Shamonda-virus bij de mens: moeten we ons zorgen maken?

dossier Het Shamonda-virus circuleert sinds de zomer van 2026 bij dieren in verschillende Europese landen, waaronder België. Tot voor kort waren er geen besmettingen bij mensen bekend. Op 22 oktober maakten de Franse autoriteiten melding van een eerste menselijke besmetting. De patiënt, die ernstig ziek was en een sterk verzwakt immuunsysteem had, overleed begin oktober in Lyon. Vormt het Shamonda-virus een risico voor de mens? Hoe wordt het overgedragen en welke symptomen veroorzaakt het?

Wat is het Shamonda-virus?

Het Shamonda-virus behoort tot de familie van de orthobunyavirussen en is nauw verwant aan het Schmallenbergvirus, dat bekend is bij Belgische veehouders en dierenartsen.

Het virus werd halverwege de jaren 1960 ontdekt in Nigeria. Sindsdien is het sporadisch vastgesteld bij runderen in verschillende Afrikaanse landen, maar ook in onder meer Japan en Australië. Runderen spelen een belangrijke rol in de verspreiding van het virus.

In de zomer van 2026 werd bij herkauwers in Europa een nieuwe variant vastgesteld. Die kreeg de naam ‘Shamonda-Europe’. Omdat deze variant genetisch verschilt van het eerder bekende virus, gebruiken de Belgische autoriteiten ook de benaming ‘Shamonda-like virus’.

Het virus wordt verspreid door besmette knutten. Dat zijn zeer kleine stekende insecten die zich voeden met bloed en ziekteverwekkers kunnen overbrengen.

Eerste besmetting met het Shamonda-virus bij een mens

Illustratie van een virus

Op 22 oktober 2026 maakten de Franse autoriteiten bekend dat een patiënt die werd behandeld in de Hospices Civils de Lyon besmet was met het Shamonda-like virus. De patiënt leed aan een ernstige aandoening en had een sterk verzwakt immuunsysteem. Hij kreeg neurologische complicaties en overleed begin oktober.

Volgens het tijdschrift Science was het virus al in juli in zijn bloed aanwezig.

De Franse autoriteiten beschouwen het verband tussen het virus en de neurologische complicaties als zeer waarschijnlijk. Toch is nog niet definitief vastgesteld of de besmetting het overlijden heeft veroorzaakt of er alleen toe heeft bijgedragen. Het Europees Centrum voor ziektepreventie en -bestrijding (ECDC) benadrukt dat verder onderzoek nodig is.

Het gaat om een uitzonderlijk geval. Tot nu toe was er wereldwijd geen menselijke besmetting met het Shamonda-virus beschreven.

Besmetting met het Shamonda-virus?

© Getty Images - Foto van een knut

Bij dieren wordt het Shamonda-virus overgedragen door de beet van een besmette knut. Een knut is een piepklein, stekend insect dat verwant is aan de mug en zich voedt met bloed van mensen of dieren. Het insect neemt het virus op wanneer het bloed van een besmet dier opzuigt en kan het vervolgens naar een ander dier overbrengen.

Tot nu toe is geen overdracht van mens op mens vastgesteld. Evenmin is een besmetting van koe op mens aangetoond. Rechtstreekse overdracht tussen dieren is niet bekend, al wordt een mogelijke overdracht van moeder op foetus tijdens de zwangerschap onderzocht.

De meest waarschijnlijke verklaring is dat de patiënt in het oosten van Frankrijk door een besmette knut werd gebeten. In die regio circuleerde het virus in de lente en de zomer bij dieren. De man woonde op het platteland.

De onderzoekers bekijken ook andere mogelijke blootstellingsbronnen, waaronder contact met dieren. Daarnaast onderzoeken ze of muggen mogelijk een rol spelen bij de verspreiding.

Is het Shamonda-virus gevaarlijk voor mensen?

Op basis van de huidige kennis is er geen risico vastgesteld voor de algemene bevolking. Dat melden de Franse autoriteiten. Ook de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) beschouwt de besmetting als een geïsoleerd geval dat waarschijnlijk niet tot verdere verspreiding zal leiden.

Het virus circuleert al tientallen jaren bij dieren, maar tot nu toe waren geen menselijke besmettingen bekend. De patiënt in Lyon was bovendien ernstig ziek en had een sterk verzwakt immuunsysteem.

Toch blijven de gezondheidsautoriteiten voorzichtig. Omdat het om de eerste bekende menselijke besmetting gaat, is nog veel onduidelijk over de mogelijke gevolgen voor de menselijke gezondheid. Verder onderzoek moet uitwijzen hoe het virus precies werd overgedragen en of andere besmettingen mogelijk zijn.

Komt het Shamonda-virus voor in België?

Ja, bij dieren. Half augustus 2026 werd op een rundveebedrijf in West-Vlaanderen een eerste vermoedelijk geval van het Shamonda-like virus gemeld.

Het virus is inmiddels vastgesteld bij landbouwdieren in verschillende Europese landen, waaronder Frankrijk, Nederland, Duitsland en Luxemburg. Volgens Franse gegevens over diergezondheid is het ook gemeld in andere Europese landen en gebieden.

In België is tot nu toe geen menselijke besmetting bekend. Het geval in Lyon blijft het enige gemelde menselijke geval wereldwijd. Sciensano, het Belgische instituut voor volksgezondheid, volgt de situatie op.

Wat zijn de symptomen van het Shamonda-virus bij mensen?

Het is nog niet bekend welke symptomen een besmetting met het Shamonda-virus bij mensen veroorzaakt. Daarvoor zijn er momenteel te weinig gegevens: tot nu toe is slechts één menselijke besmetting beschreven. De betrokken patiënt was bovendien al ernstig ziek.

Bij runderen kan het virus onder meer de volgende symptomen veroorzaken: koorts, lusteloosheid, een verminderde melkproductie en soms diarree.

Bij drachtige runderen kan een besmetting ook leiden tot miskramen of misvormingen bij de foetus.

Deze symptomen bij dieren zeggen niet noodzakelijk iets over het ziekteverloop bij mensen. Daarvoor is meer onderzoek nodig.

Bestaat er een behandeling of vaccin tegen het Shamonda-virus?

Er is momenteel geen specifieke behandeling tegen het Shamonda-virus bekend. Ook is er geen vaccin beschikbaar voor mensen of dieren.

De aanpak van een eventuele menselijke besmetting hangt daarom af van de klachten en de medische toestand van de patiënt. Omdat er slechts één menselijke besmetting is beschreven, is nog weinig bekend over het mogelijke ziekteverloop en de beste behandeling.

Moeten we ons beschermen tegen knutten?

De gezondheidsautoriteiten hebben tot nu toe geen specifieke aanbevelingen voor de algemene bevolking geformuleerd om besmetting met het Shamonda-virus te voorkomen.

In België is de meest voorkomende knuttensoort doorgaans actief van half april tot begin november. Bij koud weer neemt de activiteit van deze insecten af.

De verspreiding van het virus lijkt mogelijk samen te hangen met klimatologische omstandigheden die gunstig zijn voor de insecten die het overbrengen. Onderzoekers volgen daarom niet alleen besmettingen bij dieren op, maar ook de aanwezigheid en activiteit van knutten.

Kunnen we vlees blijven eten en melk blijven drinken?

Ja. Volgens de huidige kennis is er geen bekend risico voor de menselijke gezondheid door het eten van vlees of het drinken van melk van dieren die besmet zijn met het Shamonda-virus.

Het virus wordt vooral verspreid door de beet van besmette knutten. Er zijn geen aanwijzingen dat consumptie van vlees of melk een rol speelt bij de overdracht naar mensen.