Gerelateerde artikels
De impact van lawaai op je gezondheid
In dit artikel
De impact van lawaai op je gezondheid
dossier
Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) is lawaai, na luchtvervuiling, de belangrijkste milieufactor die onze gezondheid schaadt in Europa. Toch onderschatten veel mensen de impact ervan. Geluidsoverlast kan leiden tot gehoorschade, slaapproblemen, stress, chronische vermoeidheid, hart- en vaatziekten en concentratieproblemen. Welke geluiden zijn schadelijk? En wat kan je doen om jezelf te beschermen?
Lawaai is ook een vorm van milieuvervuiling
Bij milieuvervuiling denken we spontaan aan fijn stof, uitlaatgassen of pesticiden. Maar ook lawaai wordt beschouwd als een vorm van milieuvervuiling. Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) is geluidsoverlast een van de belangrijkste milieurisico’s voor de gezondheid in Europa. Miljoenen mensen worden dagelijks blootgesteld aan lawaai van het wegverkeer, treinen, vliegtuigen en andere stedelijke activiteiten.
Lawaai tast bovendien niet alleen je gehoor aan. Zelfs als het geluid niet luid genoeg is om je oren te beschadigen, kan het je slaap verstoren, je stressniveau verhogen en je hart en bloedvaten belasten. Een voortdurend geluidsniveau van 55 decibel (dB) kan al een negatieve invloed hebben op je gezondheid. Volgens schattingen van de WHO wordt ongeveer 40% van de Europeanen dagelijks blootgesteld aan meer dan 55 dB. Overdag krijgt één op de vijf te maken met meer dan 65 dB. Bijna 30% wordt ook ‘s nachts blootgesteld aan meer dan 55 dB.
Wat is geluidsoverlast? (voorbeelden)
Van geluidsoverlast is sprake wanneer geluid hinderlijk wordt of zo luid of zo vaak voorkomt dat het een negatieve invloed heeft op je welzijn of gezondheid.
De bekendste bronnen van geluidsoverlast
- autoverkeer
- motoren en scooters
- treinverkeer
- vliegverkeer
- bouwwerven
- fabrieken en industrieterreinen
- concerten en festivals (90 tot 110 dB)
- discotheken (90 tot 110 dB)
Geluidsbronnen waar je minder snel aan denkt
Naast deze bekende geluidsbronnen zijn er ook heel wat geluiden waar je misschien niet meteen aan denkt, terwijl je er vaak wel dagelijks aan wordt blootgesteld. Net daardoor kunnen ze op lange termijn een grote impact hebben op je gezondheid:
- warmtepompen
- ventilatiesystemen
- airconditioners
- bladblazers
- grasmaaiers (85 tot 100 dB)
- luidruchtige huishoudtoestellen, zoals een koelkast (40-45 dB), vaatwasser (55-65 dB) of stofzuiger (70-80 dB)
- landschapskantoren, waar het achtergrondgeluid vaak tussen 60 en 70 dB ligt
- luidruchtige buren, bijvoorbeeld door muziek, feestjes, kluswerken of een zwembad
- langdurig luisteren naar muziek via oortjes of een hoofdtelefoon
- verkeer dat je kan horen in de slaapkamer
- het rolgeluid in een auto, trein, tram of metro
- windturbines, vooral voor mensen die er vlakbij wonen
- drukke cafés en restaurants, waar het geroezemoes vaak boven 75 à 80 dB uitkomt
- fitnesscentra waar luide muziek wordt afgespeeld
Lees ook: Gehoorschade door lawaai: symptomen en gevolgen
Vanaf wanneer is lawaai schadelijk?
De sterkte van geluid wordt uitgedrukt in decibel (dB). Dat gebeurt op een logaritmische schaal: een toename van 10 dB betekent dat de geluidsenergie tien keer zo groot wordt. Een geluid van 80 dB is dus tien keer sterker dan een geluid van 70 dB, en honderd keer krachtiger dan een geluid van 60 dB.
Hoe luid zijn alledaagse geluiden?
| Geluidsniveau | Voorbeelden |
|---|---|
| 30 dB | Rustige slaapkamer |
| 40 dB | Bibliotheek, lichte regen |
| 50 dB | Normaal gesprek binnenshuis |
| 55 dB | Ongeveer 10% van de mensen begint dit geluid als storend te ervaren. |
| 65 dB | Drukke straat |
| 70 dB | Ongeveer 30 % van de mensen ervaart stress |
| 75 dB | Stofzuiger, haardroger |
| 85 dB | Druk wegverkeer |
| 90 dB | Benzinegrasmaaier |
| 100 dB | Bouwwerf |
| 110 dB | Concert |
| 120 dB | Opstijgend vliegtuig, MP3-speler op maximaal volume |
Wanneer wordt lawaai een probleem?
Hoe schadelijk lawaai is, hangt niet alleen af van het aantal decibels, maar ook van hoelang je eraan wordt blootgesteld.
- Voor je gehoor geldt een geluidsniveau tot ongeveer 70 à 75 dB als veilig, ook bij langdurige blootstelling. Vanaf 85 dB neemt het risico op gehoorschade toe, zeker als je langere tijd aan het geluid wordt blootgesteld.
- Voor een goede nachtrust raadt de Wereldgezondheidsorganisatie een gemiddeld geluidsniveau van maximaal 30 dB aan in de slaapkamer. Bij hogere geluidsniveaus kan je slaap verstoord worden.
- Voor je algemene gezondheid kan een voortdurend achtergrondgeluid van 55 dB al een invloed hebben op je hart- en bloedvaten, je stressniveau en je concentratie.
Lees ook: Vanaf wanneer is geluid schadelijk en kan gehoorschade optreden?
Hoe reageert je lichaam op lawaai?
Lawaai heeft niet alleen een rechtstreeks effect op je gehoor; het zet ook allerlei stressreacties in gang die invloed hebben op je hele lichaam. Dat is minder bekend, maar net die effecten kunnen op lange termijn belangrijke gezondheidsproblemen veroorzaken.
Ons brein reageert op een plots of hard geluid alsof er gevaar dreigt. Dat is een overblijfsel uit de evolutie: voor onze voorouders kon elk onverwacht geluid een bedreiging zijn. Ook vandaag zet zo’n geluid nog altijd onze “vecht-of-vluchtreactie” in gang. Daarbij komen stresshormonen vrij, zoals adrenaline, noradrenaline en cortisol. Als gevolg hiervan:
- gaat je hart sneller kloppen;
- stijgt je bloeddruk;
- word je alerter;
- krijgt je lichaam minder kans om fysiek en mentaal te herstellen.
Die reactie is nuttig wanneer je echt gevaar loopt. Maar als je lichaam er dag na dag aan wordt blootgesteld, kan dat op termijn wel een impact hebben op je gezondheid.
Lees ook: Symptomen gehoorschade
De gevolgen van lawaai voor je gezondheid
© Getty Images
1. Gehoorverlies, tinnitus en overgevoeligheid voor geluid
Het bekendste gevolg van langdurige blootstelling aan lawaai is gehoorschade. Te veel of te hard geluid kan leiden tot tijdelijke gehoorvermoeidheid, blijvend gehoorverlies, tinnitus of hyperacusis.
Die problemen ontstaan wanneer de haarcellen in het binnenoor beschadigd raken. Dit zijn kleine zintuigcellen die geluidstrillingen omzetten in signalen voor de hersenen. Omdat ze zich nauwelijks herstellen, is gehoorschade vaak blijvend. De schade bouwt zich bovendien geleidelijk op. Hoe vroeger en hoe vaker je oren worden blootgesteld aan harde geluiden, hoe groter het risico op gehoorverlies op latere leeftijd.
Hoe lang kan je veilig aan hard geluid worden blootgesteld?
- 70-75 dB: over het algemeen veilig, ook bij langdurige blootstelling
- 80 dB: enkele uren, al neemt het risico toe bij herhaalde blootstelling
- 85 dB: maximaal 8 uur per dag
- 88-90 dB: maximaal 2 tot 4 uur
- 100 dB: maximaal 15 tot 20 minuten
- 110 dB: slechts enkele minuten
- 120 dB: gehoorschade kan al na enkele seconden optreden
Lees ook: Hoelang duurt gehoorverlies of tinnitus na een concert?
2. Slaapproblemen en chronische vermoeidheid
Ook als je niet wakker schrikt van lawaai, kan het je slaap verstoren. Tijdens je slaap blijven je hersenen immers geluiden registreren en verwerken. Daardoor kan je lichaam ongemerkt een stressreactie op gang brengen, waarbij stresshormonen vrijkomen en je bloeddruk stijgt. Het gevolg is dat je minder diep slaapt en je lichaam minder tijd krijgt om te herstellen. Dat kan dan weer leiden tot:
- vermoeid wakker worden;
- slaperigheid overdag;
- minder energie;
- prikkelbaarheid;
- concentratieproblemen;
- een verminderde weerstand.
Slaapverstoring kan al optreden vanaf een geluidsniveau van ongeveer 30 dB.
Lees ook: Extreme vermoeidheid en andere gevolgen van omgevingslawaai op onze gezondheid
3. Stress, angst en prikkelbaarheid
Lawaai doet meer dan alleen je oren belasten. Wie er dag na dag aan wordt blootgesteld, voelt zich vaak sneller geïrriteerd, prikkelbaar of zenuwachtig. Ook mentale vermoeidheid komt vaker voor. Bij gevoelige mensen kunnen de eerste klachten al optreden vanaf 50 à 55 dB. Vanaf 60 à 65 dB nemen de stress en mentale vermoeidheid vaak verder toe.
Lees ook: Witte, roze of bruine ruis: werken deze geluiden echt?
4. Hoge bloeddruk en hart- en vaatziekten
Geluidsoverlast belast niet alleen je gehoor, maar ook je hart en bloedvaten. Bij langdurige blootstelling aan geluidsniveaus boven 55 dB blijft je lichaam stresshormonen aanmaken. Daardoor blijven je bloeddruk en hartslag verhoogd. Op lange termijn vergroot dat het risico op hoge bloeddruk, hartziekten en hartritmestoornissen.
Volgens het Europees Milieuagentschap draagt omgevingslawaai in Europa jaarlijks bij aan ongeveer 48.000 nieuwe gevallen van ischemische hartziekten, zoals angina pectoris en een hartinfarct, en 12.000 vroegtijdige overlijdens.
5. Concentratieproblemen en leermoeilijkheden
Lawaai maakt het moeilijker om je aandacht erbij te houden. Bij volwassenen kan het leiden tot concentratieverlies, meer fouten en een lagere productiviteit. Kinderen zijn zelfs nog gevoeliger voor geluid. Verschillende studies tonen aan dat een lawaaierige omgeving een negatieve invloed kan hebben op de taalontwikkeling, het lezen, het geheugen en andere cognitieve vaardigheden. In de klas kan een voortdurend achtergrondgeluid boven 35 dB het leren al bemoeilijken.
6. Mogelijke andere gevolgen van lawaai
De mogelijke gevolgen van lawaai reiken misschien nog verder. Onderzoekers bekijken ook of langdurige blootstelling een invloed heeft op onze stofwisseling. Ze vermoeden dat chronische stress en een verstoorde slaap daarbij een rol spelen. Sommige studies wijzen op een mogelijk verhoogd risico op obesitas, het metabool syndroom en diabetes type 2. Daar is vandaag wel nog minder wetenschappelijk bewijs voor dan voor de impact van lawaai op hart- en vaatziekten.
Lees ook: Metabool syndroom: combinatie van problemen met metabolisme
Kan je wennen aan lawaai?
Mensen die langs een drukke weg, spoorlijn of luchthaven wonen, hebben vaak het gevoel dat ze aan het lawaai gewend zijn. Toch reageert hun lichaam nog altijd op die geluidsprikkels. Ook als je het geluid nauwelijks nog bewust opmerkt, kunnen stresshormonen blijven vrijkomen, je hartslag verhoogd blijven en je slaap verstoord raken. Daarom beschouwen experts geluidsoverlast als een belangrijk probleem voor de volksgezondheid.
Lees ook: Welke oordoppen gebruik je het best?
Hoe kan je je beschermen tegen lawaai?
© Getty Images
Je kan geluidsoverlast niet altijd volledig vermijden, maar je kan wel heel wat doen om je blootstelling te beperken:
- Kies voor stille huishoudtoestellen. Op het energielabel vind je ook het geluidsniveau, uitgedrukt in decibel.
- Houd ramen gesloten tijdens drukke verkeersmomenten.
- Zet televisie, luidsprekers en hoofdtelefoons niet te luid.
- Gebruik dikke gordijnen, tapijten of akoestische panelen om galm in huis te verminderen.
- Draag aangepaste oordoppen tijdens concerten of wanneer je met luid gereedschap werkt, zoals een grasmaaier, kettingzaag of boormachine.
- Zoek regelmatig een rustige omgeving op, zeker na een langere periode met veel lawaai.
- Besteed bij een verbouwing ook aandacht aan geluidsisolatie, bijvoorbeeld met dubbel of driedubbel glas of geluiddempende materialen.
|
Wist je dat je zelf het geluidsniveau in je omgeving kan meten? Dat kan bijvoorbeeld met de apps Sound Meter (Android) of NIOSH Sound Level Meter (Apple). Deze apps zijn minder nauwkeurig dan professionele meetapparatuur, maar geven wel een goede indicatie van het dagelijkse geluidsniveau.
|
Conclusie
Lawaai tast niet alleen je gehoor aan. Het kan ook je slaap verstoren, stress veroorzaken, je bloeddruk verhogen en je concentratie verminderen. Omdat die effecten zich vaak langzaam en ongemerkt ontwikkelen, wordt de impact van geluidsoverlast nog altijd onderschat. Je kan lawaai niet altijd vermijden, maar je blootstelling beperken helpt wel om je gehoor en je algemene gezondheid op lange termijn te beschermen.
Bronnen:
auteur:
Olivia Regout,
gezondheidsjournalist
