Gerelateerde artikels
Voeding als medicijn tegen kanker?
boeken-interviews Op het internet circuleren talloze tips en voedingspatronen die zouden helpen kanker te stoppen of zelfs te genezen. Om feiten van fictie te onderscheiden, spraken we met dr.ir. Eric De Maerteleire - auteur van verschillende boeken over voeding - over de rol van voeding bij kankerpreventie en -ondersteuning.
Bestaat er een dieet dat kanker kan stoppen of genezen?
“Om meteen duidelijk te zijn: er bestaat geen enkel dieet of voedingspatroon dat bij mensen kanker kan afremmen, laat staan genezen. Er is geen wetenschappelijk bewijs dat een bepaald dieet kanker kan genezen of een reguliere kankerbehandeling kan vervangen.
De laatste jaren is er veel belangstelling voor voeding en kanker. Complementaire of alternatieve modediëten zijn vaak sterk restrictief en doen vaak valse beweringen over het genezen of behandelen van kanker. Het is daarom niet aan te raden om tijdens een kankerbehandeling hele voedselgroepen, zoals zuivel of koolhydraten, uit het dieet te schrappen. Het schrappen of vervangen van meerdere voedingsmiddelen kan leiden tot voedingstekorten en kan het vermogen om op gewicht te blijven tijdens de behandeling beïnvloeden, wat het behandelplan in gevaar kan brengen.
Stel dat er een voedingspatroon, voedingsmiddel of supplement bestond dat kanker effectief kon afremmen of genezen, dan zou dit al massaal worden toegepast in de geneeskunde. Dat is niet het geval. Kanker is een complex, multifactorieel proces dat niet door één enkele factor kan worden veroorzaakt of opgelost.”
Speelt voeding een rol in het ontstaan van kanker?
“Ongeveer 40%–50% van alle kankers en sterfgevallen door kanker zijn gerelateerd aan beïnvloedbare, te voorkomen risicofactoren. Belangrijke oorzaken zijn roken (19%–30% van de gevallen), overgewicht (7,8%), voeding en alcohol (5,6%). Bovendien blijkt dat ongeveer 90%–95% van de kankers het gevolg is van omgevings- en leefstijlfactoren, terwijl slechts 5%–10% erfelijk bepaald is.
In mijn laatste boek, Veroudering afremmen via voeding, heb ik uitgebreid geschreven over de relatie tussen voeding en kanker. Verschillende voedingsstoffen kunnen het ontstaan van kanker afremmen, en in sommige gevallen zelfs helpen voorkomen. Voorbeelden hiervan zijn glucosinolaten (in koolsoorten), groene thee, koffie, diverse fruit- en groentesoorten, selenium, vitamine D3, en meer.
Aan de andere kant bevat voeding ook stoffen die het ontstaan van kanker kunnen bevorderen. Denk bijvoorbeeld aan polycyclische aromatische koolwaterstoffen en heterocyclische aminen, die ontstaan bij het aanbranden van eiwitrijk voedsel.
Voor alle duidelijkheid: de effecten van deze voedingsstoffen moeten worden beschouwd in het kader van preventie, niet als behandeling van bestaande kanker.”
Er bestaan nochtans ‘alternatieve kankerdiëten’. Zit hier een grond van waarheid in of zijn het hypes?
“Inderdaad, af en toe hoort en leest men wel eens dat er alternatieve diëten bestaan die kanker kunnen afremmen, sterker nog kunnen genezen. De drie meest gehoorde zijn het ‘ketogeen dieet’, het ‘alkalische dieet’ en ‘intermittent fasting’. Laten we ze overlopen."
Helpt het ketogeen dieet tegen kanker?
“Het ketogene dieet creëert waarschijnlijk een ongunstig metabolisch milieu voor kankercellen en kan daarom worden beschouwd als een adjuvante strategie binnen een patiëntspecifieke, multifactoriële therapie. De meeste preklinische studies en verschillende klinische onderzoeken wijzen op voordelen van het ketogene dieet in combinatie met standaardtherapieën, omdat het mogelijk de antitumorale effecten van klassieke chemo- en radiotherapie versterkt. Daarnaast wordt het dieet over het algemeen goed verdragen, vertoont het een gunstige veiligheid, en kan het bijdragen aan een betere kwaliteit van leven.
Het is echter belangrijk te benadrukken dat geen enkele vooraanstaande kankerorganisatie het gebruik van het ketogene dieet als enige behandeling bij kankerpatiënten aanbeveelt. Evenmin wordt het dieet aanbevolen ter preventie van kanker.”
Helpt het alkalische dieet tegen kanker?
“De zuurtegraad of alkaliniteit van je bloed wordt gemeten met de pH-schaal en nauwkeurig gereguleerd door de nieren en de longen. Een pH van 0 is sterk zuur, een pH van 14 is sterk alkalisch en een pH van 7 is neutraal. Verschillende delen van ons lichaam hebben specifieke pH-waarden om hun functies optimaal uit te voeren. Zo is bloed van nature licht alkalisch (pH rond 7,4), terwijl de maag juist erg zuur is (pH tussen 1,5 en 3,5) om de vertering van voedsel te ondersteunen. Het is niet mogelijk om de pH van het bloed te veranderen door middel van voeding. Het idee achter het alkalische dieet is dat een zure omgeving in het lichaam ziekten zoals kanker zou bevorderen, terwijl een alkalische omgeving bijdraagt aan een goede gezondheid. Het dieet is populair geworden in de media, maar de onderzoeken die dergelijke resultaten rapporteren, zijn allemaal uitgevoerd in laboratoriumomgevingen en zijn niet direct toepasbaar op het menselijk lichaam.
Er is dus geen wetenschappelijk bewijs dat een alkalisch dieet het risico op kanker verlaagt of bescherming biedt tegen kanker. Een dergelijk dieet, waarbij vaak vlees en zuivel worden vermeden, verandert de pH van het bloed of andere organen niet. Bovendien kan een restrictief dieet leiden tot ongewenst gewichtsverlies en een tekort aan belangrijke voedingsstoffen zoals calcium, vitamine D3, vitamine B12 en eiwitten, wat de gezondheid en de behandeling kan beïnvloeden.
Zelfs als een dieet theoretisch de bloed-pH zou kunnen veranderen, is het belangrijk te beseffen dat een sterk alkalische omgeving de effectiviteit van chemotherapie juist kan verminderen.”
Helpt intermittent fasting tegen kanker?
“Dit type dieet houdt in dat je vast of gedurende langere tijd heel weinig eet. Als bij jou kanker is vastgesteld, wordt dit type dieet afgeraden. Vasten kan je vermogen om alle belangrijke voedingsstoffen op te nemen verminderen. Als je een kankerbehandeling ondergaat, heeft je lichaam veel energie, eiwitten, vitaminen en mineralen nodig om de behandeling te kunnen doorstaan. Vasten vergroot ook het risico op gewichtsverlies. We weten dat het belangrijk is om je gewicht te behouden tijdens een kankerbehandeling, zelfs als je overgewicht hebt. Het onderzoek naar intermitterend vasten bevindt zich nog in een vroeg stadium en is voornamelijk uitgevoerd met dieren en geïsoleerde cellen. Daarom is er beperkt bewijs om intermittent fasting te ondersteunen. Vasten wordt zeker niet aanbevolen voor patiënten die risico lopen op ondervoeding of die diabetes hebben.”
Wat moet een kankerpatiënt wél eten en drinken?
“Een voedzaam dieet is essentieel tijdens een kankerbehandeling. Onderzoek toont aan dat gewichtsverlies als gevolg van kanker of de behandeling de respons op therapie kan verminderen, de bijwerkingen kan verergeren en de algehele overlevingskans kan verlagen. Onbedoeld gewichtsverlies is bovendien stressvol en kan de kwaliteit van leven aanzienlijk beïnvloeden.
Een gezond dieet omvat een verscheidenheid aan voedingsmiddelen, waaronder koolhydraten, eiwitten, vetten, vitaminen en mineralen. Voedingspatronen die rijk zijn aan energie en eiwitten helpen patiënten om een gezond gewicht te behouden tijdens de behandeling. Bijwerkingen van de ziekte of de therapie kunnen echter het eten en het behouden van een gezond gewicht bemoeilijken.
Een zeer nuttige publicatie van het UZ Gent, ‘Voeding bij Kanker’, beslaat 16 pagina’s en is gratis te downloaden. Deze folder biedt op een praktische en toegankelijke manier informatie over hoe voeding eruit kan zien voor mensen die een kankerbehandeling ondergaan.”
Wat is jouw advies rond voeding en kanker?
“Er bestaat geen dieet, superfood, vitamine of drankje dat kanker kan genezen. Kanker ontstaat meestal door jarenlange genetische schade aan cellen, veroorzaakt door omgevingsfactoren zoals vervuiling en leefstijlkeuzes, en in mindere mate door genetische aanleg. Zodra kanker is vastgesteld, zal geen enkele hoeveelheid boerenkool of vitamines de ziekte laten verdwijnen.
Mijn advies met betrekking tot kanker is duidelijk: focus op preventie, waarin voeding een belangrijke rol speelt (zie mijn boeken), én als je kanker hebt, vertrouw op de klassieke geneeskunde en de goed onderbouwde behandelingen die momenteel beschikbaar zijn. De laatste jaren zijn de behandeltechnieken voor kanker spectaculair verbeterd, waardoor de kans op genezing bij tijdige detectie sterk is toegenomen. Daar wordt ook veel in geïnvesteerd, zoals de inspanningen van ‘Kom op tegen Kanker’ en ‘Stichting tegen Kanker’, die jaarlijks miljoenen euro’s in wetenschappelijk onderzoek steken.
Vertrouw dus niet op dubieuze diëten of op kwakzalvers die allerlei supplementen, pilletjes of zalven aanraden. Er is geen wetenschappelijk bewijs dat deze middelen daadwerkelijk helpen. Je daarop verlaten is zeer riskant: er is geen enkele garantie op beterschap of genezing, en bovendien loop je het risico dat je waardevolle, bewezen behandelingen van de klassieke geneeskunde mist.”
Referenties:
Preetha Anand , Ajaikumar B Kunnumakara , Chitra Sundaram , Kuzhuvelil B Harikumar , Sheeja T Tharakan , Oiki S Lai , Bokyung Sung , Bharat B Aggarwal (2008). Cancer is a Preventable Disease that Requires Major Lifestyle Changes. Pharm Res.; Jul 15;25(9):2097–2116.
Dr. Ir. Eric De Maerteleire – Veroudering afremmen via voeding. Manteau, augustus 2024, 330 bladzijden.
Daniela D Weber, Sepideh Aminzadeh-Gohari, Julia Tulipan, Luca Catalano, René G Feichtinger, Barbara Kofler (2020). Ketogenic diet in the treatment of cancer - Where do we stand? Mol Metab.; Mar:33:102-121.
Luigi Barrea et al. (2022). Could ketogenic diet "starve" cancer? Emerging evidence. Crit Rev Food Sci Nutr.; 62(7):1800-1821.
Schwalfenburg GK (2012) The Alkaline Diet: Is there evidence that an alkaline pH diet benefits health? Journal of Environmental and Public Health. Vol. 7.
Fenton TR & Huang T (2016) Systematic review of the association between dietary acid load, alkaline water and cancer. BMJOpen. Volume 6; Issue 6.
Piersol B. Intermittent Fasting and Breast Cancer: What You Need to Know | Memorial Sloan Kettering Cancer Center. Zie: https://www.mskcc.org
Clifton KK, Ma CX, Fontana L, Peterson LL. (2021). Intermittent fasting in the prevention and treatment of cancer. CA A Cancer J Clin.; Nov;71(6):527–46.
auteur:
Sofie Van Rossom,
gezondheidsjournalist
