Wat is het polycysteus-ovariumsyndroom (pcos)?

Laatst bijgewerkt: november 2019
123-ovarium-cysste-Pcos-onvruchtb-02-16.jpg

nieuws Het polycysteus ovariumsyndroom of PCOS is bij meisjes en vrouwen voor de overgang een van de meest voorkomende hormoonafwijkingen. Ongeveer 5 à 10% van de vrouwen op vruchtbare leeftijd zou leiden aan het polysysteus-ovariumsyndroom (PCOS). Het is een belangrijke oorzaak van verminderde vruchtbaarheid bij vrouwen.
Polysysteus-ovariumsyndroom betekent letterlijk dat er meerdere (poly) vochtblaasjes (cysten) in de eierstok (ovarium) aanwezig zijn.

Normaal ontwikkelen zich in de eerste helft van de menstruatiecyclus enkele follikels of eiblaasjes in de eierstokken, waarvan er meestal maar één verder groeit en tot ovulatie (eisprong) komt. Bij vrouwen die aan PCOS lijden zijn de hormoonspiegels verstoord waardoor de eicellen niet of onregelmatig groeien. Daardoor worden in de eierstok meerdere kleine follikels gevormd, die moeilijk tot rijping en ovulatie komen. De onderontwikkelde met vocht gevulde blaasjes die zo ontstaan, worden cysten genoemd. Die cysten zijn goedaardig. Maar de verstoorde hormoonhuishouding die aan de basis ligt van die cysten, kan wel een aantal vervelende gevolgen hebben, zoals onregelmatige menstruaties. Ook bestaat de kans dat u minder vruchtbaar bent en dat het langer duurt om zwanger te worden.

Wat zijn de symptomen van PCOS?
Bij polycysteus-ovariumsyndroom (PCOS) merken meisjes meestal in het begin van de puberteit dat er iets mis is.

• De menstruatie komen niet op gang of is onregelmatig met heftige bloedingen. Soms kan de menstruatie maanden wegblijven.
• Geen of onregelmatige eisprong (ovulatie). Daardoor is het niet duidelijk of en wanneer u vruchtbaar bent.
• U kunt veel puistjes krijgen (acne), ook na de puberteit.
• Overmatige haargroei (hirsutisme), met een mannelijk beharingspatroon met haren op de kin, bovenlip, de borsten en/of de onderbuik. De normale lichaamsbeharing wordt ook stugger en donkerder.
Op latere leeftijd ook haaruitval (op de kruin en bij de inhammen van het voorhoofd, zoals bij mannen).
• Overgewicht: PCOS kan overgewicht veroorzaken, maar vrouwen met overgewicht kunnen ook PCOS krijgen.
• Donkerbruine verkleuring van de huid aan de achterzijde van de nek of onder de oksels (acanthosis nigricans).
Niet alle vrouwen met PCOS hebben al deze verschijnselen.

Verhoogde gezondheidsrisico's bij polycysteus-ovariumsyndroom
Vrouwen met het polycysteus-ovariumsyndroom (PCOS) lopen het risico om ook andere gezondheidsproblemen te krijgen. Positief is dan weer dan vrouwen met PCOS waarschijnlijk minder snel last hebben van botontkalking (osteoporose).

• Verminderde gevoeligheid voor insuline (insulineresistentie) en verhoogde aanmaak van insuline (hyperinsulinemie).
Om glucose (suiker) uit onze voeding te kunnen opnemen en omzetten in bruikbare energie, hebben onze lichaamscellen insuline nodig. Insuline is een lichaamseigen stof die in de pancreas of alvleesklier wordt aangemaakt.

Bij PCOS-patiënten zijn de lichaamscellen minder gevoelig voor insuline. Die insulineresistentie is ook genetisch bepaald. De lichaamscellen hebben dan meer insuline nodig om glucose te kunnen opnemen. De pancreas gaat bijgevolg meer insuline produceren waardoor er meer van in het bloed aanwezig is. In dat geval spreken we van hyperinsulinemie.

• Een verhoogde kans op suikerziekte (diabetes). Bij wie insulineresistent is moet de pancreas immers dubbel zo hard werken. De pancreascellen laten het daardoor sneller afweten en zijn dan niet meer in staat om voldoende insuline te produceren. De glucose in het bloed wordt onvoldoende opgenomen door de lichaamscellen waardoor een teveel aan glucose in het bloed (hyperglycemie) ontstaat.
Vooral vrouwen bij wie de suikerstofwisseling al op jonge leeftijd niet goed gaat, hebben meer kans om na hun veertigste suikerziekte te krijgen.

• Verhoogde kans op overgewicht Naar schatting kampt zowat de helft van de PCOS-patiënten met overgewicht, vaak vanaf jonge leeftijd.

• Mogelijk verhoogde kans op hart- en vaatziekten. PCOS-patiënten worden vaker blootgesteld aan risicofactoren voor hart- en vaatziekten, zoals obesitas en diabetes. Het is echter onduidelijk of de kans op hart- en vaatziekten ook effectief verhoogd is.

• Verhoogde kans op baarmoederslijmvlieskanker, omdat door de onregelmatige menstruaties de slijmvlieslaag in de baarmoeder niet regelmatig wordt afgestoten.

Verminderde vruchtbaarheid. Doordat PCOS-patiënten niet elke maand een eisprong hebben, is bij hen de kans op vruchtbaarheidsproblemen (subfertiliteit) verhoogd. PCOS wordt zelfs beschouwd als de belangrijkste oorzaak van onvruchtbaarheid door ovulatieproblemen (anovulatoire onvruchtbaarheid).

Complicaties bij zwangerschap en bevalling.
PCOS-patiënten die een ivf-behandeling ondergaan, hebben meer kans op het ontwikkelen van het ovarieel hyperstimulatiesyndroom (OHSS) dan vrouwen zonder PCOS. Dit is te wijten aan het feit dat er bij PCOS-patiënten meer follikels groeien onder invloed van de medicatie. OHSS wordt onder andere gekenmerkt door een opgezette buik, misselijkheid en braken en kortademigheid.

Hoewel de meeste zwangerschappen bij PCOS-patiënten zonder complicaties verlopen, hebben deze patiënten ook een verhoogd risico op een hoge bloeddruk tijdens de zwangerschap, zwangerschapsvergiftiging, zwangerschapsdiabetes, vroeggeboorte, opname van de pasgeborene op een afdeling neonatale intensieve zorgen en perinatale sterfte. Ook het risico op een miskraam is naar alle waarschijnlijkheid verhoogd.

Verminderde levenskwaliteit
De psychologische impact van PCOS is groot. Uit verschillende studies blijkt dat PCOS-patiënten vaker dan gemiddeld kampen met depressie, angst en een verminderde levenskwaliteit. Daarbij blijken vooral obesitas en overmatige lichaamsbeharing het zelfbeeld van PCOS-patiënten negatief te beïnvloeden. Ook de verminderde vruchtbaarheid kan emotioneel en relationeel zeer belastend zijn.

Hoe ontstaat polycysteus-ovariumsyndroom (PCOS)?
Het is onduidelijk wat de preciese oorzaak is van het polycysteus-ovariumsyndroom. Waarschijnlijk spelen meerdere factoren een rol.

• Waarschijnlijk is er sprake van een erfelijke aanleg. In sommige families komt PCOS vaker voor. Maar of het syndroom zich bij de aanwezigheid van genetische factoren ontwikkelt is afhankelijk van externe factoren.
• Vrouwen met deze erfelijke aanleg krijgen PCOS als ze dikker worden. Gebleken is dat een gering gewichtsverlies (ca. 10%) bij vrouwen met overgewicht soms al kan leiden tot herstel van de eisprong.
• Verder hebben veel vrouwen met PCOS een verstoorde suikerstofwisseling door de verminderde gevoeligheid voor insuline en de verhoogde productie van insuline. Mogelijk is ook dit een oorzaak van PCOS.
In ieder geval is er een verstoring in de hoeveelheden vrouwelijke en mannelijke hormonen.
• Er bestaat een verhoogde waarde van het LH (luteïniserend hormoon: het hormoon dat de eisprong opwekt): hierdoor treedt de eisprong te snel op.
• De waarde van het FSH (follikel stimulerend hormoon: het hormoon dat de rijping van de eiblaasjes stimuleert en zorgt voor de aanmaak van oestrogeen in de eierstokken) is te laag: hierdoor kunnen de follikels of eiblaasjes niet rijpen en ontstaan cysten.
• Het mannelijk hormoon (testosteron) is vaak te hoog: dit kan overbeharing en acne veroorzaken.
Het komt vaker voor bij meisjes en vrouwen met overgewicht.

Hoe wordt PCOS vastgesteld?
De diagnose PCOS wordt gesteld aan de hand van de klachten, in combinatie met een aantal technische onderzoeken.

Klachten: menstruatiestoornissen (minder dan 8 menstruaties per jaar of helemaal geen menstruaties), overmatige beharing, acne, overgewicht...
• Een echografie van de eierstokken, waarbij de cysten te zien zijn. Meer dan tien à twaalf is een slecht teken. Bij meisjes zijn de kenmerkende afwijkingen nog niet altijd in de eierstokken te herkennen.
• Een bloedonderzoek om het testosterongehalte en de verhouding tussen de concentraties FSH en LH in het bloed te meten.
Uw arts zal ook andere mogelijke oorzaken zoals een schildklieraandoening onderzoeken. Bij vrouwen met overgewicht zal ook gecontroleerd worden of er tekenen van diabetes (suiker in het bloed) en/of hartproblemen (verhoogde bloeddruk, cholesterol...) zijn.

Bronnen

www.uzgent.be

thuisarts.nl/polycysteus-ovariumsyndroom-pcos

www.nvog.nl

mijnkinderarts.nl

www.radboudumc.nl/Zorg






pub