Priapisme: pijnlijke erectie die uren aanhoudt

1. Ischemisch priapisme: het meest voorkomend en het gevaarlijkst

Het bloed raakt opgesloten in de zwellichamen van de penis en kan niet wegstromen.

Typische symptomen:

• Zeer stijve penis, maar een zachte eikel
• Toenemende pijn
• Erectie die langer dan 4 uur duurt

Dit is een absolute medische urgentie: de weefsels krijgen te weinig zuurstof en kunnen beschadigd raken. 

2. Intermitterend priapisme: terugkerende vorm van ischemisch priapisme

Deze vorm uit zich in pijnlijke erecties die regelmatig terugkeren, afgewisseld met periodes waarin de penis weer normaal is. Meestal duren deze episodes minder dan 3 uur, maar soms houdt de erectie langer aan. Lange episodes, soms uitgelokt door seksuele activiteit, kunnen het penisweefsel beschadigen en het functioneren blijvend aantasten. Intermitterend priapisme komt vaak al voor in de adolescentie bij mensen met sikkelcelziekte en blijft ook op volwassen leeftijd een veelvoorkomend probleem.

3. Niet-ischemisch priapisme: minder ernstig en zelden pijnlijk

Dit zeldzamere type wordt vaak veroorzaakt door een trauma (slag, val, sportongeval) en ontstaat door een overmatige instroom van arterieel bloed in de penis. Er is sprake van een gedeeltelijk stijve penis en weinig of geen pijn. Omdat het bloed blijft circuleren, is er geen onmiddellijk risico op blijvende schade.

• mensen met sikkelcelziekte (30–45% krijgt er ooit mee te maken);
• kinderen van 5 tot 10 jaar;
• volwassenen tussen 20 en 50 jaar.

Ischemisch priapisme

• Hevige pijn
• Stijve penis, maar zachte eikel
• Pijn neemt geleidelijk toe

Niet-ischemisch priapisme

• Minder harde erectie
• Geen of weinig pijn
  
  

Bloedziekten

• https://www.gezondheid.be/artikel/anemie/sikkelcelziekte-of-sikkelcelanemie-een-erfelijke-vorm-van-bloedarmoede-anemie-15377" target="_blank">Sikkelcelziekte: genetische aandoening waarbij rode bloedcellen de bloedcirculatie kunnen blokkeren; meest voorkomende oorzaak bij kinderen
• Leukemie en andere bloedkankers
• Andere bloedziekten: https://www.gezondheid.be/artikel/anemie/thalassemie-een-erfelijke-vorm-van-bloedarmoede-anemie-15307" target="_blank">thalassemie, https://www.gezondheid.be/artikel/bloedziekten/bloedkankers-deel-4-ziekte-van-kahler-of-multipel-myeloom-1627" target="_blank">multipel myeloom…

Drugsgebruik

Alcohol, cocaïne, cannabis en amfetamines kunnen priapisme veroorzaken.

Kanker

Kanker van de penis, testikels, urinebuis, blaas, rectum, nieren of prostaat.

Infecties

Ziekten zoals malaria en rabiës, of steken van schorpioenen of spinnen.

Trauma aan penis of perineum

Directe klappen of verwondingen door ongevallen, vallen, contactsporten of een operatie in het bekkengebied.

Medicijnen

• Erectiemiddelen: Viagra, alprostadil (prostaglandine), intracaverneuze injecties (papaverine)
• Bepaalde antidepressiva (fluoxetine, lithium)
• Sommige angstremmers (hydroxyzine)
• Antipsychotica
• Hormonen (testosteron, GnRH)
• Alfa-blokkers (bloeddruk- of prostaatmedicatie)
• Antistollingsmiddelen (bv. heparine, vitamine K-antagonisten)

• vragen stellen over de duur van de erectie, medicatie, trauma’s en drugsgebruik;
• de penis onderzoeken (stijfheid, pijn);
• een kleine hoeveelheid bloed uit de penis afnemen om het zuurstofgehalte te meten en het type priapisme te bepalen;
• eventueel een Doppler-onderzoek uitvoeren om de bloedcirculatie te beoordelen;
• indien nodig een toxicologische test aanvragen.

Ischemisch priapisme: medische urgentie

Het doel is de penis te laten slinken en de erectiele functie te behouden. De arts start meestal met medicatie die helpt het bloed af te voeren, soms gecombineerd met het wegzuigen van het vastzittende bloed via een fijne naald om pijn en druk te verminderen. Ook kunnen geneesmiddelen worden geïnjecteerd die de bloedvaten vernauwen om de normale circulatie te herstellen. Soms wordt ijs aangebracht op het gebied tussen penis en anus om de zwelling te verminderen. Als dit niet volstaat, kan een operatie nodig zijn, bijvoorbeeld om een nieuwe afvoer voor het bloed te creëren, een beschadigde slagader te sluiten of – in zeer ernstige gevallen – een penisprothese te plaatsen.

Niet-ischemisch priapisme

Dit type is meestal minder pijnlijk en minder dringend. Vaak volstaat observatie en het aanbrengen van ijs om de bloedtoevoer te verminderen. In zeldzame gevallen is een ingreep nodig om tijdelijk de overmatige bloedtoevoer te blokkeren.