Koorts meten: hoe en waar?

Laatst bijgewerkt: januari 2021

dossier

Een gezond menselijk lichaam functioneert het best als het binnenin een temperatuur heeft van ruim 37° C. Tot 38 graden spreekt men van verhoging, vanaf 38 graden spreken we van koorts. Een lichaamstemperatuur van meer dan 42,6°C is dodelijk.

De ‘normale’ lichaamstemperatuur kan van persoon tot persoon wat verschillen. In de bovenbenen en bovenarmen bedraagt de temperatuur 34°C tot 36°C, in de voeten en handen gemiddeld 28°C. Onze temperatuur verandert ook doorheen de dag: overdag is hij hoger dan ‘s nachts en tegen de avond hoger dan in de ochtend, en uiteraard is de temperatuur ook afhankelijk van de fysieke activiteit op dat moment. Bij vrouwen wordt de temperatuur bovendien beïnvloed door de menstruele cyclus

Baby's en kinderen van een jonge leeftijd hebben een hogere lichaamstemperatuur dan oudere kinderen en volwassenen. Dat komt omdat hun ‘oppervlakte’ in verhouding met hun gewicht groter is en hun stofwisseling actiever. Pasgeboren baby's hebben een gemiddelde temperatuur van 37,5° Celsius.

Strikt gezien is onze lichaamstemperatuur de temperatuur van de hypothalamus in onze hersenen, die een cruciale rol bij de lichaamstemperatuurregeling speelt, en van de organen binnen ons lichaam, die noodzakelijk zijn voor het overleven. Aangezien we daar niet bij kunnen, meten we onze lichaamstemperatuur op plaatsen die makkelijker toegankelijk zijn. Die metingen zijn nooit 100% correct, dus meet je, om een accuraat beeld te krijgen van je lichaamstemperatuur, best drie keer per dag (‘s ochtends, ‘s middags, ‘s avonds), telkens op dezelfde plaats en met hetzelfde meetinstrument. Afhankelijk van waar je meet en welke thermometer je gebruikt, verschilt de meettijd, dus de tijd gedurende dewelke je een thermometer moet laten zitten.

Meting Lichaamstemperatuur Accuraatheid

aars          37,8°C                 36,6 t/m 38,0°C

mond 37°C                 35,5 t/m 37,5°C

oksel 36,5°C                 34,7 t/m 37,3°C

oor         37,5°C                 35,8 t/m 38,0°C


Lees ook: Wanneer spreken we van koorts en hoe wordt koorts behandeld?

Op welke plaatsen kan je best je temperatuur nemen?

Temperatuur meten in de anus (rectaal)

De temperatuur rectaal meten is medische standaard. Hier is de meting van de lichaamstemperatuur het meest precies. Periphere temperatuurmetingen zoals onder de oksel of aan het voorhoofd zijn niet accuraat genoeg als de lichaamstemperatuur invloed heeft op een klinisch besluit. Een licht verhoogde lichaamstemperatuur (37,5°C bis 37,9°C) of lichte koorts (38,0°C - 38,4°C) zijn belangrijke indicatoren voor een infectie, vooral bij ouderen of mensen met een immuunzwakte, bij collagenosen (een auto-immune ziekte waarbij het bindweefsel betrokken is) of kanker.


Als je rectaal meet, is het belangrijk dat je een beetje vaseline aan de punt van de thermometer smeert. De thermometer moet zacht naar binnen kunnen schuiven.

Is een centrale meting van de temperatuur via het rectum niet mogelijk kan de temperatuur het best bij kinderen in het oor en bij volwassenen in de mond onder de tong gemeten worden.

Lees ook: Dafalgan werkt sneller met bruiswater

Temperatuur meten in de mond (oraal)
Er zijn verschillende warmtezones in de mond. De punt van de thermometer moet zo ver mogelijk onder de tong (in een van de twee warmtezakjes links of rechts van de tongwortel naar achteren in de mond) geplaatst worden. Bij sommigen kan dit braakneigingen veroorzaken.

- Drink minstens 20 minuten voor de meting geen koude of warme dranken en eet ook niets. Dit beïnvloedt immers de temperatuur in de mond.
- Tijdens de meting moet je voor een paar minuten je mond dichthouden en door de neus ademen. Lucht halen met open mond verstoort de meting eveneens.
- Metingen in de mond met een glasthermometer (kwik, gallium, indium, tin) zijn niet geschikt bij kinderen jonger dan 5 jaar vermits zij het glas van de thermometer soms stukbijten.

Lees ook: Wat is de griep en hoe verspreidt ze zich?

Temperatuur meten in het oor
Het trommelvlies wordt ongeveer via dezelfde wegen van bloed voorzien als de hypothalamus. De kerntemperatuur in het oor benadert de centrale lichaamstemperatuur bijgevolg zeer dicht en volgt de schommelingen vrij nauw. Het trommelvlies ligt bovendien behoorlijk diep in het lichaam en ondervindt weinig externe invloed. Theoretisch lijkt het dus een ideale plaats om de temperatuur te meten, maar de praktijk wijst uit dat dit toch niet het geval is. Een Deense studie toont aan dat de rectale meting preciezer is.

Een speciale thermometer bepaalt binnen enkele seconden de temperatuur door het meten van de warmtestraling (infrarode straling) die het trommelvlies en het weefsel in de buurt afgeven en die bij koorts verhoogd is. De infrarode meting van de trommelvliestemperatuur moet zéér zorgvuldig uitgevoerd worden om goede resultaten op te leveren en zelfs dan zijn afwijkingen mogelijk. Als je langere tijd op een oor hebt gelegen dan neem je beter de temperatuur aan het andere oor, maar blijf dan ook bij dit oor voor volgende metingen. Om te meten moet je het oor naar achteren omhoog trekken en de thermometer aan de ingang van de gehoorgang houden. Let op: Oorsmeer kan tot lagere meetresultaten leiden. Is het trommelvlies ontstoken of beschadigd, dan mag je er niet in meten. Deze techniek is ongeschikt voor zuigelingen jonger dan 3 maanden. De gehoorgang is nog heel nauw, met als gevolg dat de meetresultaten te laag zijn.

Lees ook: Test jezelf: Heb je griep of ben je verkouden?

Temperatuur meten op het voorhoofd
Net als oorthermometers werken ook voorhoofdthermometers door het meten van infrarode straling binnen enkele seconden. Het voordeel: Het is makkelijker te handhaven dan een oorthermometer. Je kunt bijvoorbeeld de temperatuur van je kind meten tijdens de slaap. Het nadeel: ook deze meting is minder precies dan de rectale meting. Bovendien kunnen zweet op het voorhoofd, medicijnen die de vaten verengen en ontstekingen aan de huid van het voorhoofd tot onprecieze metingen leiden.

Temperatuur meten onder de oksel 
Temperatuurmetingen onder de oksel zijn medisch gezien te onprecies. Het wordt niet geadviseerd om hier de temperatuur te meten.

Lees ook: Diarree: wanneer moet je naar de dokter?

Het schoonmaken van de thermometer

Reinig de thermometer zoals bij de productinformatie aangegeven is. Zuiver de punt van de thermometer voor en na elk gebruik met ontsmettingsalcohol (70°) of zeep en lauw water. Daarna spoel je hem met koud water af. Zo vermijd je de overdracht van ziekteverwekkers.

Lees ook: Onze lichaamstemperatuur is niet (meer) 37°C

Koorts meten bij baby's

123-baby-ziek-koorts-termom-170_11.jpg
Er zijn verschillende manieren om koorts te meten bij pasgeboren baby's en jonge kinderen, maar niet alle methodes zijn even accuraat. Bovendien zijn er toch enkele dingen waarop je best let. Alles over over koorts meten bij baby's lees je hier.

Lees ook: Koorts bij kinderen: waarop moet je letten?

Welke thermometer kiezen ?

Kwikthermometer
Metingen met de klassieke kwikthermometer of met een elektronische thermometer in het achterste geven tot nu toe de betrouwbaarste resultaten. De kwikthermometer verliest helaas van zijn pluimen, aangezien er toch wat nadelen verbonden zijn aan het gebruik:

- Het duurt lang vooraleer de temperatuur kan worden afgelezen (minstens 3 minuten). Vooral bij kinderen vormt dat een probleem, aangezien het niet makkelijk is om ze zolang stil te houden. 
- De temperatuur is nogal moeilijk af te lezen, wat dan weer voor oudere mensen een probleem kan zijn.
- Kwikthermometers moeten voor elk gebruik 'afgeklopt' worden. Doet men dit niet dan kan er nog kwik in het buisje op de schaal zitten en kan men een foute meting krijgen. Afkloppen doe je als volgt: Houd de thermometer met één hand vast. Klop vervolgens bv. de polsen stevig tegen elkaar tot het kwik volledig terug in het reservoir gedreven is.
- Kwikthermometers zijn breekbaar. Als het kwikthermometer in de mond breekt dan blijkt het dat langs de orale weg ingenomen metallisch kwik nauwelijks uit het maag-darmkanaal geabsorbeerd wordt. Als het kwikthermometer breekt door b.v. op de grond te vallen, dan verspreidt het kwik zich in duizenden bolletjes over de vloer. Uit vast tapijt is het kwik nagenoeg niet meer te verwijderen (gebruik geen stofzuiger, want dan blaas je het kwik héél het huis rond). Kwik dat uit koortsthermometers lekt, kan verdampen en tot ernstige vergiftiging leiden, vooral in kleine, slecht geventileerde ruimtes (ziekte van Feer bij jonge kinderen). Ingeademde kwikdampen worden voor ongeveer 80 procent via de longen geabsorbeerd. In zijn elementaire vorm kan kwik de bloed-hersenbarrière en de placentabarrière passeren. Als een wonde is ontstaan in verband met een gebroken kwikthermometer raadpleeg een arts.

Het antigifcentrum adviseert bij voorkeur thermometers zonder kwik te gebruiken. Een kwikthermometer is intussen ook niet meer verkrijgbaar op de Belgische markt.

Wat moet je doen als kwik uitgelopen is?
Je kunt het kwik met een papieren doek tot een grote druppel ‘samenvegen’ naar een bus uit glas (of een plastieken zak). Gooi dat samen met de resten van het omhulsel van de thermometer bij het KGA (klein gevaarlijk afval) of breng naar het containerpark (informeer bij je gemeente). Bovendien is het raadzaam de ruimte te luchten om te verhinderen dat de toch vrijgekomen kwikdampen zich in de lucht opstapelen.

Als je geen kwik wilt gebruiken kun je b.v. een glasthermometer met als vulling een legering van gallium, indium en tin kiezen. Ook deze glasthermometers meten heel precies en je kunt het glas goed schoonmaken. Het nadeel is zoals bij een kwikthermometer dat je relatief lang moet meten (tussen tweeënhalf tot vier minuten onder de tong).

Lees ook: Is het kwik in spaarlampen gevaarlijk?

unsplash_thermometer_digiitaal_koorts_mondmasker_griep.jpg
Elektronische thermometer
Elektronische thermometers werken sneller dan kwikthermometers en ze zijn stevig. Het nadeel: Ze kunnen ontregeld raken zonder dat dit opvalt en ze werken niet wanneer de batterij leeg is. De opslagtijden van de batterij zijn meestal drie tot vijf jaar. Als je een elektronische thermometer koopt, let je er best op dat je de batterij kunt vervangen.

Elektronische thermometers zijn zogezegd onmiddellijk klaar voor gebruik, maar dat geldt alleen indien je vertrouwd bent met hun gebruik. In het andere geval moet je eerst nog de gebruiksaanwijzing doornemen en die is niet altijd even duidelijk.

De tijd gedurende welke je een elektronische thermometer moet laten zitten, staat vermeld op de gebruiksaanwijzing. Soms geeft hij met een geluidssignaal aan wanneer de temperatuur kan worden afgelezen.

Lees ook: Waarom vaccineren tegen griep?

unsplash_thermometer_koorts_digitaal.jpg
Oorthermometer
Dit apparaat is ongeveer even groot als een scheerapparaat en voorzien van een tuitje dat in de oorgang moet. Het toestel meet de infrarode warmte-uitstraling van de trommelvlies. Even op een knop drukken volstaat om de temperatuur te kennen, wat dus handig is bij kinderen. Je moet ook niet onder de kleren wurmen en het risico op overdracht van ziektekiemen is kleiner (hij komt nooit in de mond of het achterste). Een oorthermometer mag je uiteraard alleen voor metingen in het oor gebruiken en niet voor bijvoorbeeld rectale metingen.

De oorthermometer is ongetwijfeld een handig instrument, maar nog erg duur en veel groter en zwaarder dan andere thermometers. Een zorgvuldig gebruik is essentieel om een goede meting te verkrijgen. Dit is niet zo eenvoudig als het lijkt en het risico is dan ook groot dat je niet de temperatuur van het trommelvlies meet, maar wel die van de gehoorgang, die heel wat lager kan liggen. Het is ook zeer moeilijk om de temperatuur bij jezelf accuraat te meten met een oorthermometer. Oorthermometers zouden bovendien minder accuraat zijn bij het registreren van hoge en lage temperaturen en minder betrouwbaar zijn bij kinderen jonger dan 3 maanden. Bovendien is het ook nog niet duidelijk of de temperatuur van het trommelvlies dezelfde aanwijzingen geeft over koorts of geen koorts als bijvoorbeeld een rectale meting.

Lees ook: Hoe en wanneer moet je je oren schoonmaken?

Voorhoofdthermometer
Net als een oorthermometer werkt een voorhoofdthermometer door meten van infrarode straling binnen enkele seconden. Het stelt een alternatief voor een oorthermometer omdat het gemakkelijker te handhaven is. Maar deze meting is ook onpreciezer dan een rectale meting.

Fopspeenthermometer
Er bestaat ook nog zoiets als een fopspeenthermometer en een koortssticker voor kinderen. Beide zijn minder accuraat dan een rectale meting. Meer over fopspeenthermometers en koortsstickers lees je hier.

Lees ook: Is een voorhoofdthermometer betrouwbaar?

Bronnen:
Ann Intern Med. 2015; 163(10): 768-777
Mogensenet al. BMC Pediatrics (2018) 18:15
www.internisten-im-netz.de
www.kinderaerzte-im-netz.de
www.allum.de
www.antigifcentrum.be
www.test.de (Stiftung Warentest)


bron: Dr. Judith Schmitz

Wil je onze artikels graag ontvangen in je mailbox?

Schrijf je hier in voor onze nieuwsbrief.

eenvoudig terug uit te schrijven
Wij verwerken jouw persoonsgegevens conform het Privacy-beleid van Gezondheid NV / Mediahuis.
volgopfacebook

volgopinstagram