Gerelateerde artikels
Slecht slapen tijdens en na kanker of chemotherapie
In dit artikel
Slecht slapen tijdens en na kanker of chemotherapie
dossier
Veel mensen die kanker hebben, chemotherapie krijgen of een behandeling achter de rug hebben, slapen minder goed. Inslapen lukt moeilijk, ze slapen onrustig of worden niet uitgerust wakker. Die slaapproblemen kunnen zich voordoen tijdens de ziekte en de behandeling, en ook erna blijven aanhouden. Ze hebben een grote impact op het dagelijks leven. We leggen uit hoe ze ontstaan en wat je eraan kan doen.
Slaapproblemen bij kanker of chemotherapie
Slaapproblemen komen vaak voor bij mensen die kanker hebben, chemotherapie krijgen of een behandeling achter de rug hebben. Nederlandse en Belgische bronnen schatten dat ongeveer één op drie tot zelfs de helft van de patiënten in de loop van de ziekte of na een oncologische behandeling worstelt met slaapproblemen. Dat kan gaan om zowel tijdelijke klachten als langdurige slapeloosheid, met een grote impact op het dagelijks leven en de levenskwaliteit.
Lees ook: Alles wat je moet weten over slaapproblemen
Slecht slapen bij kanker of chemotherapie gaat niet alleen over te weinig slaap, maar vooral over een verstoorde slaapkwaliteit. Veelvoorkomende klachten zijn:
- moeite met inslapen
- ’s nachts vaak wakker worden
- te vroeg wakker worden
- niet uitgerust wakker worden
- verstoord dag-nachtritme
Een verstoorde nachtrust kan klachten zoals vermoeidheid, concentratieproblemen, prikkelbaarheid en somberheid doen toenemen. Dat weegt door op het dagelijks functioneren en kan het herstel na kanker of chemo extra bemoeilijken.
Oorzaken slaapproblemen bij kanker of chemo
© Getty Images
Slaapproblemen bij kanker of chemotherapie kunnen verschillende oorzaken hebben:
- De impact van de kankerdiagnose: Een kankerdiagnose brengt vaak stress, angst en onzekerheid met zich mee. Hierdoor kan je ‘s avonds moeilijker tot rust komen. Dat zorgt ervoor dat je slaap oppervlakkiger wordt, zeker in de periode rond de diagnose en de behandelingen.
- Gevolgen van kankerbehandelingen zoals chemotherapie: Ook de kankerbehandelingen zelf spelen een rol. Chemotherapie kan het natuurlijke slaap-waakritme verstoren. Daarnaast kunnen bijwerkingen zoals pijn, misselijkheid, opvliegers, nachtelijk zweten of rusteloosheid een goede nachtrust in de weg staan.
- Hormonale en lichamelijke veranderingen: Sommige kankerbehandelingen zorgen voor hormonale en lichamelijke veranderingen, zoals een vervroegde menopauze of schommelingen in de stresshormonen. Ook aanhoudende pijn, veranderingen in gewicht of een verminderde conditie kunnen de nachtrust beïnvloeden.
Vermoeidheid en slaap tijdens en na kanker of chemo: vicieuze cirkel
Tijdens en na een kankerbehandeling of chemoherapie kampen veel mensen met kankervermoeidheid. Dit is een diepe, aanhoudende moeheid die niet verdwijnt door te slapen of te rusten. Die vermoeidheid zorgt er echter niet automatisch voor dat je beter slaapt. Integendeel: wie overdag veel rust of dutjes doet, merkt vaak dat de nachtrust net moeilijker wordt. Zo kunnen vermoeidheid en slaapproblemen bij kanker of chemo elkaar blijven versterken, en beland je in een vicieuze cirkel.
Waarom slaapproblemen na de kankerbehandeling of chemo?
Ook wanneer de kankerbehandeling of chemotherapie achter de rug is, verbeteren de slaapproblemen niet altijd vanzelf. Tijdens de ziekte passen veel mensen hun slaapgewoonten noodgedwongen aan, bijvoorbeeld door overdag vaker te rusten of op onregelmatige uren te slapen. Daarnaast kan de angst voor herval blijven doorwerken, net als lichamelijke restklachten of een ontregeld dag-nachtritme.
Als deze gewoontes en zorgen aanhouden, kan de slaap verstoord blijven, ook al is de behandeling afgerond. Gerichte begeleiding kan helpen om die patronen stap voor stap te doorbreken en de nachtrust te herstellen.
Tips om beter te slapen bij kanker of chemo
Er bestaat geen snelle oplossing voor slaapproblemen tijdens en na kanker of chemotherapie, maar kleine aanpassingen kunnen wel helpen om je nachtrust stap voor stap te verbeteren.
- Zorg voor regelmaat: Sta elke dag rond hetzelfde uur op, ook na een slechte nacht. Dat helpt om je biologische klok opnieuw goed te zetten.
- Wees voorzichtig met rust overdag: Overdag rusten mag, zeker bij vermoeidheid na een kankerbehandeling of chemo. Maar hou je dutjes kort. Lange of late dutjes maken het vaak moeilijker om ’s avonds in slaap te vallen.
- Beperk prikkels voor het slapengaan: Ook wat je doet vlak voor het slapengaan speelt een rol. Beperk in het laatste uur schermen, fel licht en intensieve activiteiten. Zo geef je je lichaam de kans om echt tot rust te komen.
- Wees mild voor jezelf: Misschien wel het belangrijkste advies: blijf mild voor jezelf. Slecht slapen is geen teken van falen. Stress of frustratie omdat het niet lukt om te slapen, kan het probleem net verergeren.
Lees ook: 7 tips om snel in slaap te vallen
Wanneer is extra hulp aangewezen?
Blijven je slaapproblemen langer dan enkele weken aanhouden, of merk je dat ze je dagelijks functioneren beïnvloeden? Dan is het aangewezen om dit te bespreken met je huisarts of oncologisch team. Zij bekijken met jou welke ondersteuning past bij jouw situatie, zoals begeleiding bij stress of piekeren, slaapeducatie of cognitieve gedragstherapie voor slapeloosheid. In sommige gevallen kan ook tijdelijke medicatie helpen, altijd in overleg.
Conclusie
Slaapproblemen tijdens en na een kankerbehandeling of chemotherapie komen vaak voor, maar dat betekent niet dat je er niks aan kan doen. Door te begrijpen waar ze vandaan komen en op tijd ondersteuning te zoeken, kan je vaak stap voor stap weer beter slapen.
Bronnen:
auteur:
Josefien De Bock,
gezondheidsjournalist
