Priapisme: welke medicijnen kunnen een langdurige erectie veroorzaken?

dossier

Priapisme is een langdurige en pijnlijke erectie die niet gelinkt is aan seksuele opwinding. Het kan blijvende schade aan het weefsel van de penis veroorzaken. Bij volwassenen behoren medicijnen tot de meest voorkomende oorzaken van priapisme. Welke medicijnen zijn dat? Moet je voorzorgen nemen?

Wat is priapisme?

Priapisme (ischemisch) is een aanhoudende en pijnlijke erectie die langer dan 4 uur duurt.

Het belangrijkste kenmerk van (ischemisch) priapisme is een aanhoudende, pijnlijke erectie die langer dan vier uur duurt.

Ischemisch priapisme ontstaat wanneer het bloed wel naar de penis stroomt, maar niet voldoende kan terugvloeien. De penis wordt daardoor hard, terwijl de eikel relatief zacht kan blijven. De erectie houdt meestal langer dan vier uur aan en gaat vaak gepaard met hevige pijn.

Wanneer priapisme niet snel wordt behandeld, kan het zuurstoftekort leiden tot afsterven van weefsel (necrose), met blijvende gevolgen zoals permanente erectiestoornissen.

Bij volwassenen wordt ongeveer 25% van de gevallen van priapisme veroorzaakt door geneesmiddelen.

Lees ook: Priapisme: pijnlijke erectie die uren aanhoudt

Geneesmiddelen die priapisme kunnen veroorzaken

Priapisme kan kort na het starten van een behandeling optreden, maar soms ook pas na weken gebruik. Ook een dosiswijziging kan een episode uitlokken. De meest betrokken geneesmiddelen zijn:

Antipsychotica (neuroleptica)

Antipsychotica zijn verantwoordelijk voor ongeveer 50% van de gevallen van geneesmiddelgeïnduceerd priapisme, hoewel het risico per patiënt klein blijft. In principe kunnen alle antipsychotica betrokken zijn. Het probleem hangt samen met hun zogenaamde alfa-blokkerende werking, die de veneuze afvoer uit de penis verstoort.

Voorbeelden zijn risperidon, olanzapine, paliperidon, chloorpromazine, quetiapine, clozapine, trifluoperazine, pericyazine.

Antidepressiva

Priapisme wordt vooral gemeld bij gebruik van trazodon. Ook hier speelt een alfa-blokkerend effect een rol.

Andere betrokken antidepressiva zijn:

• SSRI's: escitalopram, citalopram, fluoxetine, paroxetine, sertraline
• bupropion
• mirtazapine

Geneesmiddelen tegen erectiestoornissen

Deze middelen bevorderen de bloedtoevoer naar de penis en kunnen in uitzonderlijke gevallen priapisme veroorzaken, vooral wanneer andere risicofactoren aanwezig zijn.

Voorbeelden zijn

• PDE5-remmers: avanafil (Spedra), sildenafil (Viagra), tadalafil (Cialis), vardenafil
• alprostadil (crème of injectie in de zwellichamen)
• yohimbine

Priapisme is een zeldzame maar ernstige bijwerking van erectiemiddelen.

Priapisme is een ernstige, maar zeldzame bijwerking van Viagra

Geneesmiddelen bij goedaardige prostaatvergroting

Sommige geneesmiddelen die inwerken op de prostaat of de bloedvaten kunnen het risico verhogen.

• Alfa-1-blokkers: alfuzosine, silodosine, tamsulosine, terazosine.

Andere mogelijke geneesmiddelen

• Middelen tegen ADHD: zelden gemeld bij methylfenidaat en atomoxetine
• Antistollingsmiddelen: heparine en warfarine
• Hormonen: testosteron (vooral bij overdosering), GnRH
• Melatonine

Illegale drugs

Factoren die het risico op geneesmiddelgeïnduceerd priapisme verhogen

Wat te doen bij priapisme?