ad

Hoogteziekte: oppassen

Laatst bijgewerkt: mei 2021

dossier Steeds meer mensen brengen hun vakantie door in het hooggebergte. Het lichaam krijgt daarbij zeer weinig tijd om zich aan de ijle lucht aan te passen. Dit kan leiden tot acute hoogteziekte. Iedereen kan ermee geconfronteerd worden zodra hij 4 tot 8 uur boven de 2000 meter verblijft.
De eerste uren van het verblijf op hoogte voelt u meestal weinig of niets, maar tegen het einde van de dag voelt u zich futloos en moe. Velen schrijven dit toe aan de (lange) vermoeiende reis en kruipen daarom vroeg onder de dekens. Door de hoogte en de verandering van omgeving slaapt u echter de eerste nacht barslecht. De volgende ochtend staat u op met barstende hoofdpijn. Andere symptomen zijn misselijkheid, duizeligheid en soms lichtschuwheid en geïrriteerdheid.
Meestal blijven de symptomen mild, maar op grote hoogte (boven 3500 meter) kan de aandoening levensbedreigende vormen aannemen.

Klachten

De ernst van de symptomen hangt af van de hoogte, de snelheid waarmee u deze hoogte bereikt en of u er blijft overnachten.
In het begin zijn de symptomen van acute hoogteziekte mild:
• snel buiten adem
• hoofdpijn
• duizelig (een beetje ‘high’)
• vermoeid
• veel dorst
• gebrek aan eetlust
• misselijkheid
• slapeloosheid
• ’s nachts wakker schieten omdat u naar adem moet happen
• opzwellen van handen, voeten en gezicht
De meeste van deze symptomen kunnen knap vervelend zijn, maar verdwijnen meestal na een paar dagen. Blijft u echter last hebben van hoofdpijn, misselijkheid, braken, hartkloppingen, duizeligheid, kortademigheid, een droge hoest of verwardheid, daal dan af naar lager gelegen gebieden en zoek medische hulp.
Negeer deze symptomen niet. Hoogteziekte kan hersenoedeem of longoedeem veroorzaken (vochtophoping in hersenen of longen). Dit kan levensbedreigend zijn.

Wie heeft er last van?

Of u hoogteziek wordt of niet, wordt uiteindelijk bepaald door de individuele aanpassingscapaciteit van het lichaam. De aandoening is niet voorspelbaar, tenzij u reeds eerder hoogteziek geweest bent. In dat geval is de kans groter om opnieuw ziek te worden bij een volgend verblijf op grote hoogte. Het aantal keren dat u al op hoogte verbleef, maakt geen enkel verschil uit.
Er is geen verschil tussen mannen en vrouwen. Kinderen en ouderen hebben wel sneller last van de hoogte.
Ook de lichaamssamenstelling zou een rol spelen. Mensen met overgewicht lopen meer risico.
Mensen met hart- en longaandoeningen lopen meer risico op grote hoogte. Zij doen er goed aan om medisch advies in te winnen alvorens zich op grote hoogte te begeven.
In tegenstelling tot wat vaak gedacht wordt, is inspanning op hoogte géén uitlokkende factor, maar vaak zijn het wel juist de goed getrainde en sportieve jonge mensen die de aandoening ontwikkelen. Zij kunnen immers dank zij hun fysieke fitheid sneller tot op grote hoogte trekken waarbij hun lichaam onvoldoende tijd krijgt om zich aan te passen. Minder fitte personen daarentegen haken vroeger af of doen langer over dezelfde afstand, waardoor hun lichaam een langere aanpassingsperiode krijgt.

PERCENTAGE HOOGTEZIEKTE BIJ REIZIGERS:
2000 meter: < 5%
2500 meter: 10%
3000 meter: 15%
3500 meter: 35%
4500 meter: > 50%

Hartpatiënten
Indien u aan een hart- en vaatziekte lijdt, wordt meestal afgeraden om op meer dan 1500 meter hoogte te verblijven. Uitstappen naar hoger gelegen gebieden kunnen wel. U loopt daarbij wellicht minder risico wanneer u met de kabelbaan kortstondig op 2500 meter hoogte vertoeft, dan wanneer u bijvoorbeeld een actieve wandeling op 1800 meter hoogte onderneemt.

Astma
Voor mensen met astma is een vakantie in de bergen (1000-1750 meter) een goed idee, omdat de lucht daar (meestal) schoner is. Op grotere hoogte (+2500 meter) bevat de lucht minder zuurstof. Vraag aan uw arts of zo’n vakantie in uw geval geschikt is.

Keratomie
Hebt u een behandeling ondergaan om uw zicht te verbeteren (keratomie), dan kan de cornea onregelmatig zwellen op grote hoogte, waardoor het zicht soms met 3 dioptrie kan veranderen. Neem daarom in de bergen altijd uw bril mee.

Oorzaak

Hoewel men weet dat het verschijnsel uitgelokt wordt door de algemene drukdaling en vooral door het tekort aan zuurstof, is het precieze ontstaansmechanisme van de verschillende symptomen niet volledig ontrafeld. Er treedt onder andere een verandering in de waterhuishouding van het lichaam op, waardoor men vocht vasthoudt. Een minimale toename van vocht in de hersenen kan bijvoorbeeld het ontstaan van hoofdpijn verklaren. De zwaarste vormen van hoogteziekte gaan ook gepaard met waterophoping in de longen (pulmonair oedeem) en/of in de hersenen (cerebraal oedeem).
Wanneer men in een zuurstofarme omgeving terecht komt, reageert men onmiddellijk door sneller te ademen. De hartslag in rust stijgt eveneens. Op deze manier tracht het lichaam zich te beschermen tegen het tekort aan zuurstof in de weefsels. Beide reacties zijn goed merkbaar tijdens inspanning. Personen die niet reageren op het zuurstofgebrek met een verhoogde ademhaling of hartslag (in rust) blijken meer vatbaar te zijn voor hoogteziekte. Het gebrek aan zuurstof stimuleert ook de aanmaak van rode bloedcellen, maar deze (chronische) aanpassing wordt pas na 8 tot 10 dagen merkbaar. Op dit principe zijn de hoogtestages voor sportlui gebaseerd. Hoe meer rode bloedcellen, hoe meer zuurstof kan worden vervoerd in het bloed en hoe beter de uithouding.
Opvallend is dat vanaf 3000 meter het aantal gevallen snel toeneemt. Een tweede element is de tijd die men aan het lichaam geeft om zich aan te passen aan de zuurstofarme omgeving. Het proces waarbij het lichaam zich aanpast aan de zuurstofarme omgeving noemt men ‘acclimatisatie’.

Hoe hoogteziekte voorkomen?

U kunt hoogteziekte trachten te voorkomen door niet te snel te stijgen en uw lichaam voldoende tijd te geven om te acclimatiseren.
• Verblijf, indien mogelijk, eerst enkele dagen op een intermediaire hoogte (1500-2000 meter), ideaal gesproken heeft men bij rust een hartfrequentie lager dan 100 per minuut. Geef uw lichaam even de tijd om van de reis te bekomen.
• Indien u onmiddellijk op grote hoogte aankomt (boven 2500 meter), kunt u het best 2 tot 3 dagen ter plekke blijven.
• Na een eerste aanpassing mag u boven de 3000 meter maximaal 300-500 meter per dag stijgen, vanaf 4500 meter slechts 150 meter per dag. U mag overdag wel veel hoger gaan, dit bevordert de acclimatisatie zelfs, maar daal altijd opnieuw af om te slapen. Blijf om de 2 à 3 dagen telkens 2 nachten op dezelfde hoogte.
• Bij de eerste tekenen van hoogteziekte mag u niet verder stijgen, tot de symptomen verdwenen zijn. In geval van verergering moet u afdalen en minstens 500 meter lager slapen.
• Drink regelmatig en veel (vanaf 3000 meter, 3 à 4 liter per dag!), om uitdroging tegen te gaan: de ijle lucht is immers niet alleen zeer droog, maar door de snellere ademhaling verliest men ook meer vocht, zeker tijdens inspanning.

Diamox

Indien u reeds eerder last hebt gehad van acute hoogteziekte of als u op één dag tijd tot boven de 3000 meter klimt, kunt u preventief Diamox (acetozolamide) nemen: 1/2 tot 1 tablet van 250 mg, 2 maal per dag, te starten 1 dag voor de beklimming tot 2 dagen na het bereiken van de uiteindelijke hoogte. De (tweede) inname geschiedt het best ten laatste rond 16.00 uur in de namiddag, zodat het vochtafdrijvend effect uitgewerkt is tegen bedtijd.
Diamox bevordert de acclimatisatie en doet daardoor de klachten verminderen. Diamox maskeert geen alarmsymptomen. Het kan wel tintelingen in de ledematen, misselijkheid en smaakstoornissen (onder andere bij inname van bier of andere gashoudende dranken) veroorzaken.
Diamox (1/2 tablet voor het slapengaan) werkt ook prima tegen slapeloosheid op grote hoogte en andere slaapproblemen (‘periodieke ademhaling’). Er is dan wel kans dat u ’s nachts een keer moet gaan plassen.
Wanneer u zwanger bent of borstvoeding geeft, mag u geen Diamox nemen. Het mag wel worden toegediend aan kinderen (in verhouding tot hun lichaamsgewicht, 5 mg/kg per dag in twee giften). Het moet voorgeschreven worden door een arts.

Behandeling

Ondanks alle preventieve maatregelen, moet u er rekening mee houden dat sommige mensen toch hoogteziek zullen worden. Afhankelijk van de hoogte waarop u zich bevindt, kunt u volgende maatregelen nemen.

Milde symptomen
• Bij milde symptomen is rust gedurende 1 tot 3 dagen aan te raden. Niet verder stijgen, en als het kan 500 meter lager overnachten.
• Blijven de klachten aanhouden of nemen ze toe, dan moet u minstens 500 meter dalen, mag u niet verder stijgen en mag u zeker niet op grotere hoogte overnachten. Zodra de klachten verdwenen zijn, kunt u voorzichtig verder klimmen.
• Tegen de hoofdpijn kunt u een pijnstiller nemen (bijvoorbeeld acetylsalicylzuur of paracetamol), tegen de misselijkheid metoclopramide of domperidon. In Zuid-Amerikaanse streken zult u thee op basis van cocabladeren aangeboden krijgen. Het is een huismiddeltje dat de algemene symptomen (hoofdpijn, slapeloosheid, misselijkheid…) verlicht.
• Diamox (acetazolamide) (1 tablet van 250 mg, 2 maal per dag, gedurende 2-3 dagen) zorgt voor een snellere acclimatisatie.

Ernstige symptomen
• Bij ernstige symptomen (braken, ondraaglijke hoofdpijn, verminderde urineproductie en dergelijke) moet u zo snel mogelijk afdalen, minstens 500 meter en zo mogelijk tot beneden 2500 meter.
• Als het kan, moet zuurstof worden toegediend. Een mogelijk alternatief zijn draagbare opblaasbare hyperbare kamers (drukzak met voetpomp). Deze bieden slechts een tijdelijke oplossing, omdat het effect afneemt na enkele uren. Vandaar dat dit steeds gecombineerd moet worden met de toediening van Diamox, Adalat en/of dexamethasone (of methylprednisolone) en dat er steeds gezorgd moet worden voor een snelle afdaling.
• Bij (dreigend) hersenoedeem moeten corticosteroïden worden toegediend: dexamethasone (Decadron, niet beschikbaar in België) of methylprednisolone (Medrol). Bij (dreigend) longoedeem kan nifepidine (Adalat) worden gegeven. Deze geneesmiddelen maken geen deel uit van de normale reisapotheek. In geval van een trektocht in het hooggebergte of indien u reisbegeleider bent, kan het wel zinvol zijn om in samenspraak met uw arts deze geneesmiddelen mee te nemen.




Wil je onze artikels graag ontvangen in je mailbox?

Schrijf je hier in voor onze nieuwsbrief.

eenvoudig terug uit te schrijven
Wij verwerken jouw persoonsgegevens conform het Privacy-beleid van Gezondheid NV / Mediahuis.
ad
volgopfacebook

volgopinstagram

pub