ad

Wat zijn de gezondheidseffecten van hormoonverstoorders?

Laatst bijgewerkt: oktober 2015
123-chemie-parabenen-hormverst-EDC-10-15.jpg

nieuws De voorbije weken is er in de pers heel wat onrust ontstaan over de gezondheidsrisico's van hormoonverstorende chemische producten in onze voeding en onze leefomgeving.

Wat zijn hormoonverstoorders?
Hormoonverstoorders of EDC’s (Endocrine Disrupting Chemicals) zijn chemische stoffen die de van nature in ons lichaam voorkomende hormonen nabootsen of ingrijpen op de werking daarvan en het natuurlijke evenwicht uit balans brengen. Dit komt doordat ze het transport, de aanmaak of omzetting (metabolisatie) van hormonen beïnvloeden, of rechtstreeks inwerken op de hormoonontvanger (receptor) waardoor ze zelf een effect teweegbrengen of het effect van het natuurlijk hormoon blokkeren.
Hormonen fungeren als een soort intern communicatiesysteem van het lichaam. Ze zijn betrokken bij allerlei processen, zoals de voorplanting, de stofwisseling (bijvoorbeeld hongergevoel, opname en afbraak van voedingsstoffen) en onze emoties (bijvoorbeeld stress, blijheid, activiteit, etc.). Daarnaast zijn hormonen op celniveau actief en kunnen op dat niveau ook regulerend werken op de DNA-expressie, wat vervolgens weer zijn effect heeft op wat de cel gaat doen (bijvoorbeeld zich delen, dood gaan, vet opslaan, andere stoffen aanmaken etc.).
Wanneer een lichaamsvreemde stof aangrijpt op (delen van) het hormoonsysteem kan dit een effect hebben op dit interne communicatiesysteem, wat kan leiden tot verstoring van bijvoorbeeld de stofwisseling, voortplanting gerelateerde processen, immunologische processen of gedrag.

Mogelijke gezondheidseffecten van hormoonverstoorders
Alhoewel er nog heel wat wetenschappelijke onzekerheid bestaat over de preciese gezondheidseffecten van (sommige) EDC's, verschijnen er steeds meer wetenschappelijke studies en rapporten waaruit blijkt dat blootstelling aan (lage doses) van deze hormoonverstorende stoffen mogelijk een aantal schadelijke gezondheidseffecten kan veroorzaken of minstens het risico op deze aandoeningen zou kunnen verhogen.
Vooral voor zwangere vrouwen zouden zulke stoffen risico's met zich kunnen meebrengen omdat de orgaanontwikkeling bij foetussen mede geleid wordt door hormonen. Mogelijk is blootstelling in de baarmoeder aan hormoonverstoorders een belangrijke oorzaak van de sterke toename in hormoongerelateerde ziektes.

Tegelijk menen diverse overheidsinstanties dat er nog onvoldoende bewijs is voor de schadelijkheid van (bepaalde) hormoonverstoorders in de dosissen waaraan mensen vandaag blootgesteld worden, en dat momenteel geen reden is om strengere maatregelen te nemen.

• Bepaalde hormoongevoelige soorten kanker zoals teelbal-, prostaat-, borst-, baarmoeder- en eierstokkanker en schildklierkanker;
• Vruchtbaarheidsproblemen bij de man door verminderde zaadkwaliteit;
• Verminderde vruchtbaarheid bij de vrouw;
• PolyCystisch Ovarium Syndroom (PCOS), een syndroom dat gekenmerkt wordt door een teveel aan androgenen of mannelijke hormonen (hyperandrogenisme), te veel androgenen in het bloed (hyperandrogenemie), een onregelmatige of geen eisprong (oligo-ovulatie of anovulatie) en cysten in de eierstokken (polycystische ovaria);
• Endometriose (baarmoederslijmvlies buiten de baarmoeder);
• Afwijkingen in mannelijk geslachtsorgaan zoals niet ingedaalde teelballen en hypospadie waarbij de plasbuis niet uitmondt in de top maar aan de onderkant van de penis;
• Vervroegde pubertijd en borstontwikkeling bij meisjes;
• Vroeggeboortes en te laag geboortegewicht;
• Verstoorde werking van de schildklier (te weinig of te veel schildklierhormonen, hypothyroidisme of hyperthyroidisme);
• Stoornissen in het immuunsysteem, met verhoogde gevoeligheid voor infecties en verhoogde kans op autoimmuunaandoeningen;
• Zwaarlijvigheid en obesitas;
• Diabetes;
• Astma;
• Hart- en vaatziekten;
• Parkinson;
• Ziekte van Alzheimer;
• Verstoorde hersenontwikkeling (hersenschade, autisme, aandachtsstoornissen, ontwikkelingsachterstand, verlaagd IQ).

Waarom zijn jonge en ongeboren kinderen extra gevoelig?
Jonge kinderen en ongeboren kinderen zijn bijzonder kwetsbaar: hun stofwisseling gaat sneller, hun huid is dunner, ze hebben smallere luchtwegen en een kleinere longcapaciteit. Hierdoor krijgen jonge kinderen een veel grotere dosis vervuilers per kilo gewicht binnen dan volwassenen. Wat het ongeboren kind betreft tonen verschillende onderzoeken aan dat hormoonverstorende stoffen (en vele ander synthetische chemicaliën) de placenta passeren.
Ongeboren kinderen en kleine kinderen zijn bovendien volop in ontwikkeling en (prenatale) blootstelling aan hormoonverstorende stoffen kan deze vroege ontwikkelingsprocessen verstoren en blijvend nadelige effecten hebben op hun latere leven.
Bij jongetjes kunnen geboortegebreken ontstaan als hypospadie (uitgang urinebuis zit aan de onderkant van de eikel) en cryptorchidisme (niet ingedaalde teelballen) of verminderde spermaproductie. Bij meisjes is vervroegde puberteit een van de mogelijke gevolgen. Ook kunnen deze stoffen blijvend negatieve effecten op de hersenontwikkeling hebben.

Bestaat er een veilige dosis?
Over de mogelijke schadelijke effecten van EDC’s bestaat een groeiende consensus. Grote discussie blijft of ze ook schadelijk zijn in de geringe concentraties waaraan we dagelijks worden blootgesteld. Dat is bijvoorbeeld het belangrijkste argument waarom het Europese Voedselagentschap EFSA meent dat Bisfenol A, gezien de dagelijkse inname zeer gering is, als veilig voor de consument kan worden beschouwd.
Steeds meer experts zijn echter van mening dat er geen 'veilige dosis' voor hormoonverstoorders bestaat.
• Er is weinig bekend over de lange termijneffecten van bepaalde hormoonverstoorders. Bovendien zijn veel mogelijke hormoonverstoorders nog nauwelijks onderzocht.
• Sommige EDC's vertonen een niet-lineair verband tussen dosis en effect. Bijvoorbeeld kunnen verbindingen duidelijke effecten veroorzaken aan lage en hoge dosissen, maar milde effecten aan middendosissen. Daarentegen kunnen andere verbindingen een aanzienlijk effect hebben aan een middendosis en klein effect aan lage en hoge dosissen.
• Bijkomend probleem is dat mensen blootgesteld worden aan meerdere stoffen tegelijk, wat mogelijk tot extra risico's kan leiden.
• Niet alleen de dosis is belangrijk: steeds meer wetenschappelijke studies wijzen op het belang van het tijdstip waarop men blootgesteld worden aan hormoonverstoorders: vooral tijdens de ontwikkelingsfase van het kind zouden zelfs minimale hoeveelheden schadelijk kunnen zijn.

Om die redenen stellen diverse experts dat de standaardmethoden voor het testen van chemische stoffen geen goed beeld geven van de mogelijke schadelijke effecten van EDC’s. Een standaardtest tracht meestal te achterhalen wat de hoogste dosis is die zonder schadelijke gevolgen blijft voor een specifiek eindpunt. De strategie die erin bestaat "veilige dosissen" en "drempeldosissen" te definiëren, is echter niet langer van toepassing op alle hoormoonverstoorders, zo stelt onder meer de Belgische Hoge Gezondheidsraad.
Volgens vele wetenschappers is het, uit voorzorg, dan ook beter om de blootstelling aan EDC’s zoveel mogelijk te beperken, zeker voor zwangere vrouwen en jonge kinderen.

zie ook artikel : Hoe gevaarlijk zijn hormoonverstoorders of ECD's ?

Bronnen
• The Endocrine Society's Second Scientific Statement on Endocrine-Disrupting Chemicals
http://press.endocrine.org/doi/10.1210/er.2015-1093
• WHO / Endocrine Disrupting Chemicals (EDCs)
http://www.who.int/ceh/risks/cehemerging2/en/
• WHO / State of the science of endocrine disrupting chemicals - 2012
http://www.who.int/ceh/publications/endocrine/en/
• National Institute of Environmental Health Sciences
http://www.niehs.nih.gov/health/topics/agents/endocrine/
• EU Endocrine Disruptors
http://ec.europa.eu/environment/chemicals/endocrine/index_en.htm
• EU State of the art assessment of endocrine disrupters
http://ec.europa.eu/environment/chemicals/endocrine/pdf/sota_edc_final_report.pdf
• Hoge Gezondheidsraad / Advies Hormoonontregelaars
http://health.belgium.be/eportal/Aboutus/relatedinstitutions/SuperiorHealthCouncil/19095810?ie2Term=hormoonontregelaars??&fodnlang=nl#.VhUwDKSBTxU
• Gezondheidsraad / Risico’s van prenatale
blootstelling aan stoffen
http://www.gezondheidsraad.nl/sites/default/files/201405risicos_van_prenatale_blootstelling_stoffen.pdf
• FAVV / Hormoonverstoorders: link met zwaarlijvigheid?
http://www.favv-afsca.be/Laboratoria/labinfo/_documents/2012-07_labinfo8nl_p08_nl.pdf
• RIVM / De risico's van Bisfenol A
http://www.rivm.nl/dsresource?objectid=rivmp:232933&type=org&disposition=inline
• EFSA/ Risk assessment of BPA
www.efsa.europa.eu/en/corporate/doc/factsheetbpa150121.pdf
• The 2013 Berlaymont Declaration on Endocrine Disrupters
http://www.brunel.ac.uk/__data/assets/pdf_file/0005/300200/The_Berlaymont_Declaration_on_Endocrine_Disrupters.pdf
• European Environment Agency / The impacts of endocrine disrupters on wildlife, people and their environments – The Weybridge+15 report
http://www.eea.europa.eu/publications/the-impacts-of-endocrine-disrupters
• International Federation of Gynecology and Obstetrics opinion on reproductive health impacts of exposure to toxic
environmental chemicals
http://www.figo.org/sites/default/files/uploads/News/Final%20PDF_8462.pdf
• Estimating Burden and Disease Costs of Exposure to Endocrine-Disrupting Chemicals in the European Union
http://press.endocrine.org/doi/10.1210/jc.2014-4324
• Standpunt van CHILDPROOF aangaande hormoonverstorende stoffen (EDC's)
http://www.wecf.eu/download/2014/March/EDCfinal.pdf
• ChildProtect
https://www.gezinsbond.be/Gezinspolitiek/Paginas/ChildProtect.aspx
https://www.gezinsbond.be/Gezinspolitiek/Documents/Vermijd%20hormoonverstoorders.pdf
• Women in Europe for a Common Future (WECF)
http://www.wecf.eu
http://www.eenveilignest.nl




ad


pub