Gerelateerde artikels
Anale pijn: wat is het en wat kan je doen?
In dit artikel
Anale pijn: wat is het en wat kan je doen?
dossier
Wie het al eens heeft meegemaakt, vergeet het nooit meer: een plotse, hevige pijn in de anus. Erg vervelend én pijnlijk. Niet toevallig wordt in het Engels de uitdrukking a pain in the ass vaak gebruikt om iets of iemand te beschrijven die bijzonder irritant, lastig of frustrerend is.
Anale pijn is pijn in en rond de anus, of net daarboven in de endeldarm. De medische term hiervoor is proctalgia fugax als het gaat om korte, plotselinge aanvallen, of het levator-ani-syndroom als de pijn langer aanhoudt. Belangrijk om te weten: bij deze vorm van anale pijn vindt een arts bij onderzoek geen zichtbare oorzaak, zoals aambeien, een scheurtje of een ontsteking. De pijn ontstaat dus niet doordat er iets ‘kapot’ is, maar doordat de spieren en zenuwen in dat gebied tijdelijk niet goed samenwerken.
Oorzaken anale pijn
© Getty Images
Onderzoekers begrijpen tegenwoordig vrij goed welke mechanismen anale pijn kunnen veroorzaken, maar niet alle gevallen zijn volledig verklaard. Anale pijn is namelijk een symptoom, geen ziekte op zichzelf, en kan verschillende oorzaken hebben.
De belangrijkste bekende mechanismen zijn:
- Beschadiging van het slijmvlies, zoals bij een anale fissuur (scheurtje). Hierbij komen veel pijnzenuwen bloot te liggen. Omdat het anale kanaal zeer rijk geïnnerveerd is, kan zelfs een klein scheurtje hevige pijn geven.
- Spierspasmen van de interne anale sluitspier. Bij sommige aandoeningen trekt deze spier langdurig samen, waardoor de doorbloeding afneemt. Dat kan de pijn versterken en de genezing vertragen.
- Ontsteking, bijvoorbeeld door een infectie, een abces of een chronische darmontsteking. Ontstekingsstoffen maken pijnzenuwen gevoeliger.
- Druk of zwelling, zoals bij trombose van een uitwendige aambei, waarbij de verhoogde spanning pijn veroorzaakt.
- Zenuwpijn. Soms is de pijn afkomstig van geïrriteerde of overgevoelige zenuwen, zonder dat er een duidelijke wond of ontsteking zichtbaar is.
- Bekkenbodemdysfunctie. Overactieve of slecht gecoördineerde bekkenbodemspieren kunnen diepe, zeurende of krampende pijn rond de anus veroorzaken.
Bij sommige mensen blijft anale pijn bestaan terwijl er geen duidelijke afwijking te vinden is. Men denkt dat dan een combinatie van factoren een rol kan spelen, zoals:
- een verhoogde gevoeligheid van het zenuwstelsel (centrale sensitisatie);
- veranderingen in de pijnverwerking door de hersenen en het ruggenmerg;
- langdurige spanning van de bekkenbodemspieren;
- mogelijke veranderingen in het darmmicrobioom of lokale ontstekingsprocessen, hoewel daar nog onderzoek naar loopt.
Deze mechanismen zijn beschreven in verschillende wetenschappelijke overzichtsartikelen.
Komt anale pijn vaak voor?
Het komt vaker voor dan je misschien denkt: naar schatting heeft 4 tot 18 op de 100 mensen er weleens last van, zonder dat er iets ernstigs aan de hand is. Sommige groepen hebben er iets meer kans op:
- Vrouwen, vaker dan mannen.
- Volwassenen tussen ongeveer 30 en 60 jaar; bij kinderen komt het zo goed als niet voor.
- Mensen met een prikkelbare darm.
- Mensen die vaak last hebben van verstopping.
Ook bepaalde momenten kunnen een aanval uitlokken, zoals seks, een moeilijke stoelgang of de menstruatie. Bij veel mensen wordt het probleem overigens vanzelf minder naarmate ze ouder worden.
Anale pijn door stress, kan dat?
Ja, stress en spanning spelen vaak een rol. Dat werkt ongeveer zo: wanneer je gestrest bent, spant je lichaam zich onbewust wat meer aan, ook de spieren van de bekkenbodem. Bij mensen die daar al gevoelig voor zijn, kan die extra spanning net de druppel zijn die een pijnaanval uitlokt.
Onderzoek bevestigt dat angst en spanning vaak vlak vóór een aanval van anale pijn optreden. Dat betekent niet dat de pijn ‘tussen de oren zit’ of ingebeeld is. De pijn is heel reëel. Stress is gewoon een van de factoren die het lichaam gevoeliger maakt voor pijn, net zoals stress bijvoorbeeld ook hoofdpijn of buikpijn kan verergeren.
Wat doen bij anale pijn?
De aanpak hangt af van hoe vaak en hoe ernstig de klachten zijn.
- Bij een kortdurende aanval (enkele seconden tot minuten): meestal is geen behandeling nodig. Een warm bad of het warm houden van het gebied (bijvoorbeeld met een kruik) kan de spierkramp helpen ontspannen.
- Geruststelling: laat bij aanhoudende klachten altijd eerst door een arts nagaan of er geen andere oorzaak is, zoals aambeien of een scheurtje. Weten dat er niets ernstigs aan de hand is, vermindert vaak al de spanning en daarmee ook de klachten.
- Medicatie bij langere aanvallen: bepaalde medicijnen, zoals een inhalator met salbutamol (normaal gebruikt bij astma) of een zalf die de sluitspier ontspant, kunnen een aanval verkorten of verzachten. Dit gebeurt altijd in overleg met een arts.
- Bekkenbodemtherapie (biofeedback): bij een fysiotherapeut die gespecialiseerd is in de bekkenbodem leert u de betrokken spieren bewust te ontspannen. Dit is de best onderbouwde behandeling bij klachten die langer aanhouden.
- Aandacht voor stress: omdat spanning een aanval kan uitlokken, helpt het om ontspanningsoefeningen te doen, voldoende te bewegen en indien nodig professionele begeleiding te zoeken bij aanhoudende stress of angst.
Deze behandelingen zijn onderzocht in klinische studies en worden aanbevolen in medische richtlijnen en overzichtsartikelen.
Conclusie
- Anale pijn is meestal een goedaardige, maar vervelende aandoening waarbij spierkramp, gevoelige zenuwen en soms een verhoogde gevoeligheid van de darm samen de pijn veroorzaken.
- Vrouwen, mensen met een prikkelbare darm en mensen die veel spanning ervaren, hebben er iets meer kans op.
- In de meeste gevallen gaat een aanval vanzelf over en helpen warmte en geruststelling. Keren de klachten terug, dan bestaan er behandelingen, waarvan bekkenbodemtherapie het best onderbouwd is.
- Het is altijd verstandig om aanhoudende klachten eerst door een arts te laten beoordelen.
Bronnen:
Jeyarajah, S., Chow, A., Ziprin, P., Tilney, H. & Purkayastha, S. (2010) ‘Proctalgia fugax, an evidence-based management pathway’, International Journal of Colorectal Disease, 25(9), pp. 1037–1046.
Carrington, E.V., Popa, S.-L. & Chiarioni, G. (2020) ‘Proctalgia syndromes: update in diagnosis and management’, Current Gastroenterology Reports, 22(7), article 35.
Chiarioni, G., Asteria, C. & Whitehead, W.E. (2011) ‘Chronic proctalgia and chronic pelvic pain syndromes: new etiologic insights and treatment options’, World Journal of Gastroenterology, 17(40), pp. 4447–4455.
Wesselmann, U., Burnett, A.L. & Heinberg, L.J. (1997) ‘The urogenital and rectal pain syndromes’, Pain, 73(3), pp. 269–294.
Zhang, Q., Liu, Y., Zhang, Q., Zhang, Y., Wu, S., Jiang, B. & Ni, M. (2020) ‘Impaired anorectal afferents is a potential pathophysiological factor associated to functional anorectal pain’, Frontiers in Neurology, 11, article 577025.
Eckardt, V.F., Dodt, O., Kanzler, G. & Bernhard, G. (1996) ‘Treatment of proctalgia fugax with salbutamol inhalation’, American Journal of Gastroenterology, 91(4), pp. 686–689.
Chiarioni, G., Nardo, A., Vantini, I., Romito, A. & Whitehead, W.E. (2010) ‘Biofeedback is superior to electrogalvanic stimulation and massage for treatment of levator ani syndrome’, Gastroenterology, 138(4), pp. 1321–1329.
bron: Dr. ir. Eric De Maerteleire
