Tandvleesonsteking of gingivitis

Laatst bijgewerkt: april 2018

dossier Heeft u rood, gezwollen, bloedend, teruggetrokken tandvlees? Waarschijnlijk heeft u tandvleesontsteking of gingivitis.
Een dergelijke ontsteking ontstaat wanneer er langdurig tandplak aanwezig is op de overgang tussen tand en tandvlees. Wanneer ontstoken tandvlees niet behandeld wordt kunnen ernstiger aandoeningen ontstaan zoals peridontitis waarbij uiteindelijk tanden verloren kunnen gaan.

Oorzaak: tandplak

De meest voorkomende oorzaak van gingivitis is onvoldoende mondhygiëne. Als de tanden niet goed worden gepoetst, blijft er op aan de rand van het tandvlees tandplak achter. Tandplak is een nauwelijks zichtbaar laagje van eiwitten en bacteriën (biofilm) op en tussen de tanden en kiezen. Wanneer tandplak niet regelmatig wordt verwijderd wordt het harder en verandert het in tandsteen, dat door poetsen en flossen niet volledig kan worden verwijderd. Het aangroeiende tandsteen en de bacteriën die zich daarop vasthechten irriteren het tandvlees, waardoor het ontsteekt.

Bevorderende factoren
Sommige factoren, zoals diabetes en zwangerschap, vergroten de kans op een ontsteking van het tandvlees. Diabetici en zwangere vrouwen moeten dan ook extra aandacht besteden aan een goede mondhygiëne.

Gingivitis-170_01.jpg

tandplak

Roken
Bij rokers ontstaat veel makkelijker gingivitis dan bij niet-rokers. Bovendien vermindert de doorbloeding van het tandvlees waardoor de ontsteking vaak ongemerkt verloopt.

Geneesmiddelen
Sommige geneesmiddelen kunnen leiden tot een verminderde speekselproductie. Speeksel heeft een remmend effect op de groei van bacteriën. Daarom kan een vermindering van speeksel een toename van bacteriën en dus ook van gingivitis veroorzaken.
Andere medicijnen (o.m. tegen epilepsie en hoge bloeddruk) kunnen leiden tot een overmatige groei van tandvlees wat de reiniging van de tanden belemmert.
Ook anticonceptiemiddelen kunnen gingivitis verergeren.

zie ook artikel : Tandplak en tandsteen

Klachten

Een tandvleesontsteking verloopt in het begin meestal ongemerkt. Mogelijke symptomen zijn:
• Roder tandvlees, vooral langs de randen: de kleur van gezond tandvlees is licht roze.
• Het tandvlees is gezwollen en glanst.
• Bloedend tandvlees, bv. wanneer u een appel eet, de tanden poetst... Als het tandvlees gezond is, bloedt het nooit.
• Soms een vieze smaak of een slechte adem.
• Soms pijn.
Bij rokers kan het tandvlees ontstoken zijn zonder dat er duidelijke symptomen zijn zoals bloeding en roodheid. Door het roken vermindert namelijk de doorbloeding van het tandvlees. Dit is extra vervelend omdat rokers sneller een diepere ontsteking (parodontitis) krijgen.

Gevolgen van ontstoken tandvlees

parodontitis-170_01.jpg

parodontitis

Gingivitis kan overgaan naar “parodontitis”. Dit is een diepere ontsteking, waarbij niet alleen het tandvlees maar ook het bot dat onder het tandvlees zit wordt aangetast. Dit bot is nodig om de tanden vast te houden. Hoe verder de parodontitis vordert, hoe losser de tanden komen te staan. Dit botverlies is onomkeerbaar.

Voorkomen van gingivitis: tanden poetsen

Met een goede mondhygiëne waardoor het tandplak dagelijks wordt verwijderd, kan ontsteking van het tandvlees grotendeels vermeden worden.
• Poets tweemaal per dag de tanden: zeker ’s avonds en bij voorkeur ook ’s morgens, met een fluoridetandpasta en dat gedurende minimum een tweetal minuten.
• Dagelijks de ruimte tussen tanden reinigen (interdentale reiniging) door flossen of gebruik van tandenstokers of interdentale borsteltjes.

Tandsteen kan u zelf niet verwijderen. Alle tandsteen moet zorgvuldig en regelmatig, dit is minstens één keer per jaar, door de tandarts verwijderd worden.

Behandeling

De tanden dienen professioneel gereinigd te worden door een tandarts zodat de plak en tandsteen verwijderd worden.
Afhankelijk van hoe snel de tandplak zich vormt, kan elke 3 tot 12 maanden een professionele gebitsreiniging nodig zijn.
Eventueel zal de tandarts aanraden om de mond tijdelijk te spoelen met een mondspoelmiddel op basis van Chloorhexidine.

zie ook artikel : Interdentale tandreiniging

BIJZONDERE VORMEN VAN GINGIVITIS

Er bestaan een aantal vormen van gingivitis die niet veroorzaakt worden door plakvorming. De belangrijkste worden hier beschreven.

Gingivitis als gevolg van een ingeklemd gebitselement (Pericoronitis)

Pericoronitis-170_01.jpg

pericoronitis

Gingivitis kan ontstaan in het tandvlees rond de kroon van een ingeklemd (niet volledig doorgekomen) gebitselement, zoals bv. een wijsheidstand. Bij deze aandoening, die ‘pericoronitis' wordt genoemd, zwelt het tandvlees boven dit gebitselement. Deze zwelling over het gedeeltelijk doorgebroken gebitselement kan vocht, voedselresten en bacteriën vasthouden.
Pericoronitis doet zich het meest voor bij de verstandskiezen, vooral in de onderkaak. Als de bovenste verstandskies eerder verschijnt dan de onderste, kan deze tandvleescapuchon door bijten verder beschadigd raken (pseudo-pericoronitis). Hierdoor kunnen infecties ontstaan die zich naar de keel of wang kunnen verspreiden.

De symptomen zijn:
• kloppende pijn, uitstralend naar de omgeving;
• zwelling van de wang;
• pijnlijke lymfeklieren;
• pijn bij bewegen van de onderkaak en bij slikken;
• vieze, bittere smaak en een riekende adem;
• bloedend tandvlees.

Behandeling
De tandarts zal de voedselresten en bacteriën onder het tandvlees wegspoelen.
Als röntgenfoto's uitwijzen dat de kies in de onderkaak waarschijnlijk niet volledig zal doorbreken, kan de kies erboven verwijderd worden voordat de onderste kies wordt verwijderd. Soms verwijdert de tandarts de onderste kies onmiddellijk.

Gingivitis als gevolg van vitaminegebrek

In zeldzame gevallen kan gingivitis door een vitaminetekort worden veroorzaakt. Een bekend voorbeeld is een tekort aan vitamine C (scheurbuik). Een niacinetekort (pellagra) kan ook ontstoken bloedend tandvlees en mondinfecties, zoals spruw of ontsteking van de tong (glossitis), veroorzaken.

Gingivitis als gevolg van virusinfecties

Diverse virusinfecties kunnen gingivitis veroorzaken.
Een bekend voorbeeld hiervan is acute herpetische gingivostomatitis . Dit is een pijnlijke virusinfectie van het tandvlees en andere delen van de mond die wordt veroorzaakt door het herpesvirus. Meestal maakt men dit als kind door bij een eerste infectie met het herpesvirus.

Symptomen
Het tandvlees kleurt helderrood en er ontstaan veel kleine witte of gele zweren in de mond. Ze lijken op aften, maar de lokalisatie is anders. Aften komen nooit voor op het tandvlees. Men voelt zich vaak algemeen ziek en heeft koorts. De pijnlijke zweertjes maken eten en drinken soms heel vervelend.

Behandeling
Acute herpetische gingivostomatitis geneest meestal binnen twee weken vanzelf. Meestal wordt een pijnverdovende mondspoeling aanbevolen om het eten en drinken te vergemakkelijken. Eventueel zal de arts een virusremmend geneesmiddel voorschrijven.

zie ook artikel : Behandeling van aften

Gingivitis als gevolg van schimmelinfecties

gingivitis-schimmel-170_01.jpg

spruw

Ook schimmelinfecties kunnen gingivitis veroorzaken. In de mond komen schimmels normaal in zeer kleine hoeveelheden voor. Door het gebruik van antibiotica of door een verandering in de algehele gezondheidstoestand van de patiënt kan het aantal schimmels in de mond toenemen.
Een bekend voorbeeld hiervan is spruw (candidiasis van het mondslijmvlies) is een schimmelinfectie waarbij de te sterke groei van schimmels, vooral Candida albicans, een wit laagje vormt dat het tandvlees irriteert. Dit laagje kan zich ook op de tong en in de hoeken van de mond afzetten en het laat een bloedend oppervlak achter bij het wegvegen. Spruw kan ook voorkomen bij baby’s.

Symptomen
• een witte uitslag
• rood, geïrriteerd tandvlees
• een pijnlijk en branderig gevoel in uw mond.

Behandeling
Spruw kan worden behandeld met een schimmeldodend middel in de vorm van een mondspoeling of zuigtablet. Een goede mondhygiëne (goed tandenpoetsen en flossen) en behandeling van onderliggende tandheelkundige problemen, zoals een slecht passende prothese, kunnen ook helpen. De prothese moet ’s nachts verwijderd worden en in een schimmeldodende vloeistof bewaard worden.

Gingivitis als gevolg van leukemie

Leukemie kan gingivitis veroorzaken. Vaak is gingivitis het eerste teken van ziekte bij kinderen met leukemie. De gingivitis wordt veroorzaakt door leukemiecellen die het tandvlees zijn binnengedrongen en wordt verergerd door een verzwakking van het afweersysteem. Het tandvlees is rood en bloedt gemakkelijk. Het bloeden houdt vaak enkele minuten of langer aan doordat het bloed bij leukemiepatiënten vaak niet normaal stolt.
Om bloedingen te voorkomen kan een leukemiepatiënt met gingivitis de gebitselementen en het tandvlees voorzichtig met gaasverband of een tampon afvegen in plaats van te poetsen en te flossen. Mondspoelingen met chloorhexidine helpen om mondinfecties te voorkomen. Wanneer de leukemie in remissie is, kan het tandvlees zich bij een goede verzorging weer volledig herstellen.

Allergische reacties

Een aantal allergenen kunnen gingivitis veroorzaken. Tandpasta’s zijn een vaak voorkomende oorzaak. Andere allergenen vindt men in mondspoelmiddelen, kauwgom, sommige voedingswaren of in tandheelkundige producten (afdrukmaterialen, vullingen, enz.).

Lichen planus van het mondslijmvlies

Lichen planus is een ontstekingachtige aandoening die zowel op de huid als op de slijmvliezen kan voorkomen. De oorzaak is onbekend. Mogelijk wordt lichen planus in een aantal gevallen veroorzaakt door contact met vullingen in tanden en kiezen. De afwijking komt iets vaker voor bij vrouwen dan bij mannen, meestal op middelbare leeftijd.
Lichen planus in de mond kan zeer hardnekkig zijn. Daarom is het aan te raden om bij lichen planus van de mond regelmatig naar de tandarts te gaan voor controle en schoonmaken van het gebit. Bovendien bestaan er vermoedens dat dit op termijn kan evolueren naar mondkanker.

Symptomen
• een pijnlijk branderig gevoel
• fijne witte lijntjes en stipjes, soms zweertjes in de mond, op het tandvlees en de tong

Behandeling
• Sterk gekruid eten, citrusvruchten, tomaten, cafeïnehoudende dranken zoals koffie en cola, knapperig voedsel zoals toast en chips, kunnen lichen planus in de mond verergeren. Als men het gevoel heeft dat dat zo is, kan men deze producten beter vermijden.

• Een goede mondhygiene is van groot belang
- Poets de tanden regelmatig met een zachte tandenborstel.
- Bezoek regelmatig de tandarts wanneer u orale lichen planus heeft.

• Vervangen van amalgaamvullingen door composietvullingen
Wanneer de afwijkingen zich alleen in het mondslijmvlies bevinden en nergens anders in de huid, is het zinvol om amalgaamvullingen te laten vervangen door witte (composiet) vullingen.

• Corticosteroïdhoudende crème
De zalf brengt u enige malen per dag met een vochtige vinger (anders blijft de zalf aan de vinger plakken) aan op de plaats in de mond die klachten geeft.

• Mondspoelingen met ciclosporine

• Verdovende gel
Bij veel pijn kan een verdovende gel (lidocaine) worden voorgeschreven.

zie ook artikel : Lichen planus

Acute necrotiserende gingivitis (ANUG) of ‘loopgraafmond’

gingiv-anug-170_01.jpg

ANUG (Acute necrotiserende gingivitis )

Acute necrotiserende gingivitis (gingivitis van Plaut-Vincent, acute necrotiserende ulcererende gingivitis) is een bijzondere vorm van gingivitis die gepaard gaat met pijn, koorts en vermoeidheid.
De benaming ‘trench mouth’ ('loopgraafmond') stamt uit de Eerste Wereldoorlog, toen veel soldaten de infectie in de loopgraven opliepen.

Het ontstaan van de infectie wordt in de hand gewerkt door een slechte mondhygiëne, lichamelijke of emotionele stress, slechte voeding of te weinig slaap. De infectie ontstaat vooral bij mensen met een verminderde afweer of die zeer onevenwichtig eten. Het kan ook ontstaan bij mensen die een eenvoudige gingivitis hebben en vervolgens psychisch zwaar belast worden, bijvoorbeeld tijdens een examen, na een ontslag... Ook roken zou de kans op ANUG verhogen. Vandaag wordt de aandoening vooral vastgesteld bij jonge volwassenen die roken, veel stress hebben, roofbouw op hun lichaam plegen en voornamelijk junkfood eten.

Symptomen

Acute necrotiserende gingivitis begint vaak plots met pijnlijk tandvlees, een onbehaaglijk gevoel en vermoeidheid. Er ontstaat ook een slechte adem. Het tandvlees tussen de tanden wordt aangetast en bedekt met een grijze laag van dood weefsel. Het tandvlees bloedt gemakkelijk en eten en slikken veroorzaken pijn. Vaak zwellen de lymfeklieren onder de kaak op en ontstaat lichte koorts.

Behandeling

De behandeling begint met het grondig reinigen van het gebit, waarbij de tandarts al het dode tandvleesweefsel en het tandsteen verwijdert. Het gebit moet gedurende enkele weken bijna dagelijks door de tandarts worden schoongemaakt.
Soms wordt een antibioticum voorgeschreven.
De patiënt moet in de eerste dagen een paar keer per dag een mondspoeling gebruiken.
Als het tandvlees zijn normale vorm niet meer aanneemt of niet meer op de goede plaats zit, kan dit langs chirurgische weg worden gecorrigeerd om een nieuwe ontsteking te voorkomen.



verschenen op : 19/04/2018 , bijgewerkt op 18/04/2018


pub