Burn-out

Laatst bijgewerkt: april 2019

dossier Circa 17 procent van de werkende Vlamingen kampt met burn-outklachten of loopt er risico op. 7,6 procent is meer dan waarschijnlijk reeds opgebrand en 9,5 procent zit in de gevarenzone. In totaal gaat het om 460.000 werknemers. Dat blijkt uit een bevraging van 1.500 werkende Vlamingen door de onderzoeksgroep Arbeids-, Organisatie- en Personeelspsychologie van de KU Leuven, die hierbij een nieuwe definitie van burn-out hanteerde.

Kenmerken

Het niet (h)erkennen van overmatige stress is het grootste gevaar voor de ontwikkeling van overspannenheid en burn-out. Hierbij is het van belang dat je je realiseert dat mensen doorgaans verschillend op stress reageren, bij de één zullen de klachten meer psychisch zijn en bij de ander van lichamelijke aard of een combinatie van beiden. Ook zijn er mensen die nergens last van hebben en onder langdurige stress prima functioneren. Deze categorie mensen hebben de vaardigheid om stress snel te neutraliseren en zich goed te kunnen opladen voor een volgend moment of de volgende dag.

Vroegtijdige waarschuwingssignalen zijn o.a.:
· Concentratieproblemen
- Toename van vergeetachtigheid
- Emotionaliteit
- Besluiteloosheid
- Slaapproblemen
- Meer fouten maken
- Lusteloosheid
- Cynisme
- Toenemende onzekerheid
- Sexuele problemen


Enkele andere psychische en/of lichamelijke klachten, vanuit het perspectief dat stress merkbaar is in het gedrag, zijn:
- Veranderingen in het gedrag
- Veranderingen in de manier van praten
- Versmalling
- Verminderde lichamelijke conditie
- Vermeerdering aantal werkuren
Indien bovenstaande signalen en klachten herkenbaar zijn, neem dan enige afstand van de stressfactor(en), een gesprek met je partner, manager, de huisarts of de bedrijfsarts kan hierbij zeer zinvol zijn.

Wat is stress?

123_vrouw_bureau_stress.jpg
Stress wordt als term gehanteerd voor incidentele verstoringen van het evenwicht in draagkracht en draaglast waarbij door rust en ontspanning een terugkeer naar het evenwicht volgt.
Een gezonde stress is goed omdat de prestaties hierdoor verhoogd worden. Wordt de stress te hoog dan verminderen de prestaties. Als deze stress permanente verstoringen van het evenwicht veroorzaken is er sprake van chronische stress. Gezonde stress heeft fysiek en psychisch een gunstige werking op de mens. Het houdt de mens alert en actief, werkt prestatie verhogend en is tevens goed voor een optimale hormonen huishouding. Te weinig stress leidt tot lagere prestaties, verveling en demotivatie terwijl een gemiddelde stress juist tot de beste prestaties kan leiden.
De oorzaken met als gevolg stress worden wel stressoren genoemd. Vier groepen van oorzaken of een combinatie hiervan kunnen burn-out veroorzaken n.l. het werk, privé-leven, persoonlijke kenmerken en organisatie kenmerken
Deze stressoren kunnen leiden tot uiteenlopende psychische, gedragsmatige en fysiologische veranderingen die op den duur weer kunnen leiden tot ziekten van allerlei aard.

zie ook artikel : Stress test

Overspannenheid

Bij stress is er sprake van een langdurige verstoorde balans tussen de eisen van de omgeving (of die de persoon aan zich zelf stelt) en de vaardigheden en capaciteiten van het individu.
Overmatige stress kan, behalve somatische symptomen (hartkloppingen), gedragssymptomen (slaapproblemen), psychologische symptomen (onzekerheid) en depressie, leiden tot overspannenheid of burn-out.
Als het lichaam niet meer in staat is de balans te handhaven, ontstaat in plaats van spanning of stress OVERSPANNING. Dit is vaak een toestand van een ontregeling van het zenuwgestel.
- Objectief kan er een verhoogde spiegel van adrenaline, hartslag, spierspanning en bloeddruk gemeten worden. Kenmerkend is verder dat deze toestand, wanneer er niet adequaat wordt ingegrepen voort blijft duren, niet vanzelf overgaat en mogelijk kan leiden tot een langer durende stoornis
Overspannenheid ontstaat meestal als er teveel van je verwacht of geëist wordt in een korte periode (2 á 3 maanden). Bijvoorbeeld als er een collega ziek is of een project niet goed loopt en de deadline niet gehaald gaat worden. Ingeval van ziekteverzuim in deze situatie, is een herstelperiode van een paar weken meestal voldoende om te herstellen en weer in balans te komen.

zie ook artikel : Workaholic test

Wat is een burn-out ?

123-werkdruk-stress-bureau-help-01-17.jpg
Burn-out is een specifieke vorm van stress. In beroepen waar je veelvuldig en intensief contact hebt met mensen, zoals in het onderwijs, de gezondheidszorg en het management, kan na verloop van tijd burn-out optreden. Burn-out betekent zoiets als afgebrand, uitgeblust en emotioneel uitgeput zijn.
De drie samenhangende kenmerken van burn-out:
1. Emotionele uitputting
2. Depersonalisatie
3. Gevoelens van afnemende competentie
Het kenmerkende verschil tussen burn-out en overspannenheid is dat als de oorzaak weggenomen wordt, men zich bij overspannenheid weer snel kan herstellen en weer in balans komt. Bij burn-out blijven de verschijnselen en kan men de balans niet terug vinden. Burn-out ontstaat ook meestal door een opeenstapeling van stressoren en frustraties over een lange termijn, meestal over jaren.

Drie groepen van oorzaken van een burn-out:
1. het werk
2. persoonlijke kenmerken, privé situatie
3. organisatie kenmerken

Gevolgen van burn-out
De consequentie van een burn-out valt uiteen in 3 categorieën:
1. Fysieke en emotionele gevolgen
2. Interpersoonlijke gevolgen
3. Gevolgen op houding en gedrag

Burn-out en de omgeving

Alvorens je met jezelf geconfronteerd bent en er geconstateerd is dat je burn-out bent, heb je al een lange lijdensweg achter de rug. Vaak wordt vergeten dat er een partner achter de patiënt staat. Voor deze partner is het vaak net zo moeilijk en soms misschien wel moeilijker. De partner heeft vaak goed in beeld dat er een burn-out aan het ontstaan is. Alleen staat de partner vaak machteloos omdat de (aankomend) burn-out patiënt niets wil horen over de haast ontoelaatbare situatie waar hij/zij in zit. Goede raad wordt in de wind geslagen en onbegrip alom. De burn-out patiënt reageert zich hierbij vaak ten onrechte af op de partner.
Daarnaast heeft de partner ook zijn of haar problemen en kan daarmee vaak niet terecht bij de ander omdat hij/zij het al moeilijk genoeg heeft met de eigen situatie en vaak ook helemaal niet in staat is om problemen van de ander er bij te nemen. Er zijn burn-out patiënten die door het volgen van therapieën, weliswaar geen andere persoonlijkheid krijgen, maar die wel in gedrag kunnen veranderen. Voor de partner alsmede de relatie kan dit ook gevolgen hebben.
De directe omgeving van een (toekomstige) burn-out patiënt staat daarom vaak alleen en in de kou.
Vergeet daarom de omgeving niet!

Burn-out en hormonen

Langdurige stress kan uitmonden in burn-out. Een gevolg hiervan is ook een beschadiging van je lichaam. De hormonenhuishouding alsmede het immuunsysteem kunnen geheel van slag raken. In enkele gevallen kan burn-out resulteren in blijvende negatieve effecten op de hersenen. Volgens sommige theorieën zijn alle psychische processen uiteindelijk ook lichamelijk. Als er zich iets afspeelt in de hersenen is dat niet ontastbaar, omdat de hersenen ook een orgaan zijn. Stress heeft invloed op het lichaam, dat blijkt onder andere uit onderzoeken naar hart- en vaatziekten. Erfelijkheid is voor 50% de veroorzaker en voeding voor 5 tot 10%.
Onder invloed van stress-hormonen produceert het immuunsysteem signaalstoffen die via de invloed op de hersenen vermoeidheid kunnen veroorzaken. Dit soort van ingewikkelde processen zit achter stress en burn-out.

Terugvalpreventie na Burn-out

Je spreekt van terugval wanneer er weer sprake is van klachten na een succesvolle behandeling en een klachtenvrije periode van minimaal enkele maanden. Meestal is dan de eerste euforie van het succes voorbij en kom je weer in het normale patroon. Je omgeving is dan meestal al weer vergeten dat je nog herstellende bent van een burn-out. Om het risico van een dergelijke terugval te verkleinen is het van groot belang dat je weet hoe je hier mee om moet gaan. Tijdens de behandeling van een burn-out is het derhalve gewenst dat er voldoende aandacht wordt besteed aan terugvalpreventie. Dit leidt meestal tot een grotere effectiviteit van de behandeling. Analyse van de oorzaken van een terugval leiden tevens tot een goed inzicht in de controlerende factoren van de klachten.
Terugvalpreventie is een op actie gericht behandelingprogramma.
In de literatuur zijn verschillende strategieën bekent zoals boostersessies, specifieke vaardigheden en identificeren, signaleren en elimineren van situaties met een verhoogd risico van terugval.
Uitgangspunt bij een directieve begeleiding is de actiegerichtheid. Je wordt gevraagd iets te gaan doen waardoor je weer grip op de situaties krijgt. Hierdoor wordt de kans vergroot dat de bereikte voortgang ook later behouden blijft. Je moet in toenemende mate zelf positief ervaren dat het herkennen van problemen en het onderkennen van de oorzaken bereikt wordt door actiegerichtheid. Je leert in toenemende mate dat door het toepassen van deze benadering je in staat bent om de klachten onder controle te krijgen. Door het analyseren, inventariseren en herkennen van de problemen word je aangemoedigd om de problemen zelf op te lossen.
Tijdens de afronding van de behandeling is het mogelijk om bepaalde specifieke vaardigheden te leren om terugval te voorkomen. Momenteel is er nog geen specifiek model met betrekking tot de factoren die een terugval veroorzaken. Het is wel duidelijk dat een veelheid aan factoren hierbij een rol kunnen spelen zoals; leeftijd, persoonlijkheidskenmerken, werksituatie, loopbaanbegeleiding, duur en ernst van de klachten. Op basis hiervan is het niet mogelijk om een eenduidige aanpak van terugvalpreventie te beschrijven. 

Interessante links

Test je werkdruk
www.stressplein.eu
Burn-out Assessment Tool



verschenen op : 03/05/2001 , bijgewerkt op 15/04/2019


pub