Koorts meten (Hoe en waar)

Laatst bijgewerkt: november 2015

dossier Zoals reeds gezegd moet het belang van koortsmetingen niet overdreven worden. Wetenschappelijk precieze metingen van de koorts zijn niet nodig. Vaak volstaat het te weten of er sprake is van een hoge of een lage koorts.

Indien men dan toch de koorts wil meten, kan men best rekening houden met een aantal essentiële tips. Doet men dat niet dan zijn de metingen zo goed als waardeloos.
Wélke methode u ook kiest, u doet er goed aan de temperatuur steeds op eenzelfde wijze en op dezelfde plaats te meten. Alleen dàn kunt u de resultaten op een zinvolle manier vergelijken. De temperatuur in de anus kan bv. gemakkelijk méér dan 1 graad hoger liggen dan in het oksel. Bovendien kan de lichaamstemperatuur sterk oplopen door lichaamsbeweging en aanzienlijk schommelen gedurende de dag. Bij vrouwen wordt de temperatuur ook beïnvloed door de menstruele cyclus.

zie ook artikel : Koorts

koortsmeter-170.jpg
Mond
Eén van de beste plaatsen om koorts te meten, is in de mond onder de tong. De punt van de thermometer moet zover mogelijk onder de tong geplaatst worden en men moet de mond dichthouden. Een klassieke kwikthermometer moet eigenlijk minstens 3 minuten onder de tong gehouden worden.
- Tot 20 minuten voor de meting mag men geen koude of warme dranken drinken. Dit beïnvloedt immers de temperatuur in de mond.
- Ademen met open mond verstoort de meting eveneens.
- Metingen in de mond met een kwikthermometer zijn niet geschikt bij kinderen jonger dan 3 jaar vermits zij het glas van de thermometer soms stukbijten.

Aars
Bij zuigelingen en kleine kinderen wordt de koorts best in de aars gemeten. Veel ouders kijken hier tegenop, maar toch is het een goede en een zeer veilige methode.
- Een klassieke kwikthermometer moet eigenlijk minstens 3 minuten in de aars gehouden worden. De temperatuur ligt er gemiddeld 1 graad hoger dan in de mond onder de tong.
- Het belang van een rectale temperatuurmeting moet niet overdreven worden. Er zijn immers aanwijzingen dat de rectale temperatuur eerder traag reageert op snelle wijzigingen van de kerntemperatuur.
- Het is belangrijk dat u een beetje vaseline aan de punt van de thermometer smeert. De thermometer moet zacht naar binnen kunnen schuiven. U mag hem niet dieper duwen wanneer u weerstand ondervindt.

Oksel
De oksel staat meer bloot aan uitwendige omstandigheden en dit kan tot grotere schommelingen leiden dan bij metingen onder de tong of in de aars. Nochtans zijn de resultaten bij een zorgvuldig uitgevoerde meting zeer betrouwbaar.
- Een gewone kwikthermometer moet eigenlijk ongeveer 10 minuten onder de oksel gehouden worden, een elektronische minstens 1 minuut. Houd de arm daarbij tegen het lichaam aangedrukt. Een goede positie daartoe is licht op de zijde gerold in bed of op een zetel.
- Wanneer u bij kleine kinderen de temperatuur onder de oksel wilt meten, neemt u het kind best op de schoot of in de armen en houdt u het zo tegen u aan geknuffeld. Een voorwaarde hierbij is natuurlijk dat het kind dit graag heeft en het zich laat welgevallen wat bij zieke kinderen niet altijd vanzelfsprekend is.
- De temperatuur in de oksel ligt doorgaans 1 graad lager dan wanneer deze in de mond gemeten wordt.

Trommelvlies
Het trommelvlies wordt ongeveer via dezelfde wegen van bloed voorzien als de hypothalamus, het hersencentrum waar de lichaamstemperatuur geregeld wordt. De kerntemperatuur in het oor benadert de centrale lichaamstemperatuur bijgevolg zeer dicht en volgt de schommelingen vrij nauw. Het trommelvlies ligt bovendien behoorlijk diep in het lichaam en het ondervindt weinig externe invloed.

Theoretisch lijkt het trommelvlies dus een ideale plaats om de temperatuur te meten, maar de praktijk wijst uit dat dit toch niet het geval is. De infrarode meting van de trommelvliestemperatuur moet zéér zorgvuldig uitgevoerd worden om goede resultaten op te leveren en zelfs dàn zijn afwijkingen mogelijk. Voor de dagelijkse praktijk lijkt dit dus geen geschikte oplossing.
Volgens sommige bronnen is deze techniek ongeschikt voor kinderen onder 3 jaar en zeker voor zuigelingen jonger dan 3 maanden.

Rectale meting bij baby's

123-baby-ziek-koorts-termom-170_11.jpg
Eén van de methoden die vaak aanbevolen wordt om bij baby's de temperatuur te meten, is de rectale meting. Nochtans doen veel ouders dit liever niet. Ze hebben schrik dat ze hun kind zullen pijn doen, verwonden, enz.
Een rectale meting is echter een uitstekende methode die door iedereen uitgevoerd kan worden. Een rectale meting is echter niet echt noodzakelijk. De temperatuur van een klein kind kan ook perfect via de oksel gemeten worden. De manier waarop u daarbij best tewerk gaat, verschilt naargelang u met een kwik- of een elektronische thermometer meet.

Kwikthermometer
Een meting met een kwikthermometer duurt minstens 3 minuten. Voor een baby is dit relatief lang. U legt u de baby bijgevolg best niet op de rug. Hij zou dan de thermometer zou kunnen breken wanneer hij met de beentjes spartelt.
- Leg de baby op de buik of op de zijde. Praat er zachtjes tegen of doe zoals gewoonlijk om het kind rustig en kalm te krijgen.
- Doe een beetje vaseline aan de punt van de thermometer zodat hij gemakkelijk naar binnen schuift.
- Spreid de billetjes met de vingers van de ene hand en glij de thermometer met de andere hand zachtjes naar binnen tot hij zo’n 3 centimeter diep zit.
- Houd de thermometer vast zodat hij niet uit de aars kan glippen
- Wacht vervolgens tot de meting voltooid is. Indien u de thermometer te vroeg weghaalt of wanneer hij wegglipt, moet u opnieuw beginnen.

Elektronische meting
De meting verloopt in grote lijnen zoals bij een kwikthermometer, maar de baby kan ook op de rug op de verzorgingstafel liggen. Houd de baby's beentjes met de voeten omhoog net zoals wanneer u de bips verzorgt. Glij daarna de thermometer horizontaal in de aars.

Drie centimeter ?
Voor een correcte meting moet de thermometer voldoende diep in de aars gestoken worden. Hoe minder diep men de thermometer in de aars schuift, hoe meer de meting afwijkt. Sommige mensen houden de thermometer als het ware alleen maar tegen de aars van de baby aan. In dat geval meet men uiteraard alleen maar de huidtemperatuur.
Drie centimeter kan diep lijken, maar het is echt wel noodzakelijk. Wanneer men één centimeter minder diep gaat, kan de gemeten temperatuur namelijk meer dan een graad te laag liggen.
Sommige thermometers hebben een aanduiding, bv. een punt of een streep, zodat men weet wanneer de thermometer voldoende diep zit. Eventueel kan men zelf zulk een merkteken aanbrengen met een niet-afwasbare pen. Dit is erg handig.

Aandacht voor hygiëne
Reinig de thermometer met water en zeep na elke meting, zeker na een rectale meting. Zo vermijdt u de overdracht van bacteriën.
U spoelt de thermometer best ook even af vóór elke meting, zeker voor een meting in de mond.

Welke thermometer kiezen ?

kwik-termom.jpg
Kwikthermometers
De klassieke kwik-thermometer geeft de betrouwbaarste resultaten, maar verliest van zijn pluimen. Het duurt immers lang vooraleer de temperatuur kan worden afgelezen (ze moeten minstens 3 minuten blijven zitten), wat vooral bij kinderen een probleem kan zijn om ze zolang stil te houden. De temperatuur is ook nogal moeilijk af te lezen, wat dan weer bij oudere mensen een probleem kan zijn.
- Kwikthermometers moeten voor elk gebruik 'afgeklopt' worden. Doet men dit niet dan kan er nog kwik in het buisje op de schaal zitten en kan men een foute meting krijgen. Afkloppen doet u als volgt. Houd de thermometer met één hand vast. Klop vervolgens bv. de polsen stevig tegen elkaar tot het kwik volledig terug in het reservoir gedreven is.
- Kwikthermometers zijn bovendien breekbaar. Als dat gebeurt, dan verspreidt het kwik zich in duizenden bolletjes over de vloer. De kwikdampen die daarbij vrijkomen zijn giftig, wat vooral gevaarlijk kan zijn voor baby's, bv. als de kwikthermometer toevallig onder een kinderbedje in gruzelementen valt. Uit vast tapijt is het kwik nagenoeg niet meer te verwijderen (zeker niet met de stofzuiger, want dan blaast u het kwik héél het huis rond).
- Kwikthermometers blijven de meest betrouwbare en goedkoopste thermometers (6 tot 8 euro).

koortstermometer-120.jpg
Elektronische thermometers
Elektronische thermometers werken sneller dan kwikthermometers en ze zijn erg stevig. Ze kunnen echter ontregeld raken zonder dat dit opvalt en ze werken niet wanneer hun batterij leeg is.
- Elektronische thermometers zijn zogezegd onmiddellijk klaar voor gebruik, maar dat geldt alleen indien men vertrouwd is met hun gebruik. In het andere geval moet men eerst nog de gebruiksaanwijzing doornemen en die is niet altijd even duidelijk.
- De tijd gedurende dewelke men een elektronische thermometer moet laten zitten, staat vermeld op de gebruiksaanwijzing. Soms geeft hij een geluidssignaal aan wanneer de temperatuur kan worden afgelezen. Men moet toch rekenen op een halve minuut ongeveer voor men de temperatuur kan aflezen.

Oorthermometers: niet de beste keuze
Dit apparaat is ongeveer even groot als een scheerapparaat en voorzien van een tuitje dat in de oorgang moet. Het toestel meet de infrarode warme-uitstraling van het trommelvlies. Even op een knop drukken volstaat om de temperatuur te kennen, wat dus handig is bij kinderen. U moet ook niet onder de kleren wurmen en het risico op overdracht van ziektekiemen is kleiner (hij komt nooit in de mond of de aars). Een oor-thermometer mag u uiteraard alleen voor metingen in het oor gebruiken en niet voor bv. anale metingen.
- De oorthermometer is ongetwijfeld een handig instrument, maar nog erg duur en veel groter en zwaarder dan de andere thermometers. De zorgvuldige uitvoering is essentieel om een goede meting te verkrijgen. Dit is niet zo eenvoudig als het lijkt en het risico is dan ook groot dat men niet de temperatuur van het trommelvlies meet, maar wel die van de gehoorgang die heel wat lager kan liggen. Het is ook zeer moeilijk om de temperatuur bij zichzelf accuraat te meten met een oorthermometer.
- Bovendien is niet iedereen even enthousiast over oorthermometers. Zij zouden namelijk minder accuraat zijn bij het registreren van hoge en lage temperaturen en minder betrouwbaar bij kinderen jonger dan 3 maanden. Bovendien is het ook nog niet duidelijk of de temperatuur van het trommelvlies dezelfde aanwijzingen geeft over koorts of geen koorts als bv. een anale meting.

Voorhoofdstrips : onbetrouwbaar
Een gadget dat enkele jaren geleden op de markt verscheen, namelijk de voorhoofdsstrook, een soort plakband om op het voorhoofd te kleven met verkleurende en oplichtende cijfers, gooit u beter onmiddellijk weg. Dit prul is misschien wel goedkoop en handig in de reistas, maar is waardeloos als koortsmeter. Het geeft alleen de oppervlakkige lichaamstemperatuur en bovendien worden de metingen door allerhande omstandigheden beïnvloed (koude handen, tocht, enz.).

De hand op het voorhoofd
Even voelen met de hand op het voorhoofd is een sympathiek gebaar en laat zien dat men zich betrokken voelt, maar om de temperatuur te beoordelen heeft het helaas geen waarde.

Fopspeen-thermometers
Ogenschijnlijk zijn dit leuke en handige dingen, maar er is nog niet duidelijk of ze enige waarde hebben voor het meten van de koorts.



verschenen op : 01/09/2000 , bijgewerkt op 03/11/2015


pub