Menstruele of hormonale migraine: wat doen bij hoofdpijn tijdens regels?
In dit artikel
Menstruele of hormonale migraine: wat doen bij hoofdpijn tijdens regels?
dossier
Bij sommige vrouwen leidt de plotse daling van oestrogenen vlak voor de menstruatie tot intense hoofdpijn. Deze menstruatiemigraine (catamene migraine) treedt meestal op tussen 2 dagen vóór en 3 dagen na het begin van de regels. Ze is vaak heviger, langduriger en moeilijker te behandelen dan een klassieke migraine.
Lees ook: Migraine: kloppende hoofdpijn en andere symptomen
Wat is menstruatiemigraine?
Menstruatiemigraine is een vorm van migraine die rechtstreeks verband houdt met hormonale schommelingen in de menstruatiecyclus. Ze wordt ook hormonale of catamene migraine genoemd.
Niet elke hoofdpijn tijdens de menstruatie is echter echte menstruatiemigraine. De medische vorm wordt gedefinieerd door een duidelijke timing: tussen dag -2 en dag +3 van de cyclus, en dit in minstens twee op de drie cycli.
Men schat dat ongeveer 10% van alle migraine bij vrouwen dit type is. Dat staat los van de 50 tot 60% van de migrainepatiënten die toevallig ook tijdens hun menstruatie aanvallen hebben.
Er bestaan twee vormen:
- Pure menstruatiemigraine: enkel tijdens de menstruatieperiode
- Menstruatie-gerelateerde migraine: ook op andere momenten, maar vaak erger rond de menstruatie
Symptomen van hormonale migraine
De pijn heeft meestal minstens twee van deze kenmerken:
- pijn aan één of beide kanten van het hoofd
- kloppende pijn
- matige tot ernstige intensiteit
- verergering bij inspanning
En minstens één van deze symptomen:
- misselijkheid of braken
- gevoeligheid voor licht (fotofobie)
- gevoeligheid voor geluid (fonofobie)
Een aanval duurt onbehandeld vaak 4 tot 72 uur, soms langer bij menstruatiemigraine.
Verschil tussen menstruatiemigraine en hoofdpijn tijdens de menstruatie
Niet alle vrouwen die hoofdpijn hebben tijdens hun menstruatie, hebben ook migraine.
- Menstruatiemigraine onderscheidt zich van een gewone menstruatiehoofdpijn door bijkomende symptomen zoals misselijkheid, braken en overgevoeligheid voor licht of geluid. Vaak is het ook moeilijk om normaal te functioneren en werken gewone pijnstillers meestal onvoldoende.
- Bij een gewone hoofdpijn is de pijn eerder mild tot matig, drukkend, diffuus en aan beide kanten van het hoofd. Die reageert doorgaans beter op klassieke pijnstillers.
Verschil tussen menstruatiemigraine en klassieke migraine
Onderzoek toont aan dat menstruatiemigraine vaak heviger, langduriger en beperkter is in het dagelijks functioneren dan klassieke migraine. Ze is bovendien moeilijker te behandelen met pijnstillers.
Een typisch kenmerk is dat menstruatiemigraine meestal optreedt zonder aura (zoals lichtflitsen, wazig zicht, tintelingen of verwardheid). Toch kunnen ook vormen mét aura voorkomen, maar dat is minder frequent.
Kort gezegd: hoofdpijn tijdens de menstruatie is niet altijd migraine, maar menstruatiemigraine is doorgaans veel intenser en gaat gepaard met duidelijke bijkomende symptomen.
Hormonale migraine: wanneer in de cyclus?
De meest typische periode waarin hormonale migraine optreedt, is vlak vóór de menstruatie en tijdens de eerste dagen van de regels. Maar dat is niet het enige moment.
- Vóór de menstruatie (dag -2): Dit is het klassieke moment. De daling van oestrogeen aan het einde van de cyclus kan bij sommige vrouwen een migraineaanval uitlokken.
- Tijdens de menstruatie (dag +1 tot +3): In de eerste dagen van de bloeding blijven de oestrogeenspiegels laag. Daarnaast worden ook prostaglandines aangemaakt, stoffen die betrokken zijn bij baarmoedercontracties en ontsteking, en die pijn en gevoeligheid van het zenuwstelsel kunnen versterken.
- Rond de eisprong: Sommige vrouwen krijgen ook migraine midden in de cyclus, rond de ovulatie. Dit hangt waarschijnlijk samen met andere hormonale schommelingen. Dit is minder typisch, maar komt wel voor.
- Bij pilvrije week: De pilvrije week bij gecombineerde hormonale anticonceptie kan een zogenoemde “onttrekkingsmigraine” uitlokken, door de plotse daling van hormonen.
- In de perimenopauze: In de periode vóór de menopauze worden hormonen vaak onregelmatiger, wat migraine tijdelijk kan verergeren, soms met verbetering na de definitieve stop van de menstruatie.
Oorzaken van menstruatiemigraine
- Menstruatiemigraine wordt vooral veroorzaakt door een daling van oestrogeen net vóór de menstruatie.
- Tijdens de menstruatie stijgen ook prostaglandines, stoffen die bijdragen aan pijn door het zenuwstelsel gevoeliger te maken.
- Bij sommige vrouwen is de hersenen bovendien gevoeliger voor stoffen zoals CGRP, een neuropeptide dat vrijkomt tijdens migraineaanvallen.
- Er speelt ook een erfelijke factor mee: het risico is hoger als andere vrouwen in de familie ook migraine hebben.
- Niet-hormonale factoren zoals stress, slaaptekort, uitdroging, vasten of vermoeidheid kunnen aanvallen versterken in deze kwetsbare periode.
Diagnose van menstruatiemigraine
De beste manier om de diagnose te stellen is een hoofdpijndagboek bij te houden gedurende minstens 3 maanden, waarin je zowel je menstruatiecyclus als migraineaanvallen noteert.
Als de aanvallen zich uitsluitend voordoen in de periode van dag -2 tot dag +3 van de cyclus, en dit in minstens twee op de drie cycli, is er waarschijnlijk sprake van menstruatiemigraine.
In zo’n dagboek noteer je idealiter:
- de dag van de cyclus
- datum en duur van de aanval
- symptomen en ernst
- gebruikte medicatie en effect
- mogelijke triggers zoals stress, slaaptekort of voeding
Er bestaan ook apps die dit automatisch bijhouden en rapporten kunnen maken voor je arts.
Voor een bevestigde diagnose moet migraine minstens twee keer voorkomen binnen drie cycli. Bij twijfel kan je huisarts je doorverwijzen naar een neuroloog of gynaecoloog.
Hoe een aanval van menstruatiemigraine verlichten?
Bij menstruatiemigraine geldt één belangrijke regel: snel handelen is cruciaal. Hoe langer je wacht met behandeling, hoe minder goed die werkt.
Bij het begin van een aanval
- ga indien mogelijk in een rustige, donkere ruimte liggen
- drink voldoende water
- leg een koude kompres op voorhoofd of nek
- neem zo snel mogelijk de voorgeschreven medicatie
Medicatie bij menstruatiemigraine
- NSAID’s (ontstekingsremmers): Geneesmiddelen zoals ibuprofen, naproxen of diclofenac werken vaak beter dan paracetamol alleen. Ze verlichten niet alleen de pijn, maar remmen ook stoffen (prostaglandines) die betrokken zijn bij menstruatiekrampen.
- Triptanen: Als NSAID’s onvoldoende helpen, kunnen triptanen worden gebruikt. Dit zijn specifieke migrainemedicijnen die inwerken op serotonine en de migraineaanval afremmen. Ze bestaan in verschillende vormen: tabletten, neusspray, zetpillen of injecties.
- Anti-CGRP-behandelingen: Bij onvoldoende effect van triptanen of bij frequente migraine bestaan er nieuwe behandelingen die werken op het CGRP-systeem. Rimegepant behoort tot de groep van de “gepants” en kan zowel gebruikt worden bij een aanval als preventief bij patiënten met minstens vier aanvallen per maand. Het is nog niet terugbetaald in België. Daarnaast zijn er ook CGRP-antilichamen (zoals fremanezumab, galcanezumab en erenumab), die vooral preventief worden gebruikt bij frequente migraine.
- Anti-misselijkheidsmiddelen: Bij misselijkheid of braken kunnen middelen zoals domperidon of metoclopramide worden gebruikt, in tablet- of zetpilvorm. Deze worden best 10 tot 15 minuten vóór de pijnstiller ingenomen om de opname te verbeteren.
Preventie: menstruatiemigraine voorkomen
Wanneer migraineaanvallen bijna elke cyclus terugkomen, kan gerichte preventie worden overwogen.
Kortetermijnpreventie (mini-profylaxe)
Dit is vaak de meest logische aanpak wanneer aanvallen voorspelbaar zijn. De behandeling start meestal 1 tot 2 dagen vóór de menstruatie en duurt ongeveer 5 tot 6 dagen.
Meest gebruikte opties:
- Preventieve NSAID’s: Ibuprofen of naproxen, 2 tot 3 keer per dag. Start 2 tot 4 dagen vóór de menstruatie en ga door tot dag 3 van de menstruatie.
- Preventieve triptanen: Frovatriptan heeft de beste wetenschappelijke ondersteuning (2,5 mg, 1 à 2 keer per dag gedurende 6 dagen, starten 2 dagen vóór de menstruatie). Naratriptan is een alternatief.
- Oestrogeen (gel of pleister): Soms wordt een oestrogeenpleister of -gel gebruikt om de hormonale daling op het einde van de cyclus af te vlakken. Een pleister van 10 µg/24 uur wordt rond dag 20 van de cyclus gestart en tweemaal vervangen. Let op: na het stoppen kan alsnog een aanval optreden.
- Magnesium: Een supplementatie van 3 × 360 mg per dag, gestart ongeveer een week vóór de menstruatie en voortgezet tot het einde ervan, kan bij sommige vrouwen het aantal aanvallen verminderen. De wetenschappelijke onderbouwing is matig, maar het wordt doorgaans goed verdragen.
Langetermijnpreventie
Wanneer migraine niet alleen rond de menstruatie optreedt, kan een onderhoudsbehandeling worden overwogen:
- bepaalde bètablokkers
- flunarizine
- bepaalde anti-epileptica
- anti-CGRP-medicatie
- botox bij chronische migraine
Kan anticonceptie helpen?
Ja, in sommige gevallen. Een doorlopende anticonceptiepil of een strategie die hormonale schommelingen vermijdt, kan bij sommige vrouwen helpen. Soms worden ook enkel progestagenen gebruikt, afhankelijk van het profiel van de patiënt.
Maar opgelet: bij vrouwen met migraine met aura, vooral als ze roken of andere vaatrisicofactoren hebben, kunnen gecombineerde oestrogeen-progestageen anticonceptiemiddelen het risico op een ischemische beroerte verhogen. Dat risico blijft zeldzaam op individueel niveau, maar moet wel zorgvuldig met een arts worden besproken.
Riboflavine (vitamine B2) en CoQ10: nuttig of niet?
Deze supplementen kunnen bij sommige vrouwen het aantal aanvallen licht verminderen. Ze vervangen geen behandeling bij ernstige migraine, maar kunnen deel uitmaken van een bredere en beter verdraagbare aanpak.
Leefstijltips om aanvallen te verminderen
Men kan menstruatiemigraine meestal niet volledig “genezen” met alleen leefstijlmaatregelen. Toch kunnen ze wel helpen om de frequentie en ernst van aanvallen te verminderen:
- voldoende en regelmatig slapen
- geen maaltijden overslaan
- voldoende drinken
- alcohol vermijden als bekende trigger
- stress beperken, vooral in de week vóór de menstruatie
FAQ
Hoelang duurt een menstruatiemigraine? Meestal tussen 4 en 72 uur, net zoals een klassieke migraine, maar ze duurt vaak langer en is moeilijker te verlichten.
Kan je menstruatiemigraine hebben mét aura? Ja, dat kan, maar dat is niet de meest voorkomende vorm. De meerderheid van de menstruatiemigraine treedt op zonder aura. Heb je wel aura (zoals lichtflitsen of tintelingen), dan is het belangrijk dit aan je arts te melden, omdat dit invloed heeft op de keuze van anticonceptie.
Verergert de pil menstruatiemigraine? Dat kan, maar ze kan ook verbeteren of geen effect hebben. Alles hangt af van het type pil en je persoonlijke situatie. Bij migraine met aura worden gecombineerde anticonceptiepillen meestal afgeraden door een verhoogd vaatrisico. Bespreek dit altijd met je arts vóór je iets verandert.
Moet je naar de arts gaan voor menstruatiemigraine? Ja, zeker als de aanvallen vaak terugkomen, je er sterk door beperkt wordt, je regelmatig medicatie nodig hebt of als er ongebruikelijke symptomen optreden. Er bestaan verschillende behandelingen, maar migraine wordt vaak onvoldoende gediagnosticeerd en behandeld.
Verdwijnt menstruatiemigraine bij de menopauze? Bij veel vrouwen verbetert ze na de menopauze, maar tijdens de perimenopauze (de overgangsperiode) kan ze tijdelijk verergeren.
Helpt magnesium echt? Bij sommige vrouwen wel, maar meestal slechts beperkt. Het is geen wondermiddel, maar kan deel uitmaken van een bredere aanpak.
Verdwijnt menstruatiemigraine tijdens de zwangerschap? Bij veel vrouwen nemen de klachten duidelijk af, vooral vanaf het tweede trimester, door stabielere hormonen. Als migraine toch blijft bestaan, is medisch advies belangrijk, omdat niet alle geneesmiddelen veilig zijn tijdens de zwangerschap.
|
Bronnen:
Laatst bijgewerkt: mei 2026
Artikels over gezondheid in je mailbox? Schrijf je in op onze nieuwsbrief en ontvang een gratis e-book met gezonde ontbijtrecepten.
