Waarom gaat de tijd sneller als we ouder worden?

dossier

Veel volwassenen herkennen het gevoel: hoe ouder je wordt, hoe sneller de jaren lijken voorbij te vliegen. Terwijl de kindertijd en adolescentie in onze herinnering juist eindeloos lang lijken te duren. Toch verandert de tijd zelf niet. Wat wél verandert, is de manier waarop we tijd ervaren en opslaan in ons geheugen.

Onderzoekers verklaren dat fenomeen vandaag met verschillende mechanismen die te maken hebben met onze hersenen, ons geheugen en onze dagelijkse gewoonten.

De rol van de hersenen in onze tijdsbeleving

© Getty Images

Onze hersenen ervaren tijd niet zoals een klok die meet. In plaats daarvan reconstrueren ze de duur van een periode op basis van alle prikkels die we via onze zintuigen binnenkrijgen: beelden, geluiden, geuren, bewegingen en emoties.

Bij kinderen is bijna alles nieuw: plekken, sociale regels, leerervaringen, indrukken en sensaties. Daardoor moet het brein veel meer informatie opnemen en aan talloze details aandacht besteden. Elke dag laat zo een groot aantal afzonderlijke herinneringen achter.

Naarmate we ouder worden, verandert dat proces. Onder meer deze evoluties spelen een rol:

• oogbewegingen en de snelheid waarmee bepaalde prikkels worden verwerkt, nemen licht af;
• neurale netwerken worden eenvoudiger en sommige verbindingen verzwakken na verloop van tijd;
• we worden beter in het filteren van overbodige informatie.

Daardoor negeren we steeds meer prikkels die ons brein als niet relevant beschouwt. Een gewone dag levert dan minder nieuwe of opvallende herinneringen op. Wanneer we later terugblikken, lijkt het alsof er minder is gebeurd en dus alsof de tijd sneller is voorbijgegaan.

Sommige onderzoekers vergelijken dat met een film waarin beelden zijn weggelaten: hoe meer scènes je onthoudt, hoe langer de film lijkt. Hoe minder ‘beelden’ er overblijven, hoe sneller alles aanvoelt.

Het effect van routine en 'automatische piloot'

Een andere belangrijke factor is routine. Naarmate we ouder worden, verloopt het dagelijks leven vaak voorspelbaarder. We volgen dezelfde gewoonten, doen gelijkaardige taken en nemen vaak dezelfde route. Veel handelingen gebeuren daardoor bijna automatisch.

Wanneer we op automatische piloot functioneren, verslapt onze aandacht. We slaan minder details op en onze dagen laten minder sporen na in het geheugen. Met minder ankerpunten lijkt de tijd achteraf sneller voorbij te zijn gegaan.

Dat verklaart ook waarom sommige dagen eindeloos lijken te duren (bijvoorbeeld wanneer er veel nieuwe of onverwachte dingen gebeuren) terwijl andere voorbijvliegen zonder dat we het goed en wel beseffen.

Waarom leek de tijd in de kindertijd trager te gaan?

© Getty Images

Bij kinderen is bijna alles nieuw (plaatsen, sensaties, emoties). Elke dag laat veel afzonderlijke herinneringen achter.

Herinneringen aan de kindertijd geven vaak de indruk dat de tijd toen trager ging. Dat komt door het grote aantal nieuwe ervaringen in die periode: eerste ontdekkingen, nieuwe vaardigheden, ontmoetingen en intense emoties.

Elke nieuwe ervaring vraagt een aanzienlijke cognitieve inspanning en creëert herinneringen die rijk zijn aan details. Wanneer we later aan die periodes terugdenken, lijken ze langer te hebben geduurd omdat ons geheugen meer afzonderlijke gebeurtenissen bevat.

Hoe kun je het gevoel hebben dat de tijd minder snel voorbijgaat?

Het is uiteraard niet mogelijk om de echte tijd te vertragen. Wat je wél kunt beïnvloeden, is de manier waarop je tijd beleeft en onthoudt. Verschillende strategieën kunnen helpen om dagen “voller” te maken in je herinnering, waardoor het lijkt alsof de tijd minder snel voorbijgaat:

• uit je routine stappen, al is het maar een beetje;
• nieuwe activiteiten, hobby’s of leerervaringen uitproberen;
• een andere route of omgeving kiezen;
• nieuwe mensen ontmoeten;
• reizen of nieuwe plekken ontdekken, zelfs dicht bij huis;
• bewuster aanwezig zijn in het moment, wat ook wel mindfulness wordt genoemd.

Mindfulness hoeft geen lange meditatiesessie te betekenen: het kan gewoon gaan om opmerken wat er om je heen gebeurt, aandacht schenken aan je gevoelens, landschappen en gesprekken, in plaats van alles automatisch te beleven.

Waarom nieuwe ervaringen goed zijn voor je hersenen

© Getty Images - Doorbreek de routine en probeer nieuwe activiteiten om het gevoel te hebben dat de tijd minder snel voorbijgaat.

Nieuwigheid in je leven brengen verandert niet alleen je tijdsbeleving. Nieuwe activiteiten stimuleren ook:

• de aandacht,
• het geheugen,
• de motivatie,
• de mentale flexibiliteit.

Ze dragen bij aan wat specialisten de cognitieve reserve noemen: het vermogen van de hersenen om de effecten van veroudering te compenseren door bestaande neurale netwerken optimaal te benutten of nieuwe verbindingen te ontwikkelen. Zo kunnen de hersenen efficiënt blijven functioneren en zich beter verweren tegen de effecten van de tijd.

Nieuwigheid hoeft trouwens niet spectaculair te zijn: een nieuw recept uitproberen, van sport veranderen, een paar woorden van een vreemde taal leren, naar nieuwe muziek luisteren, knutselen of een nieuwe buurt ontdekken kan het geheugen al verrijken en het gevoel geven dat je tijd voller en rijker is ingevuld.