Wat doen bij een steek van een pieterman?

dossier Je loopt door ondiep zeewater en voelt plots een felle, stekende pijn in je voet. Dan is de kans groot dat je op een pieterman bent getrapt. Deze kleine vis verstopt zich onder het zand en heeft giftige stekels op zijn rugvin. Een steek is meestal niet gevaarlijk, maar kan wel erg pijnlijk zijn. Ga daarom zo snel mogelijk uit het water en behandel de steek met warmte. Hoe sneller je dat doet, hoe groter de kans dat de pijn sneller afneemt.

Wat doen als je gestoken bent door een pieterman?

Een steek van een pieterman moet je snel behandelen. Het gif van de vis is namelijk warmtegevoelig: de eiwitten in het gif worden afgebroken door warmte. Hoe langer je wacht, hoe minder effect de warmte nog heeft.

1. Ga uit het water en ga even zitten. Zo kan je de steek meteen veilig behandelen.
2. Dompel de voet of de getroffen huid onder in zo warm mogelijk water, zonder je te verbranden. Een temperatuur van 40 tot 45 °C is ideaal. Houd de huid minstens 15 tot 20 minuten in het warme water. Heb je geen warm water in de buurt? Dan kan je ook andere warmtebronnen gebruiken, zoals een haardroger of heel warm zand.
3. Maak de wond schoon en ontsmet ze. Zie je een stekel die je gemakkelijk kan verwijderen? Haal hem dan voorzichtig weg met een pincet. Zit hij diep in de huid, laat hem dan verwijderen door een arts.
4. Is de pijn erg hevig? Dan kan je een pijnstiller nemen. Heb je een allergische reactie? Dan kan een arts een antihistaminicum voorschrijven.
5. Hou de wond de dagen nadien schoon en wees alert voor signalen van een infectie, zoals toenemende roodheid, zwelling of etter.

Ben je op een strand met een reddingspost? Aarzel dan niet om de redders aan te spreken. Zij kunnen de ernst van de steek inschatten en de eerste zorgen toedienen.

Lees ook: Kwallenbeet: hoe herkennen en behandelen?

Wat zijn de symptomen van een steek van een pieterman?

© Getty Images - De stekels van de rugvin van de pieterman bevatten een bijzonder pijnlijk gif

Het meest opvallende symptoom is een hevige, stekende pijn die onmiddellijk ontstaat op de plaats van de steek. Die pijn kan uitstralen naar de omgeving van de wonde en gaat vaak gepaard met roodheid, zwelling en tintelingen. Soms kan je de getroffen hand of voet ook moeilijk bewegen.

Lees ook: Bij, wesp, hoornaar of hommel: wat doen bij een steek?

Hoelang duurt de pijn na een steek van een pieterman?

Dat verschilt van persoon tot persoon. De pijn hangt onder meer af van de hoeveelheid gif die werd ingespoten en van hoe snel je de steek behandelt met warmte. Zonder behandeling kan de pijn enkele uren aanhouden en soms zelfs 24 tot 48 uur duren, al wordt ze meestal geleidelijk minder hevig.

Blijft de pijn erg hevig, wordt ze erger of merk je na enkele uren nog geen verbetering? Neem dan contact op met een arts. Aanhoudende pijn kan erop wijzen dat er nog een stukje van een stekel in de huid zit of dat de wonde ontstoken is.

Lees ook: Hoe een wond ontsmetten en verzorgen?

Wanneer moet je naar de dokter?

In de meeste gevallen geeft een steek van een pieterman vooral veel plaatselijke pijn, zwelling en roodheid. Ernstige complicaties zijn zeldzaam. Het is wel verstandig om een arts te raadplegen:

• als de pijn erg hevig blijft of niet vermindert;
• als je misselijk wordt, moet overgeven, duizelig bent of hoofdpijn krijgt;
• als er nog een stekel of ander vreemd voorwerp in de wond zit;
• als de wond tekenen van een infectie vertoont, zoals toenemende pijn, pus, koorts of een zwelling die erger wordt.

Zoek onmiddellijk medische hulp als je na een steek van een pieterman:

• moeilijk kan ademen;
• onwel wordt of het bewustzijn verliest;
• hartkloppingen of andere hartklachten krijgt;
• erg duizelig wordt;
• herhaaldelijk moet overgeven;
• een ernstige allergische reactie ontwikkelt.
  
  

Lees ook: Hoe herken je een wondinfectie?

Hoe voorkom je een steek van een pieterman?

Pietermannen leven op zandbodems in ondiep water. Ze komen voor in de Noordzee en langs de Europese kust, onder meer aan de Atlantische Oceaan, het Kanaal en de Middellandse Zee. De kleine pieterman graaft zich in het zand in, waardoor je hem nauwelijks ziet. Wie er met blote voeten op stapt, kan zich steken aan de giftige stekels op zijn rugvin. Met enkele eenvoudige voorzorgsmaatregelen verklein je het risico op een steek:

• Draag waterschoenen wanneer je door ondiep zeewater loopt in gebieden waar pietermannen voorkomen.
• Loop niet op blote voeten in ondiep water als je weet dat er pietermannen zitten.
• Schuifel door het water in plaats van je voeten op te tillen en weer neer te zetten. Zo krijgen vissen die onder het zand zitten de kans om weg te zwemmen.
• Raak een pieterman nooit aan, ook niet als hij dood lijkt. De stekels kunnen nog altijd giftig zijn. 
  
  

Lees ook: De gezondheidsvoordelen van een strandwandeling