Hoe wordt endometriose behandeld?

Laatst bijgewerkt: februari 2019
endometriose-170_01.jpg

nieuws Of en hoe endometriose moet behandeld worden, is afhankelijk van de aard en de ernst van de klachten, de leeftijd en de eventuele kinderwens.
Lichte vormen van endometriose die niet gepaard gaan met (pijn)klachten, moeten meestal niet behandeld worden. Ernstiger of uitgebreider vormen van endometriose, zeker wanneer die gepaard gaan met pijnklachten en/of een verminderde vruchtbaarheid, moeten daarentegen wel behandeld worden.

Endometriose kan behandeld worden met geneesmiddelen, een operatie of een combinatie van beide. Geneesmiddelen verhelpen of onderdrukken alleen de klachten, ze kunnen de aandoening zelf niet genezen. Ook herstel van vruchtbaarheid is niet mogelijk met geneesmiddelen. Genezing is alleen mogelijk met een operatie waarbij alle zieke (door endometriose aangetaste) weefsels verwijderd worden. Na een operatie kan de endometriose terugkomen, omdat niet alle zieke weefsels verwijderd zijn, of omdat er nieuw baarmoederweefsel wordt gevormd.

Behandeling met geneesmiddelen
Pijnstillers
De pijnklachten (buikpijn, rugpijn, pijn bij het vrijen...) kunnen vaak voldoende behandeld worden met pijnstillers uit de groep van niet-steroïdale ontstekingsremmers (NSAID’s) zoals diclofenac, ibuprofen of naproxen. Ze worden alleen ingenomen tijdens de menstruatie, op de dagen van veel buikpijn. Het is belangrijk zo snel mogelijk met het innemen te beginnen, zo mogelijk daags voor het begin van de menstruatie en zeker zodra de pijn opkomt: ze werken minder goed als de pijn al in volle hevigheid aanwezig is. U moet ze op geregelde tijdstippen innemen zolang de pijn duurt.

Hormonale behandeling
Een behandeling met hormonen heeft als doel om de oestrogeenproductie te onderdrukken en op die manier de menstruaties te onderbreken. Hierdoor verminderen de klachten en kunnen soms ook lichte endometrioseplekjes verdwijnen. Maar de ziekte zelf verdwijnt niet. Eens u met de behandeling stopt, keren de klachten terug. Ze hebben ook geen enkel effect op de verminderde vruchtbaarheid: integendeel zelfs, ze zorgen ervoor dat u niet zwanger kunt worden, of u mag tijdens het gebruik van deze geneesmiddelen niet zwanger worden omwille van de kans op bijwerkingen.
• Orale anticonceptiva (de pil)
Bij lichte vormen van endometriose kan de arts de pil voorschrijven en/of adviseren om de pil continu door te slikken, dus geen stopweek in te bouwen. Hierdoor groeit het baarmoederslijmvlies niet aan en blijven ook de endometrioseplekjes buiten de baarmoeder rustig.
Soms kan tussentijds bloedverlies ontstaan. Dan kunt u tijdelijk twee pillen per dag nemen. Mocht dat niet helpen, dan kunt u een pilpauze van een week inlassen, de bloeding laten komen en daarna opnieuw beginnen met het continu slikken. Op die wijze kan het aantal bloedingen tot enkele per jaar worden teruggebracht.
Twee- of driefasepillen zijn niet geschikt voor het achter elkaar doorgebruiken: de pil moet elke dag dezelfde hoeveelheid hormonen bevatten.
Bij hoge bloeddruk wordt de pil soms ontraden. U stopt ook best met roken als u de pil neemt.
• Progesteronpreparaten
Het dagelijks slikken van tabletten die het hormoon progesteron bevatten (zoals Orgametril, Provera, Primolut, Duphaston...) of via injecties (zoals de ‘prikpil’) zorgt ervoor dat er geen eisprong optreedt en daarmee geen menstruatie. Soms treedt tussentijds bloedverlies op.
De voornaamste bijwerkingen zijn: vocht vasthouden en gewichtstoename, hoofdpijn, misselijkheid, libidostoornissen, prikkelbaarheid en onregelmatig bloedverlies. In het algemeen zijn de bijwerkingen mild, maar soms zijn ze ernstig.
• Hormonenspiraal
Het hormonenspiraal wordt in de baarmoederholte gebracht en geeft daar een progesteronachtig hormoon af. Hierdoor komt het baarmoederslijmvlies in een ‘rustfase' waardoor het endometriose kan onderdrukken. Bij langer gebruik zorgt het spiraaltje bovendien voor lichtere bloedingen of soms zelfs geen bloedingen meer.
Het voordeel van het spiraal tegenover de pil, is dat het hormoon progesteron vooral in de baarmoederholte en in de vrije buikholte aanwezig is en slechts of tot niets van dit hormoon. U kunt de eerste drie tot vier maanden last hebben van onregelmatig bloedverlies, maar daarna is dit minder en soms zelfs afwezig. Het spiraal werkt in principe vijf jaar.
• LH-RH-agonisten
GnRH-agonisten of LH-RH-agonisten bootsen de situatie na de overgang na. Ze kunnen worden toegediend als injectie, als neusspray, of in de vorm van een klein staafje nder de buikhuid. Doordat weinig vrouwelijke geslachtshormonen worden aangemaakt, wordt er geen baarmoederslijmvlies meer opgebouwd en afgestoten. De menstruaties verdwijnen en endometrioseplekjes verschrompelen.
U mag deze geneesmiddelen in principe niet langer dan een half jaar gebruiken omdat ze botontkalking veroorzaken. Duurt de behandeling langer dan een half jaar, dan kunt u tabletten oestrogenen krijgen die de botontkalking tegen gaan. Mogelijke bijwerkingen zijn opvliegers en een droge schede.
De bijwerkingen verdwijnen als met deze medicijnen gestopt wordt.

Chirurgische behandeling van endometriose
Het doel van een chirurgische behandeling is de radicale verwijdering van alle zieke (door endometriose aangetaste) weefsels. Hierdoor verdwijnen de klachten definitief, al kunnen ze achteraf wel terugkomen omdat niet alle ziek weefsel werd verwijderd of omdat nieuwe endometriosehaarden ontstaan. Bovendien is dat ook de enige manier om een eventuele verminderde vruchtbaarheid te herstellen.
Chirurgische behandeling van endometriose vergt de nodige ervaring om zeker te zijn dat alle ziek weefsel effectief verwijderd wordt en om schade aan omliggende weefsels en organen te voorkomen. U laat zich dan ook het best opereren in een ziekenhuis dat over de nodige ervaring beschikt met specialisten in gynaecologische of endometriumchirurgie, waar veel dergelijke operaties gebeuren en waar bij voorkeur ook meerdere disciplines samenwerken (gynaecologen, endoscopisch getrainde chirurgen voor gynaecologische, darm- en urinewegproblemen).
Omdat herval nooit uitgesloten is, wordt u meestal aangeraden om na de ingreep een bijkomende hormonale behandeling te volgen of om zwanger te worden. Een zwangerschap brengt immers een periode van negen maanden zonder maandstonden met zich mee, wat endometriose kan onderdrukken.

Laparoscopie (kijkoperatie)
Vermits laparoscopie onontbeerlijk is voor de diagnosestelling van endometriose, zal er bij kleinere endometrioseletsels vaak reeds op dat ogenblik chirurgisch worden ingegrepen. Zijn de letsels klein en verspreid over het kleine bekken, dan kan men deze eventueel met een speciaal laserapparaat vernietigen. Bij uitgebreidere vormen van endometriose is behandeling via laparoscopie vaak onmogelijk, vooral als er ernstige verklevingen zijn.
Een laparoscopie is een relatief veilige en eenvoudige operatie waarvoor alleen een kleine snede in de buurt van de navel nodig is.
Sommige vrouwen zijn in staat om na drie tot vijf dagen weer te werken, maar het duurt gewoonlijk minstens vijf tot zeven dagen voordat u terug helemaal op de been bent.

Laparotomie (openbuikoperatie)
Een laparotomie is een operatie die via een snede in de buikwand plaatsvindt. Meestal wordt daarbij een `bikinisnee' aangebracht: een horizontale snede ter hoogte van de bovengrens van het schaamhaar. Tijdens de operatie probeert de gynaecoloog de endometrioseplekken, eventuele cysten en eventuele verklevingen zoveel mogelijk te verwijderen. Indien nodig kan ook schade aan organen (bijvoorbeeld de darmen, eierstokken...) worden gerepareerd. Soms moet een deel van de eierstok waarin zich een of meerdere chocolade-cysten bevinden, of de hele eierstok worden verwijderd.
Een laparotomie vergt een langere ziekenhuisopname dan een laparoscopie. Voor een laparotomie verblijf je meestal 5 tot 7 dagen in het ziekenhuis en de herstelperiode is ongeveer 3 tot 6 weken.

Verwijderen van de eierstokken en/of de baarmoeder (hysterectomie)
Bij een hysterectomie verwijdert de arts de baarmoeder met daarbij zo veel mogelijk endometriosehaarden en verklevingen. Indien nodig verwijdert de arts ook één of beide eierstokken en eileiders. Dit is slechts in zeer uitzonderlijke gevallen noodzakelijk wanneer geen andere oplossing bestaat, en alleen bij vrouwen die geen kinderen meer wensen.
Het nadeel van het verwijderen van beide eierstokken is dat u voortijdig in de overgang komt. Overgangsklachten als opvliegers, nachtzweten en een droge schede komen na zo'n operatie dan ook vaak voor. Ook kan een voortijdige overgang bijdragen aan vervroegde botontkalking.
In theorie kunnen endometriose-resten in de buikholte weer actief worden bij behandeling met oestrogenen. In de praktijk komt dit zelden voor, omdat slechts een kleine hoeveelheid oestrogeen wordt toegediend.

Zwanger worden
Vrouwen met ernstige endometriose worden vaak moeilijk spontaan zwanger, ook na een chirurgische behandeling. In die situatie kunt u intra-uteriene inseminatie (IUI) of in vitro fertilisatie (IVF) overwegen. Bij IUI brengt de gynaecoloog het sperma rechtstreeks in de baarmoeder. Bij IVF bevruchten de zaadcellen de eicellen in een reageerbuis. De bevruchte eicel wordt daarna teruggeplaatst in de baarmoeder.

zie ook artikel : Endometriose

Bronnen
www.endometriosis.org
www.endometriose.nl
www.nhs.uk/conditions/Endometriosis/Pages/Introduction.aspx
www.nvog.nl
www.uzleuven.be/leuvens-universitair-fertiliteitscentrum/news/12/05/21/endometriose-blijf-er-niet-mee-rondlopen
www.amc.nl/web/Zorg/Patient/Opname-voor-meerdere-dagen/Gynaecologie-Algemeen-en-Oncologisch/Patienteninformatie/Endometriose.htm






pub