Link voedingsadditieven en kanker, diabetes en hoge bloeddruk

nieuws

Voedingsadditieven zitten in heel wat producten uit de supermarkt. Ze geven snoep een opvallende kleur, zorgen ervoor dat frisdrank er aantrekkelijk uitziet, verlengen de houdbaarheid van bereide maaltijden of voorkomen dat sauzen snel bederven. Drie nieuwe studies van onderzoekers van het Franse Inserm, INRAE en verschillende universiteiten zetten de veiligheid van sommige van die additieven opnieuw op de agenda. Volgens de onderzoekers hangen sommige kleurstoffen en bewaarmiddelen samen met een hoger risico op kanker, diabetes type 2, hoge bloeddruk en hart- en vaatziekten.

Voedingsadditieven in producten

Volgens de onderzoekers bevatten meer dan 139.000 van de 3,5 miljoen voedingsmiddelen en dranken in de databank Open Food Facts World minstens één kleurstof. Meer dan 700.000 producten bevatten minstens één bewaarmiddel. Op het etiket herken je deze stoffen meestal aan een code die begint met de letter E:

• E100 tot E199: kleurstoffen
• E200 tot E299: bewaarmiddelen
• E300 tot E399: bepaalde antioxidanten die als bewaarmiddel worden gebruikt
  
  

Lees ook: Additieven/E-nummers: wat zit er in mijn eten?

Wat tonen deze studies precies?

© Getty Images

Voor de drie studies analyseerden de onderzoekers de voedingsgewoonten en gezondheid van meer dan 100.000 vrijwilligers, die bijna 15 jaar werden opgevolgd in het kader van de Franse NutriNet-Santé-studie. Dankzij de gedetailleerde voedingsgegevens konden ze inschatten aan welke additieven de deelnemers werden blootgesteld. Vervolgens onderzochten ze of er een verband bestond tussen die blootstelling en het ontstaan van verschillende chronische aandoeningen.

Hoger risico op diabetes type 2

Uit de eerste studie blijkt dat mensen die de meeste voedingskleurstoffen binnenkregen, 38% meer kans hadden op diabetes type 2 dan mensen die er het minst van binnenkregen. Voor sommige kleurstoffen was dat verband nog sterker:

• Karamelkleurstof (E150a): +46%
• Curcumine (E100): +49%
• Bètacaroteen als voedingsadditief (E160a): +44%
• Anthocyanen (E163): +40%
• Carotenoïden (E160): +39%

Verband met bepaalde vormen van kanker

De onderzoekers vonden ook een verband tussen een hogere blootstelling aan voedingskleurstoffen en een verhoogd risico op kanker. Bij de deelnemers die het vaakst aan deze kleurstoffen werden blootgesteld, zagen ze:

• 14% meer kans op kanker in het algemeen
• 21% meer kans op borstkanker
• 32% meer kans op borstkanker na de menopauze

Wanneer de onderzoekers afzonderlijke additieven bekeken, sprongen vooral twee stoffen eruit. Bètacaroteen als voedingsadditief (E160a) werd gelinkt aan 16% meer kans op kanker in het algemeen en 41% meer kans op borstkanker. Ook karamelkleurstof (E150a) werd in verband gebracht met een 15% hoger risico op kanker.

Bewaarmiddelen gelinkt aan hoge bloeddruk en hart- en vaatziekten

De derde studie onderzocht bewaarmiddelen. Daaruit bleek dat mensen die hiervan het meest binnenkregen:

• 24% meer kans hadden op hoge bloeddruk
• 16% meer kans hadden op hart- en vaatziekten, in het geval van niet-antioxiderende bewaarmiddelen.

Ook hier zagen de onderzoekers verschillen tussen specifieke additieven. Kaliumsorbaat (E202) werd gelinkt aan 39% meer kans op hoge bloeddruk, terwijl citroenzuur (E330) werd geassocieerd met een 25% hoger risico. Ascorbinezuur (E300) werd dan weer in verband gebracht met 15% meer kans op hart- en vaatziekten.

Lees ook: Additieven: welke E-nummers veroorzaken het vaakst lichamelijke klachten?

Bewijzen deze studies ook dat additieven de oorzaak zijn?

Nee. De drie studies tonen een duidelijk verband tussen bepaalde voedingsadditieven en een hoger risico op verschillende ziekten, maar ze bewijzen niet dat die additieven ook de oorzaak zijn. Het is mogelijk dat ook andere factoren een rol spelen. De onderzoekers hielden in hun analyses wel rekening met onder andere leeftijd, geslacht, roken, alcoholgebruik, lichaamsbeweging en de algemene kwaliteit van de voeding, maar een observationele studie kan een oorzakelijk verband nooit met zekerheid aantonen.

Toch zijn deze studies volgens de onderzoekers belangrijk. Het gaat om de eerste grootschalige epidemiologische onderzoeken die de mogelijke gezondheidseffecten van zo’n groot aantal voedingskleurstoffen en bewaarmiddelen tegelijk in kaart brengen.

Lees ook: Afvallen met onbewerkte voeding: eet meer, weeg minder

Moet je ook opletten met natuurlijke additieven?

Opvallend is dat verschillende additieven die in de studies naar voren komen, ook van nature voorkomen in gezonde voedingsmiddelen. Zo zit bètacaroteen (E160a) in wortelen, abrikozen en zoete aardappelen. In die voedingsmiddelen wordt het net in verband gebracht met gezondheidsvoordelen. Maar wanneer dezelfde stof als voedingsadditief wordt gebruikt, vonden de onderzoekers een link met een hoger risico op bepaalde aandoeningen. Hetzelfde geldt voor curcumine (E100) uit kurkuma, anthocyanen (E163) die onder meer blauwe bessen, bramen en zwarte bessen hun kleur geven, en citroenzuur (E330) dat van nature voorkomt in citrusvruchten.

Hoe kan dat? Volgens de onderzoekers gedraagt een stof zich niet noodzakelijk op dezelfde manier wanneer ze geïsoleerd, gezuiverd en aan bewerkte voedingsmiddelen wordt toegevoegd. In groenten, fruit en kruiden zit die stof namelijk ingebed in een complex geheel van vezels, vitaminen en tal van andere natuurlijke stoffen die elkaar beïnvloeden. De studies trekken de gezondheidsvoordelen van wortelen, rood fruit, kurkuma of citrusvruchten dus niet in twijfel. Ze roepen vooral vragen op over de mogelijke effecten van bepaalde stoffen wanneer die als additief worden toegevoegd aan bewerkte en ultrabewerkte voedingsmiddelen.

Lees ook: Rood fruit: hoe gezond zijn bramen en bessen?

5 dingen om te onthouden

1. De drie studies tonen een verband tussen bepaalde additieven en een hoger risico op kanker, diabetes type 2, hoge bloeddruk en hart- en vaatziekten.
2. Dat betekent niet dat additieven die ziekten ook veroorzaken. De studies tonen een statistisch verband, maar bewijzen geen oorzakelijk verband.
3. Opvallend is dat sommige additieven ook van nature voorkomen in gezonde voedingsmiddelen. Volgens de onderzoekers kan een stof zich anders gedragen wanneer ze geïsoleerd wordt en als additief aan bewerkte voeding wordt toegevoegd.
4. De onderzoekers pleiten voor verder onderzoek en vinden dat de veiligheid van bepaalde additieven opnieuw geëvalueerd moet worden.
5. Wil je je blootstelling aan voedingsadditieven beperken? Dan blijft het volgens de onderzoekers verstandig om zoveel mogelijk te kiezen voor verse of weinig bewerkte voedingsmiddelen en ultrabewerkte producten te vermijden.
   
   

Lees ook: Ultrabewerkte voeding: hoe herkennen? (voorbeelden)