Gerelateerde artikels
Symptomen gehoorschade
In dit artikel
Symptomen gehoorschade
dossier
Gehoorschade sluipt vaak ongemerkt binnen. Je hoort gesprekken minder goed, zet de televisie steeds luider of merkt na een avondje uit een piep in je oren. Toch nemen veel mensen deze signalen niet ernstig, terwijl gehoorschade meestal onomkeerbaar is. In dit artikel zetten we de belangrijkste oorzaken en symptomen van gehoorschade op een rij. Welke signalen mag je niet negeren en wat kan je zelf doen om je gehoor zo goed mogelijk te beschermen?
Lees ook: Presbyacusis: wat is ouderdomsslechthorendheid?
Wat is gehoorschade?
Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) hebben vandaag meer dan 430 miljoen mensen een vorm van belemmerend gehoorverlies waarvoor revalidatie nodig is. Tegen 2050 zal dat aantal naar schatting oplopen tot meer dan 700 miljoen mensen, ofwel 1 op de 10 wereldwijd. Onbehandeld gehoorverlies leidt tot hogere zorgkosten en kan ernstige gevolgen hebben voor het sociaal en mentaal welzijn, zoals sociale isolatie en cognitieve achteruitgang.
Bovendien lopen meer dan 1 miljard jongeren en jongvolwassenen een verhoogd risico op vermijdbare gehoorschade, onder andere door luide muziek via oortjes en koptelefoons, maar ook door festivals en het uitgaansleven.
Lees ook: Welke oordoppen gebruik je het best?
Lees ook: Is een noise cancelling koptelefoon slecht voor je?
Hoe ontstaat gehoorschade?
Gehoorschade ontstaat meestal door beschadiging van de trilharen in het binnenoor. Deze microscopisch kleine haarcellen zetten geluidsgolven om in elektrische signalen voor de hersenen. Eenmaal beschadigd, herstellen ze zich niet meer.
Lees ook: Soorten hoorapparaten en hun werking
Oorzaken van gehoorschade
Gehoorschade kan verschillende oorzaken hebben. Vaak speelt natuurlijke veroudering een rol: naarmate we ouder worden, gaat het gehoor geleidelijk achteruit. Gehoorproblemen kunnen ook aangeboren zijn, bijvoorbeeld door erfelijke factoren of door blootstelling aan alcohol of bepaalde medicijnen tijdens de zwangerschap. Daarnaast kunnen ziektes en aandoeningen, zoals terugkerende oorontstekingen of de ziekte van Ménière, het gehoor aantasten.
Een belangrijke en vaak onderschatte oorzaak van gehoorschade is langdurige of herhaalde blootstelling aan lawaai. Met ouder worden neemt het gehoor sowieso af, maar lawaai kan dit natuurlijke proces versnellen en de schade verergeren.
Gehoorschade door lawaai
Lawaai is een van de belangrijkste en meest voorkomende oorzaken van gehoorschade. Zowel korte blootstelling aan zeer harde geluiden als langdurige blootstelling aan matig lawaai kunnen het gehoor blijvend beschadigen. Vanaf 80 decibel (dB) kan geluid schadelijk zijn voor het gehoor. Hoe hoger het geluidsniveau, hoe korter de veilige blootstellingsduur. Bij elke stijging van 3 decibel verdubbelt de geluidsdruk en halveert de tijd waarin luisteren nog als veilig wordt beschouwd.
Wanneer de trilharen in het binnenoor beschadigd raken, geven ze geen correcte signalen meer door aan de hersenen. Dat kan zich uiten als gehoorverlies, maar ook als tinnitus (oorsuizen), overgevoeligheid voor geluid (hyperacusis) of een vervormde waarneming van geluid (distortie). In sommige gevallen wordt hetzelfde geluid in elk oor in een andere toonhoogte waargenomen (diplacusis). De bekende piep in de oren na het uitgaan is dus geen onschuldige bijwerking, maar een duidelijk waarschuwingssignaal dat het gehoor overbelast is geweest.
Veiligheidsdrempels en blootstelling
Hoe schadelijk geluid is, hangt niet alleen af van hoe luid het klinkt, maar ook van hoe lang je eraan wordt blootgesteld. Om dat wat concreter te maken, zijn hier enkele voorbeelden van geluidsniveaus en hoe snel ze schade kunnen veroorzaken:
- 80 dB: veilig tot 8 uur (bv. druk kantoor, snelweg)
- 90 dB: schade mogelijk na 8 uur (bv. grasmaaier)
- 95 dB: schade na ±15 minuten (bv. discotheek, luid café)
- 100 dB: schade na ±5 minuten (bv. concert, festival)
- 110 dB: schade binnen enkele minuten (bv. concert vlak bij luidsprekers, sirene van dichtbij)
- 120 dB: directe gehoorschade mogelijk (bv. vuurwerk, industrieel gereedschap)
Tip: als je je stem moet verheffen om iemand op 1 meter afstand te verstaan, is het geluid te hard.
Lees ook: Kostprijs en terugbetaling van een hoortoestel
Welke types gehoorschade zijn er?
Oorsuizen (tinnitus)
Bij tinnitus hoor je geluiden die er in werkelijkheid niet zijn, zoals gepiep, geruis, gebrom of geklop. Die klachten kunnen tijdelijk optreden, bijvoorbeeld na blootstelling aan lawaai, maar ook chronisch worden. Lawaai is daarbij de belangrijkste oorzaak.
De hinder kan sterk verschillen van persoon tot persoon. Soms is het geluid alleen hoorbaar in een stille omgeving en stoort het nauwelijks. In andere gevallen is het duidelijk aanwezig, zorgt het ervoor dat je moeilijk kan inslapen of verstoort het de nachtrust. Bij ernstige tinnitus is het geluid constant aanwezig en heeft het een duidelijke invloed op het dagelijks functioneren en de levenskwaliteit. Aanhoudende tinnitus is geen onschuldige klacht en kan wijzen op blijvende gehoorschade. Daarom is het zo belangrijk om deze signalen ernstig te nemen.
Lees ook: Wat zijn de oorzaken van tinnitus (oorsuizen) en hoe kan je het behandelen?
Overgevoeligheid voor geluid (hyperacusis)
Bij hyperacusis worden alledaagse geluiden als pijnlijk of ondraaglijk ervaren. Denk aan een rijdende auto, stromend water of het geluid van bestek. Dit kan leiden tot sociale isolatie en stress.
Lees ook: Hyperacusis: overgevoelig voor geluid
Gehoorverlies
Gehoorverlies uit zich vaak geleidelijk en wordt daarom niet altijd meteen herkend. Veel mensen merken eerst dat ze de televisie of radio steeds luider zetten, of dat ze vaker moeten vragen om iets te herhalen. Gesprekken lijken minder duidelijk, alsof anderen binnensmonds praten. Vooral telefoneren kan moeilijker worden, omdat je daarbij geen visuele ondersteuning hebt. Ook gesprekken in groep of in een lawaaierige omgeving, zoals een restaurant of vergadering, verlopen vaak moeizamer. Achtergrondgeluiden overheersen dan sneller, waardoor het lastig wordt om te volgen wat er gezegd wordt. Sommige mensen merken dat ze onbewust op de mond van de spreker letten om het gesprek beter te kunnen volgen. Dat kost extra inspanning en kan vermoeiend zijn.
Omdat deze veranderingen vaak langzaam optreden, worden ze geregeld toegeschreven aan vermoeidheid, stress of ‘iets wat bij de leeftijd hoort’. Toch zijn dit typische signalen van gehoorverlies en is het belangrijk om ze ernstig te nemen. Hoe sneller gehoorproblemen worden opgespoord, hoe beter verdere achteruitgang kan worden afgeremd en hoe kleiner de impact op het dagelijks en sociaal leven.
Lees ook: Gehoorverlies: soorten, symptomen en behandeling
Verschil in toonhoogte (diplacusis)
Bij diplacusis wordt eenzelfde geluid in beide oren anders waargenomen. Wat je met het ene oor hoort, klinkt met het andere oor hoger of lager van toon. Dit kan vooral opvallen bij muziek, maar ook bij stemmen, die plots vreemd of vals kunnen klinken. Diplacusis komt regelmatig voor bij mensen die hun gehoor tijdelijk hebben overbelast, bijvoorbeeld na langdurige blootstelling aan luide muziek.
In veel gevallen is diplacusis tijdelijk en herstelt het gehoor zich na voldoende rust. Soms passen ook de hersenen de waarneming opnieuw aan, waardoor het geluid weer als gelijk wordt ervaren. Toch is voorzichtigheid geboden: diplacusis gaat vaak samen met andere vormen van gehoorschade, die niet altijd vanzelf verdwijnen. Blijven de klachten aanhouden? Dan is het belangrijk om een specialist te raadplegen.
Lees ook: Hoorapparaat: waarom beter niet uitstellen?
Geluidsvervorming (distortie)
Bij distortie worden geluiden vervormd waargenomen. Muziek kan scherp, schel of onzuiver klinken, en ook stemmen verliezen hun natuurlijke klank. Sommige tonen lijken plots veel luider dan andere, wat het luisteren onaangenaam maakt. Hierdoor wordt het moeilijker om gesprekken te volgen, zeker in een omgeving met achtergrondgeluid.
De mate van vervorming kan verschillen van persoon tot persoon en zelfs van moment tot moment. Distortie treedt vaak op bij mensen met gehoorschade en kan het sociale leven sterk beïnvloeden. Hoe minder goed je hoort, hoe groter de kans dat je geluiden vervormd waarneemt. Dat kan leiden tot frustratie en vermijdingsgedrag in sociale situaties.
Lees ook: Link tussen gehoorverlies en dementie?
Gehoorschade: zo beperk je de risico’s
Je gehoor beschermen hoeft niet ingewikkeld te zijn. Deze tips helpen om je oren zo goed mogelijk te beschermen en het risico op gehoorschade te verkleinen:
- Zet het volume nooit te hoog
- Gebruik je hoofdtelefoon verstandig, bv. liever koptelefoon dan oortjes
- Beperk blootstelling aan lawaai
- Hou voldoende afstand van geluidsbronnen
- Gebruik gehoorbescherming, liefst op maat
- Gun je oren rust, minstens 24 uur na het lawaai
- Negeer de waarschuwingssignalen van je lichaam niet
- Zwangere vrouwen: wees extra voorzichtig
- Bescherm kinderoren extra goed
- Roken kan gehoorschade verergeren
Lees ook: Welke oordoppen gebruik je het best?
Conclusie
Gehoorschade wordt vaak pas duidelijk wanneer het het dagelijks functioneren verstoort. Tijdig signalen herkennen en verstandig omgaan met lawaai helpt om verdere schade te voorkomen.
Bronnen:
auteur:
Josefien De Bock,
gezondheidsjournalist
