Keelontsteking: oorzaken, klachten en behandeling

Laatst bijgewerkt: februari 2020

dossier

Veel mensen worden in de winter geplaagd door keelpijn. Hoe komt dat, wat kan je er tegen doen en wanneer is die keelpijn iets om je zorgen over te maken?

Meestal is (acute) keelpijn het gevolg van een infectie met een ziektekiem (een virus of een bacterie). Het afweersysteem reageert daarop met een ontsteking.
Het kan gaan om een infectie en ontsteking van het slijmvlies van de keel (faryngitis), de amandelen (tonsillitis) of het strottenhoofd (laryngitis). Soms kunnen die verschillende infecties en ontstekingen samen voorkomen.

Wanneer het keelslijmvlies en de amandelen ontstoken zijn, spreekt men soms van een angina. De term angina wordt soms ook gebruikt voor een infectie van de keel door bacteriën (streptokok). Keelpijn kan ook een van de symptomen van een andere ziekte zijn, zoals een verkoudheid, griep of mazelen.

Andere oorzaken van acute keelpijn

Andere mogelijke oorzaken van acute keelpijn zijn onder meer:
  • keelirritatie: vooral bij rokers, bij omgevingsfactoren (droogte, irriterende stoffen...), bij verkeerd gebruik van de stem (door schreeuwen of roepen).
  • klierkoorts (Mononucleosis infectiosa): meestal bij jonge mensen die vaak langer dan een week moe en ziek zijn. Gewoonlijk zijn er ook klieren op andere plaatsen; ook lever en milt kunnen gezwollen zijn.
  • difterie
  • malaria: bij rode keel en koorts én terugkeer uit de tropen

zie ook artikel : Malaria (moeraskoorts, paludisme)

Oorzaken van een keelontsteking

De meest voorkomende oorzaak van een keelontsteking is een virale infectie van de bovenste luchtwegen, zoals een verkoudheid. Ook bij bronchitis, longontsteking, griep, kinkhoest (pertussis), mazelen, difterie en andere infecties van de bovenste luchtwegen, kan een keelontsteking ontstaan.
Virussen, meestal verkoudheidsvirussen, zijn verantwoordelijk voor veertig tot vijftig procent van alle keelontstekingen.
Bacteriën veroorzaken een kleine dertig procent. De belangrijkste boosdoener is de streptokok. Andere bacteriën zijn bijvoorbeeld stafylokokken.
• Bij de overige dertig procent kan men de ziektekiem niet identiferen.

Streptokokkeninfecties komen vooral voor bij kinderen tussen 5 en 15 jaar. In zeer zeldzame gevallen kunnen deze bacteriën ernstige complicaties veroorzaken zoals acute reuma die ook de slagaders en het hart kan treffen, en een acute nierziekte.

Klachten bij een keelontsteking

Een acute keelontsteking komt plotseling opzetten en duurt meestal niet langer dan een week. Meestal bereiken de symptomen hun hoogtepunt na 2-3 dagen en nemen dan weer af. De hoest kan nog enkele weken aanhouden.

  • droge keel
  • keelpijn (kan ook uitstralen naar het oor)
  • moeite met slikken
  • schorre of hese stem, geleidelijk stemverlies (vooral bij laryngitis)
  • gezwollen halsklieren 
  • rood en opgezwollen keelslijmvlies en keelamandelen
  • moeilijke ademhaling (bij ontsteking van het strottenhoofd (laryngitis) door opzwelling van het strottenhoofd)
  • loopneus, hoesten
  • lage tot vrij hoge koorts
  • soms hoofd- en spierpijn
  • soms misselijkheid en braken
  • moe en ziek gevoel

In ernstige gevallen kunnen de keelholte of de amandelen of beide zo opgezet raken dat er ademhalingsproblemen ontstaan. Soms ontstaat er een abces naast een amandel: een peritonsillair abces . Slikken veroorzaakt hevige pijn. De patiënt voelt zich ziek, heeft koorts en kenmerkend is dat hij de neiging heeft om zijn hoofd naar de kant van het abces te houden om de pijn te verminderen. Spasmen van de kauwspieren bemoeilijken het openen van de mond. Het abces drukt de amandel naar voren en het zachte gehemelte achter in de keel is rood en opgezwollen. Dan is opname in een ziekenhuis vereist. Een abces is zeldzaam bij kinderen, maar komt vaker voor bij jongvolwassenen.

Behandeling van een keelonsteking

Gezonde volwassenen en kinderen genezen meestal vanzelf binnen de week, zelfs wanneer het om een streptokokkeninfectie gaat.
De behandeling is dan ook in de eerste plaats bedoeld om de symptomen te verlichten.

  • Rust veel en ziek uit. Als je je fit genoeg voelt, mag je werken.
  • Drink veel. Warme dranken zoals soep, warme kruidenthee met honing en een beetje citroen zijn aanraders. Ook koude dranken of een ijsje kunnen de pijn verlichten. Wees matig met alcohol.
  • Los een theelepel zout op in een glas warm water en gorgel er enkele keren per dag mee.
  • Zuig op een hard snoepje of een ijsblokje om de speekselproductie te stimuleren.
  • (Half)vloeibare voeding zoals pudding doet minder pijn dan hard voedsel.
  • Probeer irritatie van de keel te vermijden. Stop met roken.
  • Laryngitis worden verlicht door de stem rust te geven door niet te praten of alleen te fluisteren.
  • Stomen onder een handdoek kan de klachten verlichten.

Geneesmiddelen bij keelontsteking

Een gewone pijnstiller helpt tegen de pijn en koorts. Neem liefst paracetamol, een veilig middel met erg weinig bijwerkingen. Alleen als paracetamol onvoldoende helpt, kan je een andere pijnstiller proberen zoals ibuprofen of diclofenac. Gebruik liever geen aspirine bij jonge kinderen. 

Antibiotica

Keelpijn ontstaat meestal door een virus en daar werken antibiotica niet tegen. Enkel bij infecties door streptokokken hebben de antibiotica een gunstig effect op de evolutie (vermindering van de duur van de symptomen met 1 à 2 dagen), op voorwaarde dat de behandeling binnen de twee dagen na het begin van de symptomen wordt gestart.
Het is niet bewezen dat antibiotica het risico van lokale verwikkelingen (abces, otitis, sinusitis) verminderen.

Antibiotica worden bij keelpijn dan ook alleen voorgeschreven aan risicopatiënten:
- kankerpatiënten
- mensen met acuut reuma
- mensen verminderde algemene weerstand
- in geval van een streptokokkeninfectie in een gesloten gemeenschap (school, rusthuis…)
- bij toxisch syndroom: erg zieke patiënt met hoge koorts
- indien vijf keer acute keelpijn per jaar, twee jaar na elkaar.
- Bij chronische aandoeningen zoals hartinsufficiëntie, hartklepproblemen, astma….

zie ook artikel : Rationeel gebruik van antibiotica






pub