Gerelateerde artikels
Hantavirus op cruise: ook in België?
In dit artikel
Hantavirus op cruise: ook in België?
dossier
Het hantavirus is een zeldzaam virus dat wordt overgedragen door knaagdieren. Muizen en ratten zijn de belangrijkste verspreiders, maar ook andere dieren kunnen het virus dragen. Het type hantavirus verschilt per diersoort, en niet elk dier binnen een soort is besmet. Mensen raken geïnfecteerd via een beet, contact met uitwerpselen of speeksel, of door het inademen van besmet stof. Afhankelijk van het virustype kan het leiden tot ernstige nier- of longziekte.
Hantavirus op cruise
© Getty Images
Er bestaan veel verschillende soorten hantavirus. Ze worden onderscheiden op basis van hun geografische verspreiding, hun gastheer, hun virulentie en de symptomen die ze veroorzaken.
- Europese stammen zijn verantwoordelijk voor infecties die over het algemeen goedaardig zijn, maar die niettemin kunnen leiden tot nierontsteking of hemorragische koorts met renaal syndroom, dat wordt gekenmerkt door koorts, bloedingsneiging, lage bloeddruk en nierinsufficiëntie. De Europese variant is echter zelden dodelijk.
- Bij de uitbraak van het hantavirus op het Nederlandse cruiseschip MV Hondius gaat het om een Amerikaanse variant van het virus. Amerikaanse hantavirussen zijn gevaarlijker dan Europese. Gemiddeld 30 à 40 procent van de patiënten sterft.
Hantavirus in België
© Getty Images / woelmuis
In België is de woelmuis (Clethrionomys glareolus) de belangrijkste boosdoener bij de verspreiding van een hantavirusstam die bekend staat als het Puumala orthohantavirus. Dit kleine knaagdier is tussen de 8 en 12 cm lang. Hij heeft een roodbruine rug en een crèmegrijze buik. Hij heeft een korte staart. Hij leeft in loofbossen, aan de rand van bossen, in struikgewas, in heggen, in parken, enz. In de winter komt hij vaak in huizen.
In België worden epidemische jaren afgewisseld met rustigere tussenjaren. In piekjaren stijgt het aantal infecties tot meer dan 1 geval per 100.000 inwoners, terwijl dat in tussenjaren rond 0,5 per 100.000 ligt. De meeste gevallen worden in het zuiden van het land gemeld.
Hoe besmettelijk is het hantavirus?
Het Europese hantavirus wordt tot zover bekend niet overgedragen van mens op mens. Mensen worden voornamelijk besmet door het inademen van virusdeeltjes die aanwezig zijn in de urine, uitwerpselen en speeksel van besmette knaagdieren. Mensen kunnen ook besmet raken door direct contact met besmette knaagdieren, voornamelijk via een huidwond, door hun uitwerpselen aan te raken of door gebeten te worden door een knaagdier. Het risico om op deze manier besmet te raken is echter zeer klein.
Bij droog weer is de kans groter dat je virusdeeltjes inademt. Bijvoorbeeld als je stoffige grond omwoelt tijdens het tuinieren. Schoonmaken in een kelder of zolder die bewoond wordt door woelmuizen kan ook wolken besmet stof veroorzaken.
Lees ook: Welke ziektes kan je krijgen door een tekenbeet?
Hantavirus: symptomen
Een hantavirusinfectie treedt op na een incubatietijd van 1 tot 6 weken, of zelfs langer. Bij sommige mensen blijft hantavirus onopgemerkt (asymptomatisch). Bij andere symptomatische patiënten die besmet zijn met het Puumala-virus kan het hemorragische koorts en acuut nierfalen veroorzaken.
De eerste symptomen komen over het algemeen bij alle hantavirustypen voor. Ze lijken op die van griep: plotselinge koorts, rillingen, algehele malaise, hoofdpijn, spierpijn, rugpijn (lumbago), pijn op de borst, enz.
Na een week kan het klinische beeld veranderen, afhankelijk van het betrokken virus.
Hemorragische koorts met renaal syndroom (HFRS)
Naast de bovenstaande symptomen veroorzaakt hemorragische koorts met niersyndroom de volgende symptomen:
- Rugpijn, vooral lumbale pijn (nierschade);
- Buikpijn;
- Pijn op de borst;
- Duizeligheid;
- Visuele problemen: wazig zien, pijn in de ogen;
- Verminderde urineproductie: suggestief voor nierfalen;
- Matige hemorragische symptomen: petechiën, conjunctivale bloeding, blauwe plekken, bloed in de urine;
- Soms milde ademhalingsproblemen: hoest, dyspneu.
In ernstige gevallen kan een plotselinge daling van de bloeddruk leiden tot shock en een neiging tot bloedingen. Acuut nierfalen met ernstig elektrolytenonevenwicht wordt in een minderheid van de gevallen ontdekt en in ongeveer 5% van de gevallen die in het ziekenhuis worden behandeld, is nierdialyse nodig. HFRS is fataal in 5-15% van de gevallen.
Lees ook: Leptospirose (rattenziekte) en ziekte van Weil
|
In België wordt het Puumala-virus geassocieerd met een milde vorm van hemorragische koorts met renaal syndroom, soms Epidemische Nefropathie genoemd. Over het algemeen heeft het een minder ernstig klinisch verloop en veroorzaakt het zelden bloedingen. Het risico op ernstige complicaties bestaat echter wel. Deze vorm is zelden fataal (1%). |
Pulmonale hantavirussyndroom
Op het Amerikaanse continent kunnen hantavirussen (Sin Nombre, Andes) het pulmonale hantavirussyndroom (HPS) veroorzaken. Na de griepachtige fase, die ongeveer drie tot zes dagen kan duren, presenteren patiënten zich met hoesten en kortademigheid die snel kan verergeren door de aanwezigheid van vocht in en rond de longen. Dit leidt tot acute ademnood en/of shock. Intensieve zorg is dan vereist om de overlevingskansen te vergroten. In ongeveer 40% van de gevallen is het pulmonale hantavirussyndroom fataal.
Behandeling van hantavirus in België
Er bestaat momenteel geen behandeling voor hemorragische koorts met niersyndroom. De behandeling is voornamelijk symptomatisch.
Over het algemeen is het voldoende om koorts en hoofdpijn te behandelen, bij voorkeur met pijnstillers die alleen paracetamol bevatten. Het is raadzaam om geneesmiddelen te vermijden die toxisch zijn voor de nieren (aspirine, ibuprofen en andere niet-steroïdale ontstekingsremmers).
In het geval van acuut nierfalen met een afname van het urinevolume zijn soms dialysesessies nodig.
De vooruitzichten zijn over het algemeen goed en patiënten kunnen binnen 2 tot 3 weken na het begin van de eerste symptomen herstellen, hoewel vermoeidheid lang kan aanhouden.
Lees ook: Acuut nierfalen: symptomen en behandeling
Hantavirus voorkomen
Er is momenteel geen vaccin op de markt in Europa.
Als je in of in de buurt van een risicogebied woont:
- Controleer de aanwezigheid van woelmuizen in huizen en bijgebouwen (schuren, loodsen, enz.), evenals stapels brandhout.
- Draag plastic of rubberen handschoenen bij het hanteren van levende knaagdieren, hun nesten, karkassen of vallen,
- Controleer bij het openen van een kamer of schuur na de winter of de ruimte niet verontreinigd is door knaagdieruitwerpselen; als dit wel het geval is, ventileer de ruimte dan eerst grondig gedurende ten minste 30 minuten,
- Pas op voor de vorming van verontreinigde stofwolken: Ventileer gesloten ruimtes voor en tijdens het schoonmaken, gebruik een masker tijdens het schoonmaken, bevochtig het stof met een ontsmettingsmiddel of bleekmiddel voor het vegen, vermijd het gebruik van een bezem.
Als je in een risicogebied werkt:
- Vermijd blootstelling aan mogelijk met virussen besmet stof tijdens het werk.
- Gebruik maskers en handschoenen bij het werken met hout en grond in bossen en aan
- bosranden, of werk op zijn minst met je rug naar de wind. Vooral tijdens het warme seizoen.
- Was je handen (met water en zeep) voor maaltijden, pauzes en aan het einde van de werkdag. Verzorg eventuele wonden en bedek ze met een waterdicht verband voordat je hout aanraakt of op de grond werkt in of nabij het bos.
- Regelmatig je werkkledij, handschoenen, laarzen, enz. reinigen.
Lees ook: Contra-indicaties: wanneer gebruik je beter geen ibuprofen?
Bronnen:
auteur:
Olivia Regout,
gezondheidsjournalist
