Hartfalen

Laatst bijgewerkt: June 2018

dossier Met de term hartfalen omschrijft men die situatie waarbij het hart niet meer in staat is voldoende bloed rond te pompen om aan de behoefte van het lichaam te voldoen. Het hart faalt dus in zijn pompfunctie. In normale omstandigheden is het hart in staat bij elke samentrekking (contractie) 70 % van de inhoud van de linkerkamer in de lichaamsslagader ( aorta ) te pompen. Bij hartfalen is het hart sterk uitgezet en kan het per contractie slechts een kleine hoeveelheid bloed uit pompen.
De laatste jaren is het aantal patiënten met hartfalen sterk toegenomen.

zie ook artikel : Mijn verhaal: leven met hartfalen

123-ekg-stetosc-medic-hartpat-1-06-18.jpg
Door de grotere overlevingskansen na een acuut hartinfarct en door een intensieve verfijning van de behandelingschema's van hart- en vaatziekten krijgen hartpatiënten een grotere levensverwachting. Tot voor enkele jaren was men genoodzaakt een harttransplantatie uit te voeren bij zwaar zieke hartpatiënten . Vandaag is men door goede opvolging van patiënten met hartfalen en het opstellen van een nauwkeurig uitgebalanceerd medicatieschema in staat een harttransplantatie ofwel met enkele jaren uit te stellen of zelfs volledig te vermijden .

Oorzaken

De hartspier heeft dus om één of andere reden onvoldoende kracht om bloed rond te pompen. Dit treedt meestal op als gevolg van aandoeningen van het hart- of bloedvatenstelsel.

• Aantasting van de kransslagaders van het hart ( atherosclerose ). Door verlies aan actief spierweefsel ten gevolge van een infarct wordt het hart beperkt in zijn pompfunctie. Niet iedereen die een infarct doormaakt zal hartfalen krijgen. Veel hangt af van de grootte van het infarct en de regio waar het infarct zich manifesteert.

zie ook artikel : 'Etalagebenen' en Perifeer arterieel vaatlijden (claudicatio intermittens of PAV)

Arteriële hypertensie ( hoge bloeddruk ). Doordat het hart constant moet pompen tegen een verhoogde druk vermindert geleidelijk aan de efficiënte werking van de pomp. Dit kan uiteindelijk leiden tot hartfalen.

 • Aandoeningen van één of meerdere hartkleppen. Dit komt minder vaak voor. Indien klepafwijkingen de pompfunctie van het hart ernstig verstoren kan dit in vele gevallen verholpen worden via een heelkundig ingrijpen.

zie ook artikel : Aandoeningen van de mitraalklep

• Aantasting van de hartspier door infectie ( virus ) of door schadelijke stoffen ( alcohol )

Systeemziekten zoals lupus erythematodes, sarcoïdose,...

zie ook artikel : Lupus erythematosus (LED)

zie ook artikel : Sarcoïdose ( of ziekte van Besnier-Boeck-Schaumann (BBS))

• Idiopatisch (= men kan de eigenlijke oorzaak niet achterhalen )
• Chronische longaandoeningen. Chronische bronchitis is hier het bekendste voorbeeld.

zie ook artikel : Pulmonale hypertensie (PH)

In sommige gevallen is de oorzaak van hartfalen een niet-cardiale aandoening zoals bv. diabetes, ziekte van de schildklier , bloedziekte, ...
Hartfalen op zich is niet erfelijk. Aandoeningen die hart- en vaatziekten bevorderen zoals diabetes, hoge cholesterol, hoge bloeddruk,... kunnen wel familiaal voorkomen.

zie ook artikel : Verhoogde bloeddruk in de poortader / Portale hypertensie

123-anatom-hartfalen-1-06-18.jpg

Evaluatie van de pompfunctie van het hart

Anamnese :de arts zal de patiënt uitvoerig ondervragen omtrent zijn klachten. Deze informatie stelt hem in staat reeds een goed beeld te krijgen van de situatie. 
Klinisch onderzoek: gezwollen voeten en enkels, gezwollen lever zijn een teken van opstapeling van vocht in het lichaam.
Auscultatie ( luisteren met de stethoscoop ): wanneer de arts reutels hoort tijdens het beluisteren van de longen is dit een teken van opstapeling van vocht ter hoogte van de luchtwegen. De arts krijgt ook een idee over de werking van de hartkleppen. Bij lekkage van een klep kan men een geruis horen.
Bloedonderzoek: door middel van bepaling van allerlei stoffen in het bloed kan men de werking van de verschillende organen evalueren bv. nier- en leverfunctie. Tevens is het mogelijk het effect van bepaalde geneesmiddelen en hun concentratie te volgen.

zie ook artikel : Nieuwe test voor hartfalen

123-ekg-dr-hartpat-06-18.jpg
RX-thorax : röntgenfoto van de borstkas.
Elektrocardiogram : de registratie van de elektrische activiteit van het hart geeft de arts veel informatie over het hartritme , een eventueel doorgemaakt infarct , verdikking van de hartspier en andere structurele afwijkingen.
Echocardiogram : dit is één van de nuttigste niet-ingrijpende onderzoeken die de arts een goed beeld geeft van de anatomie en de werking van het hart.
Holtermonitoring : met deze techniek kan men gedurende 24 u het elektrocardiogram registreren. Op deze manier verkrijgt de arts belangrijke informatie over de werking van het hart in rust, de aanpassing aan inspanning, tijdens de slaap,... 

Inspanningsproef : meestal fietsproef. Deze test geeft ons een idee over mogelijk zuurstoftekort tijdens inspanning . Bovendien kunnen door deze test ook ritmestoornissen uitgelokt worden. Deze test kan tijdens de behandeling verschillende keren uitgevoerd worden om de evolutie en het effect van de behandeling te evalueren. 
NMR : scanner van het hart. Door middel van dit onderzoek kan men nagaan welke zone van de hartspier minder of geen zuurstof krijgt en kan men bepalen hoeveel bloed er bij elke contractie wordt uitgepompt.
Hartcatheterisatie: dit is een heel ingrijpend onderzoek waarbij een catheter, een flexibel buisje, in het hart wordt gebracht. Hiervoor is een ziekenhuisopname van verschillende dagen noodzakelijk. Het is vrijwel zonder risico's of gevaar. De arts krijgt door dit onderzoek een duidelijk beeld van de toestand van de kransslagaders, de werking van de hartkleppen en het contractiepatroon van het hart. Men kan tijdens dit onderzoek ook op verschillende plaatsen in het hart en de longen de druk meten.

Symptomen

Afhankelijk van het onderliggend hartlijden ( hartinfarct, hoge bloeddruk, misbruik van alcohol,... ) kunnen de symptomen variëren:

• Ongetwijfeld is kortademigheid (of dyspnoe) de meest voorkomende en één van de vroegste manifestaties van hartfalen .Dit treedt het allereerst op bij een flinke fysieke inspanning maar later ook bij lichtere arbeid en uiteindelijk ook in rust. De kortademigheid kan ook 's nachts optreden eventueel gepaard gaand met een niet-productieve hoest of een piepende ademhaling.
Herhaaldelijke aanvallen van nachtelijke kortademigheid is een duidelijk teken van een langer bestaand hartfalen.

• De uiteindelijke acute manifestatie van hartfalen noemt men acuut longoedeem. Dit is een situatie waarbij zich in een korte tijdsspanne extreme kortademigheid manifesteert. De patiënt zit rechtop en hapt naar adem, de huid is bleek en grauw en bedekt met koud zweet.
Een snelle ziekenhuisopname is dan noodzakelijk.

Behandeling

Zoals hierboven beschreven kunnen verschillende hart- en vaatziekten de oorzaak zijn van hartfalen. Het is dus in eerste instantie belangrijk om de eigenlijke oorzaak efficiënt te behandelen.

Daarnaast heeft de behandeling tot doelstelling:
• de levensverwachting en comfort van de patiënt te verbeteren
• de pompfunctie van het hart zelf te verbeteren
• de arbeid die het hart moet leveren te verlichten
• de evolutie van het hartfalen positief te beïnvloeden

Dit kan men bereiken door:
medicamenteuze therapie en uiteraard therapietrouw
• volgen van een aangepast dieet ( oa vermijden van zout ) en nauwgezet controleren van het gewicht. Controle van het gewicht is heel belangrijk omdat deze parameter een beeld geeft van hoeveel vocht het lichaam opstapelt. Elke kilogram overgewicht is tevens een extra belasting voor het hart. 
• een operatief ingrijpen
• aangepaste levensstijl o.a. door : 

- beperken van alcoholgebruik
- definitief stoppen met roken
- vermijden van lange inspanningen en lange werkdagen
- vermijden van zware maaltijden juist voor het slapengaan
- een voldoende nachtrust
- vermijden van stress en felle emoties 
- volgen van een aangepast revalidatieprogramma 

zie ook artikel : Seksualiteit na hartinfarct

zie ook artikel : CRT-pacemaker bij ernstig hartfalen

Medicamenteuze behandeling van hartfalen

123-ekg-stetosc-medic-hartpat-06-18.jpg
In het kader van de behandeling van hartfalen zijn twee soorten geneesmiddelen belangrijk :

• de waterafdrijvende en vaatverwijdende geneesmiddelen: dit is de medicatie die vooral de arbeid van het hart verlicht
• de geneesmiddelen die de pompfunctie van het hart verbeteren

zie ook artikel : Antioxidant kan ernstig hartfalen omkeren

Hartfalen en ritmestoornissen

Patiënten met hartfalen worden vaak geconfronteerd met een hartritme dat ofwel te traag is ofwel veel te snel. De klinische symptomen kunnen in bepaalde gevallen sterk gelijklopend zijn.
Door middel van een elektrofysiologisch onderzoek ( EFO, onderzoek van de elektrische eigenschappen van het hart ) kan men bepalen om welke ritmestoornissen het gaat. Afhankelijk van het resultaat van dit onderzoek kan men beslissen deze ritmestoornissen medicamenteus te behandelen, de ritmestoornis te ableren ofwel een pacemaker te plaatsen.

Ablatie.
Sommige ritmestoornissen onderhouden zichzelf door het steeds maar opnieuw doorlopen van eenzelfde elektrisch circuit. Men spreekt dan van 'cirkeltachycardie'. Deze soort ritmestoornisssen kunnen behandeld worden door dit electrisch circuit op te sporen en te onderbreken. Deze techniek noemt men ablatie en kan uitgevoerd worden tijdens een hartcatheterisatie.
Wanneer men beslist om operatief in te grijpen en de aandoening van de mitraalklep chirurgisch te behandelen dan kan men ook terzelfdertijd ; peroperatief (tijdens de operatie) een ablatie uitvoeren.

Pacemakertherapie.
Tijdens dit EFO kan men ook nagaan welke de ideale soort pacemaker is voor ieder individu. Kan men tijdens dit onderzoek levensbedreigende ritmestoornissen opwekken dan is het aangewezen te kiezen voor een inwendige defibrillator.
In normale omstandigheden trekken zowel de linker- als de rechterkamer tegelijk samen. Dit verzekert een optimale pompfunctie van het hart. Bij een aantal patiënten met hartfalen merkt men dat beide kamers niet meer synchroon samentrekken.
Dit is zeer nadelig voor de pompfunctie van het hart en het is juist die pompfunctie die bij deze mensen met hartfalen reeds sterk verminderd is.
Sinds een tweetal jaar is er een nieuwe pacemaker op de markt die zodanig kan geprogrammeerd worden dat de beide kamers weer mooi synchroon samentrekken. Deze vorm van therapie noemt men cardiale resynchronisatie.
Dr. P. Geelen, electrofysioloog in het Onze Lieve Vrouwziekenhuis te Aalst behandelde eind 2001 reeds een dertigtal patiënten op deze manier. Volgens hem blijkt uit de eerste studieresultaten dat mensen die zo'n pacemaker ingeplant kregen beter inspanning verdragen en dat de kwaliteit van hun leven er sterk op vooruit gaat. Dr. Geelen meent evenwel dat het voorlopig nog te vroeg is om iets te zeggen over de toename van de levensverwachting bij deze mensen.


bron: Marc Dezutter, verpleegkundige electrofysiologie - Dr.P.Geelen, cardioloog
verschenen op : 21/06/2018 , bijgewerkt op 19/06/2018
pub

Blijf op de hoogte!

Schrijf je in op onze nieuwsbrief:

Nee, bedankt