Gerelateerde artikels
Slecht slapen? Misschien ligt het aan je darmflora
nieuws Slaap is essentieel voor ons lichaam en brein, maar wat als het niet alleen in de hersenen wordt geregeld? Steeds meer onderzoek wijst erop dat microben in onze darmen een belangrijke rol kunnen spelen bij slaap.
De eerste aanwijzingen: microben en slaap
In 1982 werd voor het eerst gesuggereerd dat componenten van bacteriële celwanden betrokken zouden kunnen zijn bij de regulatie van slaap. Sindsdien zijn slaap en microben op diverse manieren met elkaar in verband gebracht. Zo kan slaapgebrek leiden tot bacteriëmie (bacteriën in de bloedbaan), terwijl bacteriële infecties op hun beurt het slaappatroon sterk beïnvloeden.
Ook blijkt het slaappatroon van de gastheer de samenstelling en functie van het darmmicrobioom te beïnvloeden, en omgekeerd kan dysbiose – een onevenwicht in de darmmicrobiota – optreden bij slaapgebrek en slaapstoornissen. Zowel slaap als het darmmicrobioom vertonen circadiaanse schommelingen, maar lange tijd leek een rol van microben in de natuurlijke slaapregulatie onwaarschijnlijk.
Nieuw bewijs: microben in de hersenen
Onderzoekers van de Washington State University ontdekten dat slaap mogelijk niet alleen een hersenfunctie is, maar ook beïnvloed wordt door de microben in ons lichaam. Ze identificeerden bacteriële celwandmoleculen, peptidoglycaan (PG), die van nature in de hersenen voorkomen en fluctueren met de slaapcyclus.
Dit suggereert dat onze slaap net zo afhankelijk is van darmmicroben als van onze hersenen. De bevindingen wijzen erop dat bacteriële moleculen een sleutelrol zouden kunnen spelen in hoe en waarom we slapen. Het opent een nieuw onderzoeksgebied binnen de slaapwetenschap: misschien ligt de sleutel tot een goede nachtrust niet alleen in ons hoofd, maar ook in onze darmen.
Een nieuwe kijk op slaap: de holobiont-conditie
Het concept van de ‘holobiont-conditie’ plaatst slaap in de context van de samenwerking tussen ons lichaam en de microben die erin leven. Dit perspectief ondersteunt groeiend bewijs dat het darmmicrobioom invloed heeft op gedrag, cognitie, eetlust en zelfs libido.
Peptidoglycaan ondersteunt deze visie. Het molecuul komt in verschillende hersengebieden voor, en de concentratie varieert afhankelijk van het tijdstip van de dag en of er sprake is van slaapgebrek. Dit toont aan dat bacteriële componenten daadwerkelijk bijdragen aan slaapregulatie, en niet alleen experimenteel via injecties kunnen werken.
Twee theorieën verenigd
Traditioneel zijn er twee leidende theorieën over slaap:
- Slaap wordt volledig door de hersenen en het zenuwstelsel gereguleerd.
- ‘Lokale slaap’: kleine groepen cellen in het hele lichaam gaan geleidelijk in een slaapachtige toestand. Experimenten hebben aangetoond dat deze toestanden ook in geïsoleerde cellen voorkomen, in schaaltje in het labo dus, wat heeft geleid tot het concept van 'slaap in een schaaltje'. Naarmate er meer van deze plaatselijke gebieden van inactiviteit ontstaan, net zoals de lichten in een kamer tegelijk uitgaan, schakelt het lichaam over van wakker zijn naar slapen.
De nieuwe hypothese combineert deze perspectieven en suggereert dat slaap een gezamenlijk resultaat is van interacties tussen het lichaam en de daarin levende micro-organismen, waarbij beide systemen onafhankelijk van elkaar functioneren maar elkaar wel beïnvloeden. Het is niet het een of het ander, het is allebei. Ze moeten samenwerken. Slaap is echt een proces. Het verloopt in verschillende snelheden op verschillende niveaus van cellulaire en weefselorganisatie en het komt tot stand door uitgebreide coördinatie.
Concreet: voeding en een gezond microbioom
De link tussen darmmicroben en slaap maakt duidelijk waarom een verstoord microbioom kan leiden tot slaapproblemen. In de moderne westerse voeding, rijk aan ultrabewerkte producten en arm aan vezels, raakt het darmecosysteem vaak uit balans.
Het is daarom belangrijk om het microbioom in de dikke darm te ondersteunen:
- Vezelrijke voeding: volgens de Belgische Hoge Gezondheidsraad (aanbevelingen 2025) is het essentieel om dagelijks minstens 125 g volle graanproducten te eten, zoals volkorenbrood of volkorenpasta.
- Dagelijkse vezelinname: 14 gram vezels per 1000 kcal is nodig. Voor iemand die 1850 kcal per dag nodig heeft, komt dit neer op ongeveer 26 gram vezels.
Conclusies
- Microben spelen mogelijk een cruciale rol in onze slaapregulatie, naast de hersenen.
- Dit opent nieuwe onderzoeksrichtingen voor slaapwetenschap en therapieën voor slaapstoornissen. Als men ziet dat hedendaags de voeding van de Belgen (en bij uitbreiding de Westerse wereld) totaal fout zit, wat betreft het evenwicht in de dikke darm en dat velen met een verstoord ecosysteem zitten (dysbiose), hoeft het niet te verwonderen dat zovelen sukkelen met een gestoorde slaap. De opkomst van de ultrabewerkte voeding draagt hier ongetwijfeld in negatieve zin toe bij.
- Voeding en darmgezondheid zijn sleutelfactoren: een goed functionerend microbioom kan de nachtrust bevorderen.
- Vezelrijke voeding (= prebiotica) in combinatie met nuttige, gezonde bacteriën (= probiotica) is essentieel om dysbiose te voorkomen en de slaapkwaliteit te ondersteunen.
Bronnen:
Krueger, J. M., Pappenheimer, J. R., and Karnovsky, M. L. (1982). The composition of sleep-promoting factor isolated from human urine. J. Biol. Chem. 257, 1664–1669.
Besedovsky, L., Lange, T., and Haack, M. (2019). The sleep-immune crosstalk in health and disease. Physiol. Rev. 99, 1325–1380.
Toth, L. A., and Krueger, J. M. (1988). Alteration of sleep in rabbits by Staphylococcus aureus infection. Infect. Immun. 56, 1785–1791.
Withrow, D., Bowers, S., Depner, C., González, A., Reynolds, A., and Wright, K. (2021). Sleep and circadian disruption and the gut microbiome-possible links to dysregulated metabolism. Curr. Opin. Endocr. Metab. Res. 17, 26–37.
Wang, Z., Wang, Z., Lu, T., Chen, W., Yan, W., Yuan, K., et al. (2022). The microbiota-gut-brain axis in sleep disorders. Sleep Med. Rev. 65:101691.
Heddes, M., Altaha, B., Niu, Y., Reitmeier, S., Kleigrewe, K., Haller, D., et al. (2022). The intestinal clock drives the microbiome to maintain gastrointestinal homeostasis. Nat. Commun. 13:6068.
Erika L English, James M Krueger (2025). Bacterial peptidoglycan levels have brain area, time of day, and sleep loss-induced fluctuations. Front Neurosci.; Jul 16:19:1608302.
Dr. Ir. Eric De Maerteleire. Gezond eten, gezond ouder worden. Manteau, 2019. 383 bladzijden.
Hoge Gezondheidsraad - Voedingsaanbevelingen voor de Belgische bevolking – 2025 - Juni 2025 Nr. 9808-9807.
