Waarom heb ik minder stress aan de zee?

Een uitstapje naar de zee werkt ontspannend. Maar is dat omdat je daar meestal vakantie hebt, of… is er echt iets met de zee zelf? Dat is wat Alexander Hooyberg, bioloog aan de Universiteit Gent en het Vlaams Instituut voor de Zee, uitzoekt. Als het van hem afhangt, schrijven huisdokters binnenkort een dagje zee voor, zo vertelt hij in dit online college van Universiteit van Vlaanderen. Onder het filmpje vind je de samenvatting.  

Hoewel er nog relatief weinig wetenschappelijk onderzoek is naar de exacte effecten, bestaan er twee theorieën die het stressverlagende effect van de kust kunnen verklaren.

De aandachtsherstellingstheorie stelt dat natuurlijke omgevingen automatisch de aandacht afleiden van dagelijkse stressfactoren. Het menselijk brein kan zich hierdoor even “herstellen” van constante prikkels en stressoren. Stranden bieden zowel vergezichten als rustige interacties, waardoor mensen effectief kunnen ontspannen. Deze afwisseling tussen openheid en rust helpt om mentale vermoeidheid te verminderen en geeft het brein de kans zich opnieuw te concentreren.

De stressreductietheorie gaat ervan uit dat mensen van nature sneller ontspannen in omgevingen die lijken op de open savannes waarin onze soort evolueerde. Open ruimtes, de horizon, zand en zee activeren automatisch het parasympathische zenuwstelsel, het deel van ons autonome zenuwstelsel dat het lichaam helpt te ontspannen en te herstellen (“rest-and-digest”). Tegelijkertijd neemt de activiteit van het sympathische zenuwstelsel, verantwoordelijk voor de fight-or-flightrespons, af. Dit betekent dat het lichaam minder alert en gespannen is, hartslag en ademhaling dalen, en spierspanning afneemt.

In een stad wordt het lichaam constant blootgesteld aan prikkels zoals verkeer, lawaai en drukte. Dit activeert voortdurend de fight-or-flightrespons, waardoor het sympathische zenuwstelsel dominant wordt en het lichaam in een staat van paraatheid blijft. Langdurige blootstelling aan stedelijke stressfactoren kan het moeilijker maken om te ontspannen en te herstellen.

Om de effecten van de kust gecontroleerd te onderzoeken, maakten onderzoekers gebruik van virtual reality. Deelnemers werden blootgesteld aan een virtueel strand en een stedelijke omgeving, terwijl hun fysiologische reacties werden gemeten via hartslag, ademhaling, spierspanning en huidgeleiding.

Resultaten toonden aan dat de kustomgeving leidde tot:

Deze gegevens wijzen erop dat de kust zowel psychologisch als fysiologisch stress kan verminderen, en dat de activiteit van het sympathische zenuwstelsel lager is terwijl het parasympathische zenuwstelsel meer de overhand krijgt.

Het is mogelijk dat het effect deels cultureel en psychologisch wordt versterkt. De zee wordt in onze samenleving vaak geassocieerd met vakantie, ontspanning en vrije tijd, waardoor ons brein automatisch een rustsignaal krijgt bij het zien of horen van zee en strand.

De kust kan echt helpen stress te verminderen en ontspanning te bevorderen. Door de invloed op zowel het sympathische zenuwstelsel (fight-or-flight) als het parasympathische zenuwstelsel (rest-and-digest) voelt het lichaam zich minder gespannen en meer ontspannen. Voor wie wil ontstressen, biedt een dag aan zee dus niet alleen mentale rust, maar ook een fysiologische reset.