Gerelateerde artikels
Waarom hebben ouderen minder dorst?
In dit artikel
Waarom hebben ouderen minder dorst?
dossier
Veel senioren hebben minder dorst. Dat komt door fysiologische veranderingen die gepaard gaan met het ouder worden, waardoor het lichaam minder duidelijke signalen geeft dat het vocht nodig heeft.
Voldoende drinken blijft nochtans essentieel. Ons lichaam bestaat voor ongeveer 65% uit water en heeft vocht nodig voor belangrijke functies, zoals de spijsvertering en het regelen van de lichaamstemperatuur. Uitdroging ontstaat wanneer we niet genoeg drinken om het dagelijkse vochtverlies te compenseren.
Met de leeftijd wordt het bovendien moeilijker om vocht vast te houden, waardoor ouderen sneller uitdrogen. Naar schatting kampt tot 40% van de 65-plussers met chronische uitdroging. Dat kan leiden tot klachten zoals vermoeidheid en verwardheid, en zelfs tot ernstige gezondheidsproblemen, zoals levensbedreigende infecties.
Hoe wordt dorst geregeld in ons lichaam?
- Dorst wordt aangestuurd door de hersenen, die voortdurend controleren of je lichaam voldoende vocht heeft. Daarbij kijken ze onder meer naar de hoeveelheid zouten in het bloed, het zoutgehalte en de bloeddruk. Wanneer je te weinig drinkt, wordt je bloed geconcentreerder (bijvoorbeeld door zweten of zout eten). Dat wordt gedetecteerd door sensoren in de hersenen, die een dorstgevoel opwekken. Tegelijk wordt een hormoon vrijgegeven dat ervoor zorgt dat je nieren meer water vasthouden, zodat je minder plast.
- Ook een daling van het bloedvolume of de bloeddruk – bijvoorbeeld bij uitdroging – kan een dorstsignaal activeren via de nieren en de hersenen.
- Tot slot speelt ook een droge mond een rol: bij een vochttekort maak je minder speeksel aan, wat een extra prikkel geeft om te drinken.
Waarom hebben ouderen minder dorst?
Ouderen hebben vaak minder dorst, voornamelijk door een natuurlijke, leeftijdsgebonden verzwakking van het dorstgevoel. Daardoor voelen ze zelfs bij een beginnende uitdroging niet altijd de behoefte om te drinken. Dit verhoogt het risico op een vochttekort. Naast deze verminderde dorstprikkel spelen ook andere factoren een rol, zoals een afnemende nierfunctie, een lager percentage lichaamsvocht en het gebruik van bepaalde medicijnen, zoals diuretica, die de vochtbalans beïnvloeden.
De afname van het dorstgevoel hangt nauw samen met hormonale en neurologische veranderingen. Een verminderde dorstprikkel, ook wel hypodipsie of adipsie genoemd, ontstaat onder meer door veranderingen in hormonen die de vochtbalans regelen. Zo kunnen verhoogde niveaus van vasopressine (zonder voldoende waterinname) en een verminderde activiteit van het renine-angiotensine-aldosteronsysteem (RAAS) de natuurlijke drang om te drinken onderdrukken. Dit leidt vaak tot onbewuste of onvrijwillige uitdroging.
Daarnaast speelt de afname van het totale lichaamsvocht een belangrijke rol. Met het ouder worden verandert de lichaamssamenstelling: het aandeel vet neemt toe en de spiermassa neemt af. Omdat spieren meer water bevatten dan vetweefsel, daalt het totale vochtgehalte in het lichaam. Waar baby’s voor ongeveer 75 tot 78% uit water bestaan, ligt dat percentage bij ouderen gemiddeld rond de 50 tot 55%.
Deze daling in lichaamsvocht heeft verschillende oorzaken en gevolgen. Zo neemt het bloedvolume af, doordat zowel het plasmavolume als het volume van de rode bloedcellen vermindert. Aangezien bloed grotendeels uit water bestaat, leidt minder lichaamsvocht automatisch tot minder circulerend bloedvolume. Ook het verlies van spiermassa (sarcopenie) speelt een rol: minder spierweefsel betekent minder doorbloeding en dus een lager totaal bloedvolume. Daarnaast kan de productie van bloedcellen afnemen door een verminderde beschikbaarheid van bloedstamcellen. Verder hangt het bloedvolume samen met de aërobe capaciteit (VO2-max), die met de leeftijd met ongeveer 6 tot 9% per decennium afneemt.
Ook gedrags- en praktische factoren dragen bij aan een verhoogd risico op uitdroging. Sommige ouderen drinken bewust minder om frequent toiletbezoek, bijvoorbeeld bij incontinentie, te vermijden. Anderen hebben door een verminderde mobiliteit moeite om regelmatig te drinken. Daarnaast kunnen diuretica, die vaak worden voorgeschreven bij hart- en vaatziekten, de vochtuitscheiding verhogen en zo uitdroging in de hand werken.
Uitdroging voorkomen bij ouderen
Uitdroging komt dan vaak voor bij ouderen. Een veelgemaakte misvatting is dat men alleen moet drinken wanneer men dorst heeft. Dat is onjuist: ook zonder dorst is het belangrijk om voldoende te drinken gedurende de dag. Een praktische richtlijn is ongeveer 20 ml vocht per kilogram lichaamsgewicht per dag. Voor iemand van 70 kg komt dit neer op ongeveer 1,4 liter. Dit vocht kan afkomstig zijn van water, maar ook van dranken zoals koffie, thee of soep.
Het is aan te raden om de vochtinname te spreiden over de dag en in kleinere hoeveelheden te drinken. Dit bevordert niet alleen de hydratatie, maar helpt ook bij de afvoer van afvalstoffen. Let wel op met cafeïnehoudende dranken zoals koffie en thee: deze kunnen een licht vochtafdrijvend effect hebben. Ze mogen deel uitmaken van de dagelijkse inname, maar best niet het grootste aandeel vormen.
Een bijkomende tip is om vooral overdag te drinken en de vochtinname ’s avonds te beperken, bij voorkeur na 18 uur. Dit kan helpen om nachtelijk plassen te verminderen en zo de slaapkwaliteit te verbeteren.
Conclusies
- Een verminderd dorstgevoel bij ouderen is het gevolg van een combinatie van hormonale veranderingen en een afname van het lichaamsvocht.
- Hoewel dit een normaal onderdeel is van het verouderingsproces, blijft voldoende drinken essentieel — ongeacht het dorstgevoel.
- Water speelt een cruciale rol in het metabolisme, en een tekort kan snel leiden tot uitdroging met ernstige gevolgen.
- Dagelijkse inname van voldoende caloriearme dranken (zoals water, koffie, thee en soep), gespreid over de dag, is sterk aanbevolen. Beperk drinken in de avond om de nachtrust te beschermen.
Bronnen:
Shizhen Li, Xun Xiao, Xiangyu Zhang (2023). Hydration Status in Older Adults: Current Knowledge and Future Challenges. Nutrients. Jun 2;15(11):2609.
https://journals.sagepub.com/doi/full/10.1177/2377960819826253
Denovan P. Begg (2017). Disturbances of thirst and fluid balance associated with aging. Physiol Behav.; Sep 1:178:28–34.
K. Kubota, T. Shirakura, T. Orui, M. Muratani, T. Maki, J. Tamura, T. Morita (1991). Changes in the blood cell counts with aging. Nihon Ronen Igakkai Zasshi. Jul;28(4):509–14.
P. P. Jones, K. P. Davy, C. A. DeSouza, R. E. van Pelt, D. R. Seals (1997). Absence of age-related decline in total blood volume in physically active females. Am J Physiol.; Jun;272(6 Pt 2):H2534–40.
