Gerelateerde artikels
Witte, roze of bruine ruis: werken deze geluiden echt?
In dit artikel
Witte, roze of bruine ruis: werken deze geluiden echt?
- Kernpunten over witte, roze en bruine ruis
- Wat is 'gekleurde' ruis: wit, roze, bruin, blauw…?
- Hoe werken gekleurde geluiden?
- Effecten van witte ruis en andere ruis op slaap
- Effect van witte en roze ruis op concentratie en ADHD
- Effect van bruine ruis en roze ruis bij angst
- Voordelen van gekleurde ruis bij tinnitus
- Voor wie kan gekleurd geluid een goed idee zijn?
- Waar vind je witte ruis, roze ruis en bruine ruis?
- Tips voor veilig gebruik van gekleurde ruis
dossier
Apparaten en apps die zogenaamde 'gekleurde' geluiden afspelen, schieten als paddenstoelen uit de grond. Witte ruis om in te slapen, roze ruis voor een diepere slaap, bruine ruis om beter te concentreren… de beloftes zijn legio. Maar hebben deze geluiden echt voordelen, of is het vooral marketing? Wat zegt de wetenschap?
Kernpunten over witte, roze en bruine ruis
|
Wat is 'gekleurde' ruis: wit, roze, bruin, blauw…?
© Getty Images
Gekleurde ruis verwijst niet naar visuele kleuren, maar naar de verdeling van geluidenergie over de hoorbare frequenties (ongeveer 20 tot 20.000 Hz). In de akoestiek wordt 'kleur' van ruis gebruikt als analogie met licht.
Witte ruis: neutraal en constant
Witte ruis bevat alle hoorbare frequenties met gelijke intensiteit. Het klinkt neutraal en continu, vergelijkbaar met een ventilator, afzuigkap, stofzuiger of een televisie op een kanaal zonder signaal.
Roze ruis: zachter en rustgevender
Roze ruis bevat ook alle frequenties, maar met meer energie in de lage tonen en minder in de hoge tonen. Het klinkt zachter en meer gebalanceerd dan witte ruis, en wordt vaak ervaren als een constant achtergrondgebrom. Veel natuurlijke geluiden (regen, wind, rivier, golven) lijken op roze ruis.
Bruine (of rode) ruis: lage frequenties, omhullend en ontspannend
Bruine ruis legt nog meer nadruk op de lage frequenties. Het klinkt diep en krachtig, vergelijkbaar met een verre donder, een waterval, stevige regen of een doorlopende douche/onslag. Het wordt vaak als zeer omhullend en ontspannend ervaren.
Andere kleuren
Blauwe, paarse, groene of grijze ruis bestaan theoretisch ook, maar zijn minder duidelijk gedefinieerd dan witte of roze ruis. Ze worden vooral gebruikt voor esthetische of marketingdoeleinden. Groene ruis bijvoorbeeld is een subjectieve filtering van witte ruis, zonder solide wetenschappelijke basis.
Witte ruis is een continu, uniform geluid, zoals een ventilator of stofzuiger.
Hoe werken gekleurde geluiden?
Witte, roze of bruine ruis beïnvloeden het brein niet direct. Ze bieden een continue, voorspelbare geluidsband die storende en onvoorspelbare omgevingsgeluiden maskeert (auto’s, stemmen, dichtslaande deuren). Deze onverwachte geluiden houden het brein alert. Een regelmatig geluid creëert een gevoel van veiligheid en bevordert rust, slaap of concentratie.
Effecten van witte ruis en andere ruis op slaap
Het lijkt erop dat het effect van gekleurde ruis behoorlijk varieert. Niet iedereen reageert er op dezelfde manier op. Bovendien zijn de wetenschappelijke gegevens beperkt.
Witte ruis: effect
Witte ruis kan sommige mensen helpen sneller in slaap te vallen, vooral in lawaaierige omgevingen (stad, ziekenhuis, gedeelde woning). Het effect berust voornamelijk op het verminderen van geluidsonderscheidingen tijdens de nacht.
De wetenschappelijke resultaten zijn echter wisselend: sommige studies tonen een verbetering van de slaap, andere nauwelijks of geen effect. Alles hangt af van het profiel van de slaper en de oorspronkelijke geluidsomgeving.
Roze ruis: diepere en stabielere slaap
Roze ruis krijgt steeds meer aandacht in onderzoek. Sommige studies suggereren dat het:
- de inslaaptijd kan verkorten,
- een diepere en stabielere slaap kan bevorderen,
- de frequentie van micro-ontwakingen kan verminderen.
Onderzoek heeft ook een geleidelijke synchronisatie van hersenactiviteit met roze ruis laten zien, evenals een toename van diepe slaap – de meest herstellende slaapfase, essentieel voor het immuunsysteem en de regulatie van stress.
Sommige experimenten hebben ook een verbetering van het geheugen de volgende dag waargenomen, met name bij oudere volwassenen.
Deze resultaten zijn veelbelovend, maar moeten nog op grotere schaal worden bevestigd: de onderzochte steekproeven zijn vaak klein en de protocollen verschillend.
|
Nadelen van roze ruis voor de slaap Een recente studie (februari 2026) in een slaaplaboratorium suggereert dat roze ruis ook bepaalde belangrijke slaapfasen kan verstoren. De onderzoekers merkten dat blootstelling aan continue roze ruis gedurende de nacht de REM-slaap verminderde – een fase die essentieel is voor geheugen, emotie-regulatie en mentale herstel. De deelnemers die aan roze ruis werden blootgesteld, gaven ook aan dat hun slaap lichter was en dat de kwaliteit van hun rust lager was. Deze resultaten wijzen erop dat roze ruis niet voor iedereen geschikt is en dat continu gebruik gedurende de hele nacht meer nadelen dan voordelen kan hebben.
|
Bruine ruis: weinig gegevens
Wetenschappelijke gegevens over bruine ruis en slaap zijn schaars. Sommige mensen ervaren een kalmerend effect van het luisteren naar bruine ruis vanwege de diepere frequentie en klank.
Effect van witte en roze ruis op concentratie en ADHD
Gekleurde ruis heeft niet bij iedereen hetzelfde effect. Een recente meta-analyse toonde aan dat witte en roze ruis de cognitieve prestaties licht maar significant kunnen verbeteren bij kinderen, adolescenten en jongvolwassenen met ADHD of duidelijke aandachtsproblemen.
Bij mensen zonder aandachtsstoornis kunnen deze geluiden daarentegen juist de cognitieve prestaties verminderen.
Dit verschil komt doordat het brein niet bij iedereen hetzelfde niveau van stimulatie nodig heeft. Bij mensen met ADHD is het brein vaak ondergestimuleerd: een regelmatig achtergrondgeluid, zoals witte of roze ruis, kan helpen alert en geconcentreerd te blijven. Bij mensen zonder aandachtsstoornis kan hetzelfde geluid juist afleiden.
Effect van bruine ruis en roze ruis bij angst
Bruine ruis heeft rustgevende lage frequenties: watervallen, onweer, krachtige golven, harde wind…
Bij mensen die angstig of overalert zijn, blijft het brein voortdurend waakzaam, op zoek naar het minste onverwachte geluid. Deze verhoogde gevoeligheid bemoeilijkt vaak het inslapen en ontspannen.
Roze en bruine ruis, rijk aan lage frequenties, worden vaak als zachter en geruststellender ervaren. Ze kunnen de reactie van het brein op plotselinge geluiden verminderen en een ontspannen toestand bevorderen. Studies met natuurlijke geluiden (golven, regen, bos) toonden een afname van stress en angst in medisch belastende situaties.
Er is echter geen universele oplossing: de effectiviteit hangt sterk af van persoonlijke voorkeur.
Voordelen van gekleurde ruis bij tinnitus
Tinnitus zijn storende geluiden (gepiep, gebrom) die in één of beide oren worden waargenomen. Ze zijn vaak hinderlijker wanneer het helemaal stil is, bijvoorbeeld ’s nachts.
In dit kader kan gekleurde ruis helpen om tinnitus te maskeren. Deze geluiden verwijderen de tinnitus niet, maar maken het minder hoorbaar en daardoor minder storend.
Bruine of roze ruis wordt soms beter verdragen dan witte ruis, waarvan de hoge tonen het ongemak kunnen vergroten. Uit onderzoek blijkt echter dat het toestaan van een korte testperiode waarbij patiënten hun favoriete geluid kunnen kiezen, leidt tot een hogere tevredenheid.
Voor wie kan gekleurd geluid een goed idee zijn?
Gekleurde ruis kan interessant zijn voor:
- mensen die in een lawaaierige omgeving wonen;
- sommige mensen die angstig of overalert zijn;
- mensen met ADHD bij taken die concentratie vereisen;
- tijdelijk gebruik (reis, tijdelijke stress, afwijkende werktijden).
Daarentegen is het minder nuttig – en kan het zelfs contraproductief zijn – voor mensen die gevoelig zijn voor geluid of al in een zeer rustige omgeving verblijven.
Waar vind je witte ruis, roze ruis en bruine ruis?
Gekleurde ruis is gemakkelijk toegankelijk via muziekstreamingplatforms of via slaap- of ontspanningsapps.
Je kunt ook kiezen voor een apparaat dat speciaal is ontworpen om witte, roze of andere ruisgeluiden te produceren.
© Getty Images / Een witruismachine is een apparaat dat witte geluiden produceert. Sommige apparaten produceren ook roze of bruine ruis.
Tips voor veilig gebruik van gekleurde ruis
- Timer. De meeste apps en geluidsmachines hebben een timer. Sommige specialisten raden aan deze te gebruiken om te voorkomen dat het geluid de hele nacht speelt en zo de slaapkwaliteit beïnvloedt.
- Op repeat. Om plotselinge geluidsveranderingen tijdens het inslapen te vermijden, kies je bij voorkeur voor opties die een continu geluid afspelen of tracks in een lus herhalen, zodat het einde van het geluidsspoor onmerkbaar is.
- Test wat bij je past. Experimenteer met verschillende soorten ruis, duur en volume om te ontdekken wat het beste voor jou werkt. Het doel is niet alleen om het geluidscomfort te verhogen, maar ook om een regelmatige routine te creëren die diepere en herstellende slaap bevordert.
- Volume. Het wordt aangeraden het volume niet boven 70 decibel te laten komen, vooral niet bij langdurig of nachtelijk gebruik. Studies suggereren dat ongeveer 60 decibel geschikt is om inslapen te bevorderen zonder risico voor het oor. Deze grens kan echter variëren afhankelijk van je geluidsgevoeligheid. Herhaalde blootstelling aan niveaus boven 85 decibel kan het binnenoor beschadigen.
- Koptelefoon of oortjes. Het gebruik van koptelefoons of oortjes tijdens het slapen moet worden vermeden of sterk beperkt.
- Bewust gebruik. Het is aan te raden gekleurde ruis alleen tijdelijk te gebruiken of uitsluitend zolang het nodig is om in slaap te vallen. Continu luisteren gedurende de hele nacht kan leiden tot gedragsmatige gewenning, waardoor slapen zonder geluid moeilijker wordt. Het kan ook de slaapkwaliteit verminderen, vooral tijdens de REM-slaapfase.
Conclusie
Witte, roze of bruine ruis kan tijdelijk helpen bij slaap of concentratie, vooral bij bepaalde profielen. Ze vervangen echter niet een goede slaaproutine, een rustige omgeving of medische begeleiding bij aanhoudende problemen.
In de praktijk hangt de effectiviteit minder af van de “kleur” van het geluid dan van de persoon die het beluistert, de context en het gebruikte volume.
Bronnen:
auteur:
Olivia Regout,
gezondheidsjournalist
