Registreer u als stamceldonor

Laatst bijgewerkt: October 2016
stamceldonatie-aff-170.jpg

tips Een ernstige aandoening die enkel met stamcellen te behandelen valt kan iedereen overkomen. Voor patiënten met een bloedziekte, zoals leukemie, is het vaak een laatste kans om te genezen of voor lange tijd ziektevrij te blijven. Dit is enkel mogelijk als anderen stamcellen willen doneren. Het vinden van een geschikte stamceldonor is niet makkelijk omdat het weefseltype van de donor en de patiënt voldoende moet overeenstemmen. De kans dat het weefseltype van twee personen voldoende overeenstemt is 1 op 50 000. Er zijn dus heel wat donoren nodig om de “perfect match” te vinden. Het is daarom belangrijk dat er een uitgebreid stamcelregister is. Hoe meer mensen zich registreren als stamceldonor, hoe meer patiënten geholpen kunnen worden.

Wat is stamceltherapie?
Een stamcel is een ongespecialiseerde cel die nog in staat is zich te ontwikkelen tot verschillende celtypes. Het is een soort basiscel die verder zal uitgroeien tot talloze cellen met een bepaalde functie, bijvoorbeeld een levercel, huidcel of bloedcel. Het basisidee bij stamceltherapie is dat een patiënt stamcellen krijgt die defecte of afwezige cellen in zijn of haar lichaam vervangen. Stamceltherapie wordt vandaag reeds bij een aantal ziekten toegepast, bijvoorbeeld bij de behandeling van leukemie. Bij leukemie bevat het bloed te weinig gezonde bloedcellen. De patiënt die een stamceltransplantatie krijgt, wordt eerst behandeld met een vorm van chemotherapie, soms in combinatie met bestraling. Deze behandeling vernietigt de zieke cellen. Met de transplantatie krijgt de patiënt nieuwe, gezonde stamcellen van de donor. De toediening van de stamcellen gebeurt via een bloedtransfusie. De nieuwe stamcellen vinden vanuit het bloed zelf hun weg naar de beenderen waar ze in actie schieten en bloed gaan aanmaken. Hoewel men spreekt van een stamceltransplantatie komt er dus geen operatie aan te pas.

De aandoeningen die men vandaag met stamceltherapie behandelt, zijn stuk voor stuk ernstige ziekten waar men vroeger vaak niets tegen kon beginnen. Wereldwijd wordt ondertussen verder onderzoek gedaan naar stamceltherapie. Het ziet er dus naar uit dat de toepassingsmogelijkheden van stamceltherapie in de toekomst zullen toenemen.

Wat is een stamceldonor?
Een stamceldonor is iemand die bereid is stamcellen af te staan voor de behandeling van mensen met bloedziekten, bepaalde klierziekten of aangeboren aandoeningen. Bij leukemie kan men een patiënt soms behandelen met eigen stamcellen. In de meeste gevallen is dat helaas niet mogelijk en moet een stamceldonor gezocht worden. Dat kan iemand van de familie zijn, maar als binnen de familie geen geschikte donor wordt gevonden, is er voor deze patiënten een stamcelregister met de gegevens van mensen die bereid zijn om stamcellen te doneren.

Waar komen stamcellen vandaan?

Voor donatie gebruikt men bloedstamcellen. Deze komen vooral in het beenmerg voor, maar ook in navelstrengbloed. Men kan ze op 3 verschillende manieren bekomen:

• Bloed
Bloed bevat in principe niet veel stamcellen. Door specifieke medicatie toe te dienen aan een donor kan men de stamcellen uit het beenmerg stimuleren om zich naar het bloed te verplaatsen. Zo wordt ervoor gezorgd dat het bloed op een bepaald moment veel stamcellen bevat die men via een bloedafname kan verkrijgen.

• Beenmerg
Ons beenmerg is de bloedfabriek van ons lichaam. Het bevat miljarden stamcellen die ons hele leven lang uitgroeien tot bloedcellen. Beenmerg zit in de holle en platte beenderen van ons lichaam zoals het bekken en borstbeen. Met een punctie kan men deze stamcellen verkrijgen. Tot voor enkele jaren was het beenmerg de enige bron van stamcellen voor stamceltherapie.

• Navelstrengbloed
Tijdens de zwangerschap is de baby via de navelstreng verbonden met de moederkoek. De navelstreng bevat stamcelrijk bloed. Bij de geboorte wordt de navelstreng doorgeknipt en kan men het overblijvende navelstrengbloed afnemen. Dat kan dan worden bewaard in een navelstrengbloedbank waar het beschikbaar is voor transplantatie.

Hoe een geschikte donor vinden?
Om stamcellen te kunnen doneren of ontvangen, moet het weefseltype voldoende overeenstemmen met dat van de andere persoon om afstoting te vermijden. Via een bloedonderzoek bepaalt men het weefseltype van de patiënt om dan op zoek te gaan naar donoren met een weefseltype dat voldoende overeenstemt. Dat is niet makkelijk, want er zijn tienduizenden verschillende weefseltypes.

Bij de zoektocht naar een donor kijkt men eerst of één van de broers of zussen van de patiënt een geschikte donor is. Maar zelfs hier is de kans dat het weefseltype voldoende overeenstemt klein, ongeveer 1 op 4. Daarom is er een stamcelregister. Deze beveiligde databank bevat een beschrijving van de weefseltypes van mensen die zich bereid verklaarden stamcellen te doneren en van navelstrengbloed in voorraad. Bij ingave van het weefseltype van de patiënt gaat het computerprogramma in al die gegevens op zoek naar geschikte donoren.

De kans dat iemand buiten de familie een geschikte donor is, is gemiddeld 1 op 50 000. Een grote databank met kandidaat-donoren is dus erg belangrijk. Hoe meer donoren, hoe groter de kans op een geschikte donor en hoe meer mensen men kan helpen. Daarom is er ook een uitgebreide internationale samenwerking. Het Belgisch register staat in contact met talrijke vergelijkbare buitenlandse registers. Momenteel komt het meeste donormateriaal voor Belgische patiënten uit het buitenland.

Wie kan stamceldonor worden?
Elke gezonde volwassene tussen 18 en 40 jaar kan zich als stamceldonor registreren. Registreren kan tot 40 jaar, doneren tot 60 jaar.

Er zijn wel een aantal voorwaarden om medische risico’s voor donor en ontvanger te vermijden. Bij de registratie vul je daarom een medische vragenlijst in. Er wordt gepeild naar je algemene gezondheidstoestand, naar welke medicatie je eventueel neemt, ingrepen of behandelingen die je onderging en risicosituaties voor door bloed overdraagbare infectieziekten zoals AIDS, hepatitis B en C. Deze criteria zijn dezelfde als voor bloedgevers,zij komen dus sowieso in aanmerking als stamceldonor.

Hoe kan ik stamceldonor worden?

1. Registratie
Wie donor wil worden kan zich registreren bij de donorcentra van de ziekenhuizen of het Rode Kruis. Als eerste stap laat je weten dat je bereid bent om te doneren. Dat kan via een mailtje, telefoontje, brief, het registratieformulier op www.stamceldonor.be.

Een medewerker van het donorcentrum neemt dan contact met je op om je uit te nodigen voor een gesprek in één van de donorcentra in Vlaanderen. Tijdens dat gesprek krijg je de nodige informatie over de donatie en kan je al je vragen stellen. Nadien kun je een bereidverklaring ondertekenen.

2. Bloedafname
Bij de volgende stap wordt een bloedstaal afgenomen om je weefseltype te bepalen zodat men kan nagaan of jouw stamcellen voor een bepaalde patiënt geschikt zijn. Een arts van het donorcentrum zal samen met jou een medische vragenlijst doornemen om een duidelijk beeld te krijgen van je gezondheidstoestand.

Pas als dit in orde is, worden je naam en weefseltype opgenomen in het stamcelregister. Dat is eigenlijk een beveiligd computerprogramma waarin men de gegevens van alle geregistreerde donoren bewaard.

3. Afwachten
Na stap 1 en 2 heb je voorlopig alles gedaan wat je kon doen. Je bent nu geregistreerd als stamceldonor.
Als een patiënt stamcellen nodig heeft, dan zal men het weefseltype van die patiënt vergelijken met de weefseltypes van alle geregistreerde donoren in het stamcelregister. Zo kan men nagaan wie een geschikte stamceldonor is voor die patiënt. Als jij dat bent, zal een arts van het donorcentrum contact met je opnemen. Er volgt dan eerst een gesprek en een volledig medisch onderzoek. Op basis van de resultaten wordt beslist of de donatie kan doorgaan. Zo ja, dan wordt samen met jou afgesproken wanneer de donatie kan plaatsvinden.

Sommige geregistreerde stamceldonoren worden nooit gecontacteerd om werkelijk te doneren, anderen krijgen na weken, maanden of jaren een telefoontje.

Kan ik mij bedenken nadat ik geregistreerd ben?
Je registreren als stamceldonor doe je niet zomaar. Je doorloopt verschillende stappen met een gesprek, een bloedafname en het invullen van een medische vragenlijst. Pas dan word je geregistreerd en kom je in het stamcelregister terecht. De registratie als stamceldonor is een bereidverklaring, je kan deze op elk moment terug intrekken.

Toch is het best om vooraf goed na te denken. Als je wordt gecontacteerd is het immers omdat er ergens een patiënt met jouw stamcellen kan worden behandeld. Er volgt dan nog een gesprek en een medische controle om te bepalen of de donatie kan doorgaan. Als je je terugtrekt nadat bij de patiënt de voorbereidende behandeling is gestart, kan dat voor de patiënt fatale gevolgen hebben.

zie ook artikel : Stamceltechnologie. Modegril of therapie voor de toekomst?

zie ook artikel : Hoe gebeurt de afname van stamcellen?

Meer info
www.stamceldonor.be



verschenen op : 18/02/2013 , bijgewerkt op 25/10/2016
pub

Blijf op de hoogte!

Schrijf je in op onze nieuwsbrief:

Nee, bedankt