Spataders: oorzaken, behandeling en voorzorgsmaatregelen

Laatst bijgewerkt: mei 2019

dossier

Heb je blauwe aders die vooral zichtbaar zijn op je benen? Wellicht heb je dan last van spataders of varices. Spataders zijn verzwakte en uitgezette aders. Spataders die dicht onder de huid van de benen lopen, zijn zichtbaar als zachte, blauwkleurige, kronkelend verlopende verdikkingen. Ze komen meestal voor in de onderbenen, maar kunnen ook in de schaamstreek en de onderbuik voorkomen. 

Spataders komen voor bij 2 à 3 op 10 mensen, en zelfs bij 8 op 10 volwassenen als je ook de kleinste spataders meetelt. Vrouwen hebben tweemaal zo vaak spataders in de benen dan mannen.

Naast hun minder fraaie uiterlijk kunnen spataders ook de oorzaak zijn van pijnlijke en opgezette benen. Soms kunnen ze leiden tot open wonden.

Oorzaken

123-spataders-been-5-anat--03-18.jpg

Normaal wordt het bloed vanuit de aders naar het hart teruggepompt, maar bij spataders loopt dit mis. Ofwel doordat de druk in de beenaders verhoogd is ofwel doordat de aderkleppen, die moeten beletten dat het bloed dat naar het hart wordt gestuwd terugvloeit, slecht functioneren.

Het bloed hoopt zich dan op in de aders, vooral van de onderste ledematen, en wordt te traag naar het hart afgevoerd. Normaal zorgt het bloed ook voor de afvoer van vocht. Maar doordat het bloed niet goed weggevoerd wordt, kan er zich vocht in de weefsels van het been en de voet beginnen opstapelen. Deze zwellen hierdoor op. Dit verschijnsel wordt oedeem genoemd. Het veroorzaakt het typische zware en pijnlijke gevoel in de benen.

Spataders kunnen meerdere oorzaken hebben.

Erfelijkheid is de belangrijkste oorzaak van spataders. Heeft één van je ouders spataders, dan heb je zelf 70 procent kans op spataders. Hebben allebei je ouders spataders, dan heb je zelfs 90 procent kans. 

Langdurig staan en weinig bewegen verhoogt je risico. Tot de risicogroep behoren onder andere bepaalde arbeiders, leraars, verpleegkundigen, kappers en winkelpersoneel. 

Leeftijd: hoe ouder je bent, hoe meer kans. Je aders worden minder stevig als je ouder wordt. 

• Veel vrouwen hebben er tijdens hun maandstonden meer last van, omdat de aders dan door hun vrouwelijke hormonen meer uitzetten. 

• Ook zwangerschap is een risicofactor. Onder invloed van de hormonen zetten de aders namelijk uit. Bovendien drukt de baarmoeder op de aders in het bekken, waardoor de terugstroming van het bloed naar het hart wordt gehinderd.

• Als je veel te zwaar bent, drukt het vet in je lichaam op je aders. Bovendien bewegen mensen met veel overgewicht ook minder. 

• Als je vroeger een trombose - een bloedklonter - in de beenaders gehad hebt. Daardoor zijn die aders beschadigd of verstopt. De kleppen werken dan ook niet goed meer.  

Roken: daardoor wordt de wand van de aders minder veerkrachtig. 

• (Heel) hoge bloeddruk.

Mogelijke klachten van spataders

Het is niet te voorspellen of spataderen klachten zullen geven of dat eventuele klachten zullen verergeren. De ernst van spataders staat niet per se in verhouding tot hoe ze eruitzien. Met andere woorden: kleine spataders veroorzaken soms meer pijn dan grote, vergevorderde spataders.

Mogelijke klachten zijn:
• Een moe en loom gevoel in de benen, vooral als men lang staat;
• Pijn en jeuk;
• Krampen en rusteloze benen tijdens de slaap;
• Tintelingen in de benen;
• Dikke zomerbenen. Op warme dagen kan de hinder van spataders nog toenemen. Wanneer de temperatuur oploopt, kan het lichaam zijn overtollige warmte slechts moeizaam kwijt. Een van de manieren waarop dit gebeurt, is door het verwijden van de oppervlakkige bloedvaten in de huid. Het bloed stroomt dan dicht onder het lichaamsoppervlak zodat de warmte gemakkelijker afgegeven kan worden aan de buitenlucht. Dit bloed komt dus in aders terecht die reeds verzwakt zijn. De spieren van de verzwakte aders worden aangezet om zich te ontspannen. Bovendien wordt er meer bloed naar deze aders gestuwd. De verzwakte aders worden daardoor extra belast. Het bloed blijft nog langer staan, het oedeem wordt erger, de pijn en de hinder worden nog erger.

zie ook artikel : Gezwollen benen en voeten

Mogelijke complicaties van spataders

Als spataders al lang bestaan en ernstig zijn, kunnen complicaties ontstaan, zoals: 
• een beenzweer of open been (ulcus cruris): wonden die moeilijk genezen;
• oedeem: vochtopstapeling in de benen;
• huidafwijkingen: zoals rode of bruine verkleuring, verharding en verdunning van de huid, jeukend eczeem;
• aderontstekingen (flebitis);
• spataderbloedingen.

Wanneer moet je een arts raadplegen? 
Raadpleeg een arts als je:
• vaak last hebt van zware en gezwollen benen, ook al zijn er geen duidelijke spataders zichtbaar; 
• spataders hebt en ze esthetisch onaanvaardbaar vindt. 
Ga zo snel mogelijk naar een arts als je: 
• een open beenwond oploopt en al lang last hebt van spataders; 
• symptomen vaststelt die kunnen wijzen op een trombose of een aderontsteking: 
- zwelling en warmte in één been;
- roodblauwe verkleuring van de benen;
- pijn ter hoogte van de kuit;
- een pijnlijke, warme, rode en strengvormige zwelling ter hoogte van een oppervlakkige spatader.

Spataders die gepaard gaan met veranderingen op de benen of met klachten zoals pijn of krampen, moet je altijd laten nakijken. Het probleem kan namelijk verergeren. Bovendien zijn huidcomplicaties door spataders meestal onomkeerbaar.

Hoe wordt de diagnose gesteld? 
Op basis van een uitgebreid lichamelijk onderzoek kan de diagnose meestal gesteld worden. Een bijkomend veneus duplexonderzoek onderzoekt de doorgankelijkheid van de diepe en oppervlakkige aders en toont welke kleppen er niet meer goed functioneren. Dat is een onderzoek met geluidsgolven en echografie. Je staat met blote benen op een verhoging. Je krijgt eerst gel op uw benen. De laborant beweegt een echokop over je huid. Op een scherm is te zien hoe je aderen lopen en of de kleppen goed werken. Ook vernauwingen of afsluitingen zijn goed te zien. Het onderzoek duurt ongeveer 20 tot 30 minuten. Het doet geen pijn.
Zelden is een bijkomend contrastonderzoek nodig (flebografie, varicografie). 

zie ook artikel : Open been (Ulcus cruris)

Hoe worden spataders behandeld?

123-spataders-been-03-18.jpg

Spataders hoeven vaak niet behandeld te worden. Als ze veel klachten geven of als je ze erg storend vindt, kan dat een reden zijn om ze toch te laten behandelen. Ook als de huid begint te veranderen is het beter om in te grijpen, want dit zijn tekenen van mogelijke complicaties zoals een ‘open been’. 

Drukkousen

Draag op warme dagen speciale steunkousen die te koop zijn in de apotheek. Ook tijdens de zwangerschap kunnen deze nuttig zijn. Drukkousen zijn één van de beste manieren om klachten bij spataders te helpen voorkomen. Ze bieden de aders in de benen immers een zekere ondersteuning en helpen voorkomen dat ze overmatig uitzetten. Ze verminderen zo alvast een verergering van de klachten. Bovendien kan de druk de pompfunctie van de spieren herstellen, zeker als dit gepaard gaat met voldoende lichaamsbeweging. Draag ze van bij het opstaan.

Drukkousen geven op warme dagen misschien een iets minder fris gevoel, maar het extra comfort maakt veel goed. Losse kousen zijn frisser dan panties, maar je moet opletten dat de kousenboord niet knelt. Knellende kousenboorden kunnen de klachten immers nog verergeren. 

Wanneer drukkousen niet voldoende helpen, kan het nuttig zijn om de overstap te maken naar echte compressiekousen. Deze sluiten zeer nauw rond het been en bieden een veel betere steun dan de gewone drukkousen. Ze moeten zo nauwkeurig passen dat ze per been afzonderlijk gemaakt worden op basis van metingen door een arts die hierin ervaring heeft.

Er bestaan vier klassen van kousen, volgens de sterkte van de druk. Klasse 1 en 2 dienen voor de behandeling van spataders. Koop ze bij een erkend bandagist of de Mediotheek. Dan heb je zeker de juiste maat. Je hebt meer dan één paar nodig, want je moet ze elke dag wassen. Daardoor worden ze weer stevig, zoals een jeansbroek. Anders verslappen ze. 

Je kunt ook een aantrekhulp kopen: een toestel waarmee je de kousen gemakkelijk aan- en uit kunt trekken terwijl je neerzit in een stoel. 

zie ook artikel : Therapeutisch elastische kousen (TEK)

Geneesmiddelen

Er bestaat geen preventief geneesmiddel. Er bestaan wel middelen tegen het zware gevoel en de zwelling van de benen. Wondjes genezen er ook wat sneller door. Maar het bewijs voor het nut van dergelijke geneesmiddelen is nog niet eenduidig geleverd.

Spataders verwijderen

Er bestaan meerdere technieken om spataders te verwijderen of te vernietigen. De behandeling varieert afhankelijk van het type spatader en de ernst van de aandoening. Bedoeling van de ingreep is de werking van de aders te normaliseren en de uitbreiding van de aandoening en mogelijke complicaties te voorkomen. Na het behandelen of verwijderen van spataderen kunnen er evenwel weer nieuwe spataderen ontstaan. 5 jaar na de ingreep krijgt 5 tot 10 procent van de patiënten er opnieuw mee te maken, zelfs na een perfect uitgevoerde operatie. 

1. Strippen van een spatader

Naast het afbinden van de ader in de lies of knieholte, wordt ook een groot deel van de spatader verwijderd. Dit gebeurt door de stripper in het zieke deel van de stamader door te voeren. Voorbij het zieke deel wordt via een klein sneetje de draad naar buiten geleid en wordt de ader vastgebonden aan de draad. Vervolgens wordt de spatader binnenste-buiten verwijderd. De kleinere adertjes kunnen via kleine sneetjes verwijderd worden met haakjes. 

Deze behandeling wordt enkel nog toegepast als er geen andere mogelijkheden zijn. De ingreep kan onder algehele narcose of plaatselijke verdoving worden uitgevoerd. Plaatselijke verdoving heeft het voordeel dat er minder postoperatieve pijnklachten en bloeduitstortingen optreden.

Na de operatie moet je nog zeker zes tot acht weken een elastische kous dragen.

2. Ambulante flebectomie volgens Müller

In het verloop van het bloedvat worden kleine sneetjes in de huid gemaakt (enkele millimeters lang). Door deze openingen wordt met speciaal gereedschap het vat aangehaakt en zo ver mogelijk naar buiten getrokken. De sneetjes kunnen met hechtpleisters gesloten worden. 

Om het ontstaan van blauwe plekken tegen te gaan, moet je vaak nog enige tijd een elastische kous dragen.

3. Laserbehandeling

De zieke ader wordt via een punctie aangeprikt onder de knie. Daarna wordt een sonde opgeschoven tot in de lies. Terwijl de katheter wordt teruggetrokken, levert de tip van de katheter energie aan de binnenkant van de vaatwand. Hierdoor wordt de vaatwand verhit en sluit de spatader. Vervolgens wordt de spatader door de sonde over de gehele lengte dichtgemaakt. Een sneetje in de lies is dus niet nodig. Na de ingreep, die in daghospitalisatie gebeurt, draagt de patiënt een drietal weken steunkousen. Deze behandeling moet meestal enkele keren herhaald worden.

4. Radiofrequente ablatie

De radiofrequente ablatie is vergelijkbaar met de laserbehandeling. Alleen wordt in dit geval via de ingebrachte katheter radiofrequente energie toegediend die de ader binnenin beschadigt waardoor hij ter plekke zal verdrogen. 

5. TCC (Transcutane coagulatie)

Een behandeling waarbij de uitgezette oppervlakkige haarvaatjes (spinnenwebjes) over het hele verloop worden aangeprikt met naaldjes. Deze naaldjes hebben een soort microgolfoventip. De naaldtip verschroeit het haarvaatje onderhuids.

6. Sclerotherapie of droogspuiten

Deze techniek wordt gebruikt voor kleine spataders (spider veins). Hierbij wordt een irriterende stof in de spataders gespoten. Hierdoor worden de beschadigde vaatwanden op elkaar gedrukt en verkleven ze. De spatader verschrompelt en verdwijnt uiteindelijk. De inspuitingen zijn weinig of niet pijnlijk. Wel dien je achteraf (tijdelijk) een drukverband te dragen. Vaak zijn ook meerdere sessies nodig.

7. Schuimbehandeling (foamsclerotherapie)

Bij grotere spataders kan in de aangetaste aders onder echo-begeleiding schuim gespoten worden om de zieke aders uit te schakelen. Het bloed gaat dan enkel nog terugstromen via gezonde aders. Je dient achteraf gedurende een bepaalde tijd een drukverband te dragen. Door een drukverband worden de beschadigde vaatwanden op elkaar gedrukt en verkleven ze. De spatader verschrompelt en verdwijnt uiteindelijk. 

Mogelijke verwikkelingen van deze technieken 

• Diepe veneuze trombose van een diepe ader (en eventueel een longembool): door het onmiddellijk mobiliseren na de ingreep en het dragen van een licht drukkend wattenverband en later een steunkous wordt dit risico verminderd. 

• Thuis is het belangrijk actief te zijn. Bij een verhoogd risico op trombose worden LMWH-spuitjes in de buikwand voorgeschreven. 

• De kans op een wondinfectie is klein. Mensen met overgewicht of een ‘open’ been hebben meer risico op infectie. 

• Een echte nabloeding waarvoor een nieuwe ingreep noodzakelijk is, is zeldzaam. 

• De opvolgingsbehandeling voor al deze technieken bestaat uit het dragen van steunkousen of windels. Afhankelijk van de beoordeling van de arts, zal dit 2 tot 6 weken duren. In het begin zal je de kousen dag en nacht moeten dragen, daarna enkel overdag. Nadien zijn steunkousen nog aangewezen ter preventie van recidieven bij lang zitten of rechtstaan. 

• Meestal zijn eenvoudige pijnstillers op basis van paracetamol voldoende om de pijn te verlichten. 

• Vaak ontwikkelen zich grote hematomen (blauwe plekken) in de zone van de ingreep. Deze kunnen worden behandeld met een zalf tegen blauwe plekken. 

• Het zou kunnen dat je een branderig gevoel hebt of dat je huid op bepaalde plekken ongevoelig is na een stripping, een laserbehandeling en een behandeling met radiofrequentie, omdat de gevoelszenuw naast de behandelde ader werd aangetast. Dit kan een paar maanden duren, maar verbetert spontaan. Een raar gevoel kan ook tijdelijk gevoeld worden in andere zones dan die van de incisie. 

• Gedurende de eerste weken na de ingreep, wordt het afgeraden om langdurig recht te staan of te zitten. Bij zitten en bij liggen legt men de benen best in hoogstand. Stappen mag direct na de ingreep. 

• Blootstelling aan de zon/zonnebank moet worden vermeden tijdens de eerste 4 maanden na de ingreep, want de met laser of radiofrequentie behandelde zones of de incisies kunnen verkleuren met de zon. 

Wat kan je zelf doen?

123-spataders-been-2-03-18.jpg

Om spataders of de uitbreiding ervan tegen te gaan, is het zaak om de aders in goede conditie te houden. Ook na een behandeling moet je daarmee doorgaan.

Basispijlers hierbij zijn onder meer voldoende beweging en gezonde eetgewoonten.

1. Vermijd warmtebronnen

 • Om dezelfde reden is een sauna of een Turks bad geen goed idee.
 • Ook het ontharen van de benen met warme was is af te raden.
 • Koude douches van de benen zijn bij warm weer evenmin aangeraden. De aders trekken er wel door samen, maar zetten in een reactie nadien vaak extra uit. Wanneer je de benen toch wil spoelen, neem je best een lauwe douche met water op lichaamstemperatuur.

• Houd je benen uit de zon. Zonnebaden is geen goed idee wanneer je last hebt van spataders. De rechtstreekse warmte van de zon zorgt immers voor een extra uitzetting van de aders in je benen. Zet je liever in de schaduw van een boom of struik.

2. Blijf in beweging

• Blijf niet te lang aan een stuk zitten of rechtstaan. Indien je een zittend beroep hebt, moet je geregeld, minstens om de 20 minuten zeg maar, even opstaan en rondwandelen. Heb je een staand beroep, ga dan af en toe even zitten.

• Af en toe even gaan liggen, bijvoorbeeld bij een middagdutje, kan helpen. Leg de benen daarbij liefst wat hoger dan het hart. Dit bevordert het wegvloeien van het bloed en helpt een eventueel oedeem afnemen. 
• Zeul niet met zware lasten. Bij een zware hefinspanning worden de aders in de benen extra onder druk gezet, waardoor ze verder kunnen uitzetten. Vraag eventueel of andere mensen je kunnen helpen om zware voorwerpen op te heffen of verdeel de last in meerdere kleine pakjes die niet zo zwaar zijn.
• Er bestaan ook enkele eenvoudige, maar nuttige oefeningen die je nagenoeg overal kan uitvoeren. Zo kan je bijvoorbeeld:

- afwisselend op de hielen en op de tippen gaan staan. Krul de tenen zoveel mogelijk naar boven wanneer je op de hielen staat zodat je voelt dat je kuiten gespannen worden. Zorg echter wel voor de nodige steun wanneer jouw evenwicht niet al te best is;

- je knieën plooien en strekken; 

- cirkels maken met je enkels en voeten. 

Doe dat ook wanneer je lang moet stilzitten tijdens een (vlieg)reis. 

zie ook artikel : Oefeningen voor gezwollen voeten of benen

3. Kies de juiste sporten

• Tot de beste remedies tegen spataders behoren sporten waarbij je de beenspieren aanspreekt, zoals joggen, wandelen, fietsen, zwemmen en allerhande lichte beenoefeningen. Wanneer de beenspieren samentrekken, drukken zij de aders samen die diep in het been lopen. Daarbij wordt het bloed weggeperst, zodat de zwelling van de aders tegengegaan wordt.
Wandelen dient wel tegen een flink tempo te gebeuren. Een stevige strandwandeling over het losse zand is bv. uitstekend. Langs markten of etalages slenteren, kan je echter niet tot wandelen rekenen. De spieren moeten daarbij immers te weinig inspanning leveren om enig effect te hebben op de diepe aders in het been.

• Vermijd sporten zoals roeien, paardrijden, squash, tennis, worstelen en gewichtheffen. Onder meer omdat ze door een extreme stand van de gewrichten een vlotte doorstroming van het bloed verhinderen. 

4. Let op je gewicht

Probeer af te vallen als je overgewicht hebt. Overtollige kilo’s betekenen een extra belasting van de bloedvaten en een minder goede werking van de spierpompfunctie. 

5. Draag losse kleding

• Draag geen knellende kousen of strakke broeken maar kies kleding die voldoende bewegingsvrijheid biedt. 

• Draag schoenen met een lage hak, niet hoger dan 4 cm. Hoge hakken doen de spierpomp minder goed werken. 

6. Masseer de benen geregeld.
Door de benen te masseren, van de voet naar de dij toe, in de richting van de veneuze circulatie, verhoogt men de snelheid van het terugkeren van het veneuze bloed. 

7. Stop met roken. 




verschenen op : 14/05/2019


pub