Alles over uitscheuren bij de bevalling

dossier Scheuren of rupturen in de vaginale regio zijn een van de meest voorkomende complicaties bij een gewone geboorte. Ze ontstaan meestal aan de vaginale opening als het hoofdje van de baby erdoor komt. Daarbij komt er een grote druk op het perineum (het gebied tussen de vagina en de anus) waardoor het weefsel van de vagina kan scheuren of zelfs doorscheuren tot de anus.

Wat zijn de oorzaken van het scheuren?

Bij bijna elke vrouw ontstaat er tijdens de eerste bevalling wel een scheurtje. Bij een volgende bevalling zijn de huid en de spieren al opgerekt, waardoor de kans op inscheuren kleiner is. De kans op scheuren is verhoogd bij:

een grote baby
een kunstverlossing (zoals een vacuüm- of tangverlossing)
een kindje dat met het hoofd in een afwijkende ligging wordt geboren (bijvoorbeeld stuitligging)
een snelle bevalling (de huid krijgt minder kans om rustig mee te rekken waardoor de kans om in te scheuren vergroot)

Verschillende soorten en gradaties van scheuren

De perineumruptuur: Bij een perineumruptuur ontstaat er een scheurtje in het perineum: het gebied tussen de vulva en de anus. Bij een eerstegraads ruptuur scheurt alleen de huid en het slijmvlies van het perineum in. Een eerstegraads ruptuur hoeft niet altijd gehecht te worden, maar wanneer het hevig(er) bloedt is hechten noodzakelijk om het bloeden te stoppen en het scheurtje mooi te laten genezen. Een eerstegraads ruptuur komt voor bij ongeveer 3 op de 10 vrouwen. Bij een tweedegraads ruptuur zijn de huid van het perineum en de bekkenbodemspieren (het slijmvlies van de vagina, het onderliggende bindweefsel en het spierweefsel) ingescheurd. Na een tweedegraads ruptuur moet je altijd in- en uitwendig gehecht worden. Tweedegraads rupturen komen iets minder vaak voor dan eerstegraads rupturen: bij ongeveer 1 op de 10 vrouwen. Bij een derdegraads ruptuur of totaalruptuur zijn het perineum, de bekkenbodemspieren en de kringspier van de anus gedeeltelijk of geheel uitgescheurd. Hechten is hierbij altijd noodzakelijk en gebeurt meestal onder verdoving in de operatiekamer. Nadat de ruptuur gehecht is, blijft de wond de eerste paar dagen pijnlijk. De meeste vrouwen herstellen volledig en kunnen bij een volgende zwangerschap gewoon weer vaginaal bevallen. Meestal duurt het herstel 4 tot 6 weken, maar dit kan oplopen tot een half jaar. Een derdegraads ruptuur komt voor bij ongeveer 2 op de 100 vrouwen. De vaginaruptuur: Bij een vaginaruptuur scheur je in aan de binnenkant van je vagina. Het is aan de buitenkant dus niet zichtbaar. Of je gehecht moet worden is afhankelijk van de ernst. Wanneer het erg bloedt, moet er in ieder geval gehecht worden. De labiaruptuur: Bij een labiaruptuur ontstaat een klein scheurtje aan de binnen- en/of de buitenkant van de kleine schaamlippen. Het hoeft niet altijd gehecht te worden, maar dit is vaak beter om een branderig gevoel bij het plassen te voorkomen. Een labiaruptuur geneest meestal erg snel: na 3 tot 4 dagen heb je er geen last meer van te hebben. De clitorisruptuur: Dit komt zelden voor. De ruptuur moet altijd gehecht worden en kan flink bloeden en pijnlijk zijn. Het kan voorkomen dat ook de urinebuis inscheurt. Deze moet heel nauwkeurig gehecht worden om urine-incontinentie te voorkomen. De cervixruptuur: Een cervixruptuur is een scheur in de baarmoedermond. Het komt vaker voor bij kunstbevallingen met een verlostang of een vacuümpomp, maar het kan ook ontstaan wanneer een vrouw hevig meeperst bij onvolledige ontsluiting. Een cervixruptuur moet altijd zo snel mogelijk gehecht worden.

Wat zijn de gevolgen van een scheur?

De meeste vrouwen hebben na het herstel geen klachten meer.

Een ruptuur kan pijnlijk zijn in de eerste dagen na het hechten. Meestal helpt paracetamol voldoende.
Plassen kan in het begin een branderig gevoel geven. Het helpt om na elke plasbeurt de onderkant te spoelen met lauw water, zodat de urine wordt verdund en minder prikt op de wond. Na ongeveer drie dagen is de pijn bij het plassen vaak weg.
Bij een totaalruptuur is het belangrijk dat de ontlasting zacht blijft om spanning op de wond te voorkomen. Hiervoor krijg je medicijnen voorgeschreven, dit zijn meestal zakjes met vezels. Een klein deel van de vrouwen blijft na een totaalruptuur problemen houden met het ophouden van windjes en heel soms met het ophouden van de ontlasting. Waarschijnlijk helpen bekkenbodemoefeningen om de kans hierop te verminderen. Deze behandeling kan soms wel maanden duren voor het een vermindering van de klachten geeft.
Na een (totaal)ruptuur mag je gewoon vaginaal bevallen. Heel soms zal een arts je aanraden om via een keizersnede te bevallen. Als je eerder een totaalruptuur hebt gehad, is de kans iets hoger dat dit weer gebeurt.

Kan je uitscheuren voorkomen?

Uitscheuren is helaas moeilijk te voorkomen. Al zijn er wel enkele zaken die de kans op scheuren kunnen verkleinen.

Hoe meer tijd de weefsels hebben om op te rekken, hoe kleiner de kans op een ruptuur. Een verloskundige of gynaecoloog kan daarom tijdens de bevalling vragen om niet te persen tijdens een wee, maar te zuchten of te puffen.
Je kan het perineum maximaal voorbereiden op de bevalling dankzij specifieke massagetechnieken van het perineum. Perineummassages maken het perineum soepeler en zorgen voor een goede rekbaarheid.
Lokale verdovende spray zou de kans op scheurtjes eventueel kunnen verminderen.
Om scheuren te voorkomen kan de arts tijdens de bevalling besluiten om een knip te maken in het perineum. Deze knip gebeurt altijd onder lokale verdoving als je nog geen epidurale verdoving hebt gekregen.