker is een van de dodelijkste vormen van kanker. De ziekte wordt vaak pas vastgesteld wanneer ze al ver gevorderd is, omdat de eerste symptomen meestal vaag of weinig specifiek zijn. Daarom wordt pancreaskanker ook wel de “stille doder” genoemd. In dit artikel zetten we de symptomen, mogelijke oorzaken, prognose en behandelingsmogelijkheden op een rij.
Lees ook: Slokdarm- en pancreaschirurgie alleen in gespecialiseerde ziekenhuizen
Wat is pancreaskanker?
Pancreaskanker ontstaat in de pancreas, ook bekend als de alvleesklier. Dat is een langwerpig orgaan dat diep in de buik ligt, achter de maag. De alvleesklier heeft twee belangrijke functies. Ze maakt verteringssappen aan die helpen bij het afbreken van voedsel. Daarnaast produceert de pancreas hormonen zoals insuline, die een belangrijke rol spelen bij het regelen van de bloedsuikerspiegel.
Pancreaskanker komt vooral voor bij oudere volwassenen. De meeste diagnoses worden gesteld na de leeftijd van 60 jaar, vaak rond de 70. De ziekte is zeldzaam bij jongere mensen, maar kan ook daar voorkomen.
Lees ook: Pancreatitis: ontsteking van de pancreas of alvleesklier
Soorten pancreaskanker
Het meest voorkomende type alvleesklierkanker is adenocarcinoom (90%). Deze vorm ontstaat in de pancreaslobjes die spijsverteringsenzymen produceren. De tumor ontwikkelt zich in de kliercellen van de wand van de alvleesklierkanalen en verspreidt zich vervolgens naar aangrenzende weefsels.
Neuro-endocrien carcinoom (5%) ontstaat in endocriene cellen, die voornamelijk hormonen zoals insuline en glucagon produceren. Deze tumoren groeien langzamer dan adenocarcinomen. Andere vormen van alvleesklierkanker, zoals acinaire tumoren, pancreatoblastoom en oncocytoom, komen zelden voor.
Lees ook: Pancreatitis: ontsteking van de pancreas of alvleesklier
Oorzaken en risicofactoren van alvleesklierkanker
De precieze oorzaak van pancreaskanker is meestal niet te achterhalen. Er zijn wel verschillende factoren die het risico verhogen:
- Roken (de belangrijkste risicofactor)
- Leeftijd (meestal ouder dan 60 jaar)
- Chronische pancreatitis
- Diabetes type 2
- Overgewicht
- Overmatig alcoholgebruik
- Hoge consumptie van rood en bewerkt vlees
Niet iedereen met risicofactoren krijgt pancreaskanker, en omgekeerd kan de ziekte ook voorkomen bij mensen zonder duidelijke risicofactoren.
Lees ook: Pancreaskanker: door ‘algemene’ symptomen nog steeds moeilijk te herkennen
Is pancreaskanker erfelijk?
In de meeste gevallen is pancreaskanker niet erfelijk. Bij ongeveer 5% van de patiënten speelt erfelijke aanleg wel een rol. Factoren die kunnen wijzen op een erfelijke component zijn:
- meerdere familieleden met alvleesklierkanker
- diagnose op jonge leeftijd
- het voorkomen van andere kankers in de familie, zoals borst-, eierstok-, darm- of huidkanker
- langdurige ontsteking van de alvleesklier
- bepaalde erfelijke syndromen, bijvoorbeeld erfelijke borst- en eierstokkanker (BRCA)
In deze gevallen kan genetisch advies meer duidelijkheid geven en helpen bij de verdere opvolging.
Lees ook: Hoe groot is de kans dat je kanker krijgt?
Symptomen: hoe herken je pancreaskanker?
De symptomen van pancreaskanker worden meestal pas duidelijk wanneer de ziekte al verder gevorderd is. Mogelijke klachten zijn:
- geelzucht zonder koorts, met een gele verkleuring van de huid en de ogen, donkere urine, bleke ontlasting en soms jeuk
- aanhoudende buik- of rugpijn
- onverklaarbaar gewichtsverlies, zonder verandering in het eetpatroon
- spijsverteringsproblemen, zoals verminderde eetlust, misselijkheid, diarree of vettige stoelgang
- plotse achteruitgang van de algemene conditie, bijvoorbeeld uitgesproken vermoeidheid
De symptomen van pancreaskanker kunnen variëren naargelang de plaats en de grootte van de tumor. Ze zijn bovendien niet specifiek voor alvleesklierkanker en kunnen ook bij andere, vaak minder ernstige aandoeningen voorkomen. Toch is het belangrijk om bij aanhoudende of onverklaarbare klachten een arts te raadplegen.
Lees ook: Pancreaskanker: door ‘algemene’ symptomen nog steeds moeilijk te herkennen
Hoe dodelijk is pancreaskanker?
Pancreaskanker is een van de meest dodelijke vormen van kanker. Als er geen uitzaaiingen zijn, is ongeveer 8% van de patiënten vijf jaar na de diagnose nog in leven. De lage overlevingsgraad ligt aan het feit dat het een agressieve kanker is, waarbij een vroege diagnose bijzonder moeilijk is. De tumor ligt namelijk diep in het lichaam en veroorzaakt in het begin doorgaans weinig of vage klachten. Daardoor wordt pancreaskanker meestal pas laat ontdekt, wanneer er al uitzaaiingen zijn. Die bevinden zich vaak in de lever, de longen, het buikvlies of de omliggende lymfeklieren. Zodra er uitzaaiingen zijn, is een genezende behandeling meestal niet meer mogelijk en verschuift de focus naar levensverlenging en het verlichten van klachten.
Lees ook: Wanneer heb je overgewicht/obesitas?
Hoe wordt de diagnose gesteld?
Bij een vermoeden van alvleesklierkanker ga je eerst langs bij de huisarts. Die zal meestal een bloedonderzoek voorstellen en soms ook een stoelgangonderzoek. Als daaruit blijkt dat verder onderzoek nodig is, volgt een doorverwijzing naar een specialist. Die brengt de alvleesklier vervolgens in beeld, meestal eerst met een echografie. Daarbij worden geluidsgolven gebruikt om de pancreas te bekijken.
Afhankelijk van de situatie kunnen aanvullende onderzoeken nodig zijn, zoals een CT-scan of MR-scan. In sommige gevallen volgen ook meer gespecialiseerde onderzoeken, zoals een echo-endoscopie, een PET-CT-scan of een ERCP-onderzoek.
Lees ook: Wat is een MRI-scan en wat is het verschil met een CT-scan?
Behandeling van pancreaskanker
De behandeling hangt af van het stadium van de ziekte en de algemene gezondheid van de patiënt. Mogelijke opties zijn:
- chirurgie, als de tumor nog niet is uitgezaaid
- chemotherapie, voor of na een operatie, of als hoofdbehandeling
- radiotherapie, in specifieke situaties
- palliatieve zorg, gericht op het verlichten van de klachten en het behoud van de levenskwaliteit
Lees ook: Doorbraak in behandeling pancreaskanker: doelgerichte immunotherapie via ‘rijstkorrel’
Nieuwe ontwikkelingen: KRAS-gericht onderzoek
Begin 2026 slaagden onderzoekers van het Nationaal Centrum voor Kankeronderzoek (CNIO, Spanje) erin om pancreaskanker bij muizen volledig te laten verdwijnen met een combinatie van drie geneesmiddelen. De behandeling richt zich op het KRAS-oncogen, dat bij ongeveer 90% van de patiënten met pancreaskanker is gemuteerd. Het gaat voorlopig om experimenteel onderzoek bij dieren. De behandeling is nog niet getest bij mensen en klinische studies moeten nog volgen. Toch biedt dit onderzoek voorzichtig hoop voor de toekomst.
Lees ook: Pancreaskanker: nieuwe behandeling boekt veelbelovend resultaat
Wat is de prognose?
Pancreaskanker blijft een ziekte met een beperkte levensverwachting. Vijf jaar na de diagnose leeft minder dan 10% van de patiënten nog. Als de tumor vroeg ontdekt wordt en volledig operatief verwijderd kan worden, liggen de overlevingskansen hoger. Helaas is dat slechts bij een minderheid van de patiënten het geval.
Leven met pancreaskanker
Leven met pancreaskanker vraagt veel, zowel fysiek als emotioneel. Naast medische behandeling is er vaak ook nood aan psychologische ondersteuning, goede pijnbestrijding en begeleiding voor de patiënt en de naasten. Multidisciplinaire zorgteams helpen om die zorg op elkaar af te stemmen.
Conclusie
Pancreaskanker is een ernstige vorm van kanker, die vaak pas laat aan het licht komt. Gelukkig staat het onderzoek niet stil en zorgen nieuwe inzichten voor voorzichtige hoop. Alert zijn voor symptomen en inzetten op een gezonde levensstijl blijven belangrijke pijlers om alvleesklierkanker tijdig op te sporen en te behandelen.
Bronnen:
Bronnen:
https://www.kanker.be
https://www.uza.be
auteur:
Josefien De Bock,
gezondheidsjournalist
