Gerelateerde artikels
Koude of witte vingers: het fenomeen van Raynaud
In dit artikel
Koude of witte vingers: het fenomeen van Raynaud
- Wat is het fenomeen van Raynaud?
- Symptomen van het fenomeen van Raynaud
- Waarom krijg je witte vingers of tenen?
- Twee vormen van Raynaud
- Bij wie komt het fenomeen van Raynaud vaker voor?
- Is het fenomeen van Raynaud gevaarlijk?
- Is Raynaud erfelijk?
- Wanneer moet je naar de dokter?
- Is Raynaud te genezen?
- Behandeling bij ernstige vorm van Raynaud
dossier
Krijg je bij kou of stress plots witte, blauwe en/of pijnlijke vingers of tenen? Dan heb je misschien te maken met het fenomeen van Raynaud. Bij deze vaataandoening trekken de kleine bloedvaten tijdelijk samen, waardoor er minder bloed naar de vingers of tenen stroomt. Dat zorgt voor typische verkleuringen en gevoelloosheid. Meestal is Raynaud onschuldig, maar soms kan het wijzen op een onderliggende aandoening. In dit artikel lees je wat het fenomeen van Raynaud precies is, wat de symptomen zijn, de oorzaken en wat je eraan kan doen.
Wat is het fenomeen van Raynaud?
Witte vingertoppen zijn een symptoom van het Raynaud-fenomeen
Bij het fenomeen van Raynaud trekken de kleine bloedvaten in je vingers of tenen plots samen, waardoor er tijdelijk minder bloed naartoe stroomt. Dat gebeurt vooral:
- bij koude temperaturen
- bij het aanraken van koude voorwerpen
- bij stress of hevige emoties
Het gevolg is dat je vingers of tenen wit of blauw verkleuren en soms gevoelloos worden, wat zeer vervelend is.
Lees ook: Huidziekten door de koude: witte vingers, kloven, jeuk, eczeem
Symptomen van het fenomeen van Raynaud
Vaak begint een Raynaud-aanval met één of enkele vingertoppen of tenen die plots wit worden. Daarna kunnen ze blauw verkleuren door zuurstoftekort. Wanneer de bloedvaten zich weer openen, worden de vingers rood en beginnen ze te tintelen, soms met een branderig of pijnlijk gevoel. De verkleuringen zijn meestal scherp afgelijnd en verdwijnen na enkele minuten tot een halfuur.
Lees ook: Koude voeten en handen: oorzaak en behandeling
Verschil met gewone koude handen en winterhanden
| Gewone koude handen of voeten | Winterhanden en -tenen (perniones) | Raynaud |
| Normale reactie op kou, zonder verkleuring in fases | Blauwrode verkleuring, zwelling en jeuk die langer aanhoudt | Plots wit of blauw door vaatkramp, gevolgd door rood worden en tintelen |
Lees ook: Winterhanden en wintertenen (perniones)
Waarom krijg je witte vingers of tenen?
De witte (of blauwe) verkleuring bij Raynaud ontstaat doordat de bloedvaten krampachtig samentrekken. Dit is een overdreven reactie van het lichaam op kou of stress. Bij de meeste mensen is het gewoon een versterkte normale reflex, maar soms is er meer aan de hand, zoals:
- bindweefselziekten zoals sclerodermie of lupus, waarbij het immuunsysteem eigen weefsels aanvalt
- vaatziekten
- langdurige blootstelling aan trillingen, bijvoorbeeld door te werken met drilboren
- bepaalde geneesmiddelen, zoals sommige bloeddrukmedicatie of migrainebehandeling
Daarom is het belangrijk om bij ernstige of nieuwe klachten verder te laten onderzoeken wat de oorzaak is.
Lees ook: Sclerodermie of systeemsclerose: symptomen en behandeling
Twee vormen van Raynaud
Primaire Raynaud (meest voorkomend)
Bij primaire Raynaud is er geen onderliggende ziekte. Deze vorm begint vaak op jonge leeftijd, komt vaker voor bij vrouwen en verloopt meestal mild. Hoewel de klachten vervelend kunnen zijn, is deze vorm van Raynaud doorgaans niet gevaarlijk.
Secundaire Raynaud
Bij secundaire Raynaud is de aandoening het gevolg van een andere ziekte, vaak één die de bloedvaten of het bindweefsel aantast. De klachten zijn meestal heviger en er kunnen wondjes ontstaan, waardoor medische opvolging belangrijk is. Je arts kijkt dan onder meer naar de leeftijd waarop de klachten begonnen, hoe ernstig ze zijn en of je nog andere symptomen hebt, zoals gewrichtspijn, huidveranderingen of vermoeidheid. Soms is ook een bloedonderzoek nodig om onderliggende aandoeningen uit te sluiten.
Lees ook: Sclerodermie of systeemsclerose: symptomen en behandeling
Bij wie komt het fenomeen van Raynaud vaker voor?
Het fenomeen van Raynaud komt vaker voor bij vrouwen en begint meestal tussen 10 en 30 jaar. Soms komt het ook voor binnen families, en roken kan de klachten verergeren. Ontstaan de klachten pas later in het leven, zijn ze erg pijnlijk of treden ze maar aan één hand of voet op? Dan is het belangrijk om je verder te laten onderzoeken. In dat geval kan er een onderliggende medische aandoening meespelen.
Lees ook: 10 manieren om zelf je bloedsomloop te verbeteren
Is het fenomeen van Raynaud gevaarlijk?
© Getty Images / witte vingertop bij het syndroom van Raynaud
Primaire Raynaud is meestal onschuldig, al kunnen de klachten natuurlijk hinderlijk zijn. Secundaire Raynaud kan wél problemen geven, zoals kleine wondjes door de slechte doorbloeding en in zeldzame gevallen weefselbeschadiging. Ook hier luidt het advies: ga bij ernstige klachten best langs bij je huisarts.
Lees ook: Kan het kwaad als je vingers verkleumen?
Is Raynaud erfelijk?
Er bestaat geen enkel specifiek “Raynaud-gen”, maar mensen met familieleden met Raynaud hebben wel een grotere kans om het zelf te krijgen. Waarschijnlijk gaat het om een erfelijke gevoeligheid van de bloedvaten om sterker samen te trekken bij kou of stress.
Lees ook: Ik heb psoriasis: krijgt mijn kind het ook?
Wanneer moet je naar de dokter?
Raynaud is vaak onschuldig, maar het is verstandig om naar je huisarts te gaan als:
- je plots klachten krijgt op latere leeftijd (na 30 jaar)
- de aanvallen zeer pijnlijk zijn
- je wondjes krijgt aan je vingers of je tenen
- de klachten maar aan één kant voorkomen
- Raynaud bij jou samengaat met gewrichtspijn, huidveranderingen of extreme vermoeidheid
Deze factoren kunnen wijzen op een onderliggende aandoening, en dus is het extra belangrijk om je medisch te laten opvolgen.
Is Raynaud te genezen?
Er bestaat geen definitieve genezing voor het fenomeen van Raynaud, maar je kan de klachten wel proberen te beperken op verschillende manieren. Enkele tips:
- Hou je handen en voeten warm
- Vermijd plotse koude of overgang van warm naar koud
- Stop met roken
- Draag warme kleding in laagjes
- Wisselbaden kunnen de doorbloeding stimuleren
Behandeling bij ernstige vorm van Raynaud
Als de bovenstaande leefstijladviezen niet volstaan, kan je arts vaatverwijdende medicatie voorschrijven of andere behandelingen overwegen indien nodig. Belangrijk: begin nooit zelf met medicatie zonder medisch advies.
Conclusie
Het fenomeen van Raynaud veroorzaakt tijdelijke verkleuringen en gevoelloosheid van de vingers en de tenen door vaatkrampen. Meestal is het onschuldig, maar soms is verder onderzoek nodig. Door goed voor jezelf te zorgen en alert te blijven, kan je de klachten meestal beperken.
Bronnen:
https://reumanet.be
https://www.cibliga.be
https://www.mayoclinic.org
https://www.thuisarts.nl
https://my.clevelandclinic.org
auteur:
Josefien De Bock,
gezondheidsjournalist
