PMOS: een belangrijke oorzaak van verminderde vruchtbaarheid
In dit artikel
PMOS: een belangrijke oorzaak van verminderde vruchtbaarheid
dossier
Het polycysteus-ovariumsyndroom of PCOS is een van de meest voorkomende hormonale en metabole aandoeningen bij meisjes en vrouwen voor de overgang. Naar schatting 5 tot 10% van de vrouwen op vruchtbare leeftijd heeft ermee te maken. PCOS kan een grote impact hebben op de menstruatiecyclus, de vruchtbaarheid, de hormoonhuishouding en de stofwisseling. Sinds 2026 spreken experts steeds vaker over PMOS, wat staat voor polyendocrien metabool ovariumsyndroom. Die nieuwe naam moet beter weerspiegelen dat de aandoening veel breder gaat dan alleen de eierstokken. Omdat de term PCOS nog sterk ingeburgerd is, gebruiken we in dit artikel beide benamingen naast elkaar.
Lees ook: UZ Brussel opent PCOS-kliniek
PCOS wordt PMOS: waarom verandert de naam?
Wie informatie zoekt over PCOS, zal steeds vaker de term PMOS tegenkomen. In 2026 beslisten internationale experts om de naam van het polycysteusovariumsyndroom te veranderen naar polyendocrien metabool ovariumsyndroom (PMOS). De oude naam bleek namelijk misleidend. Veel vrouwen met PCOS hebben namelijk geen cysten op hun eierstokken. Bovendien heeft de aandoening niet alleen invloed op de eierstokken en de vruchtbaarheid, maar ook op de hormoonhuishouding, de stofwisseling en het risico op aandoeningen zoals diabetes type 2. De nieuwe naam weerspiegelt die bredere impact beter. Omdat de term PCOS al jarenlang ingeburgerd is, zullen beide benamingen waarschijnlijk nog geruime tijd naast elkaar gebruikt worden, zo ook in dit artikel.
Lees ook: Dysmenorroe (menstruatiepijn): wat doen bij pijnlijke maandstonden?
|
Wat is PCOS?
PCOS is een complexe hormonale en metabole aandoening die de werking van de eierstokken verstoort. Daardoor verloopt de eisprong vaak onregelmatig of blijft hij helemaal uit. Dit kan leiden tot menstruatieproblemen en verminderde vruchtbaarheid, waardoor het moeilijker is om zwanger te worden. De aandoening gaat vaak gepaard met een verhoogde aanmaak van mannelijke hormonen (androgenen) en een verminderde gevoeligheid voor insuline. Daardoor kunnen ook klachten ontstaan zoals acne, overbeharing, gewichtstoename en andere stofwisselingsproblemen.
Ondanks de naam hebben niet alle vrouwen met PCOS zichtbare cysten op hun eierstokken. Bij veel vrouwen zijn op een echografie wel meerdere kleine, onrijpe follikels zichtbaar. Die groeien niet volledig uit en leiden vaak niet tot een eisprong. Daarom weerspiegelt de nieuwe naam PMOS beter dat de aandoening veel breder gaat dan alleen afwijkingen aan de eierstokken.
Lees ook: Endometriose: 'Hevige maandstondenpijn is niet normaal'
Wat zijn de symptomen van PCOS/PMOS?
PCOS of PMOS is geen ziekte met één vast klachtenpatroon. Het gaat om een syndroom, wat betekent dat verschillende symptomen kunnen voorkomen zonder dat elke vrouw ze allemaal heeft. De klachten verschillen dus sterk van persoon tot persoon. Vaak vallen de eerste signalen al op tijdens de puberteit.
- een onregelmatige menstruatie of menstruaties die maandenlang uitblijven
- een onregelmatige eisprong of het volledig uitblijven ervan, waardoor het moeilijker kan zijn om zwanger te worden
- acne of een vette huid, ook na de puberteit
- overmatige haargroei op plaatsen waar vrouwen normaal weinig beharing hebben, zoals de bovenlip, kin, borstkas of onderbuik
- haaruitval volgens een mannelijk patroon, bijvoorbeeld ter hoogte van de kruin of de inhammen
- overgewicht of gewichtstoename
- moeite om gewicht te verliezen, ondanks een gezonde levensstijl
- donkerbruine verkleuringen van de huid, vooral in de nek of onder de oksels (acanthosis nigricans)
Niet elke vrouw met PMOS heeft al deze klachten. Sommige vrouwen merken vooral menstruatieproblemen op, terwijl anderen meer last hebben van huidklachten, overbeharing of vruchtbaarheidsproblemen. Ook vrouwen met een gezond gewicht kunnen PMOS hebben.
Lees ook: Baarmoederfibromen: waarom een juiste diagnose zo belangrijk is
Gezondheidsrisico's bij PMOS
PMOS beïnvloedt niet alleen de menstruatiecyclus en de vruchtbaarheid. De aandoening kan ook gevolgen hebben voor de stofwisseling en de algemene gezondheid. Daarom beschouwen experts PMOS vandaag als meer dan een gynaecologisch probleem alleen. Positief is dan weer dat er aanwijzingen zijn dat vrouwen met PMOS waarschijnlijk minder snel last hebben van botontkalking (osteoporose). Mogelijke gezondheidsrisico’s zijn:
- Verminderde gevoeligheid voor insuline (insulineresistentie) en verhoogde aanmaak van insuline (hyperinsulinemie). Om glucose (suiker) uit onze voeding te kunnen opnemen en omzetten in bruikbare energie, hebben onze lichaamscellen insuline nodig. Insuline is een lichaamseigen stof die in de pancreas of alvleesklier wordt aangemaakt. Bij PCOS-patiënten zijn de lichaamscellen minder gevoelig voor insuline (insulineresistentie). Insulineresistentie wordt vaak veroorzaakt door een ongezonde leefstijl (overgewicht), maar genetische factoren spelen ook een rol. Bij insulineresistentie hebben de lichaamscellen hebben meer insuline nodig om glucose te kunnen opnemen. De pancreas gaat daardoor meer insuline produceren waardoor er meer van in het bloed aanwezig is. In dat geval spreken we van hyperinsulinemie.
- Een verhoogde kans op suikerziekte (diabetes type 2). Bij insulineresistentie moet de pancreas immers dubbel zo hard werken. De pancreascellen laten het daardoor sneller afweten en zijn dan niet meer in staat om voldoende insuline te produceren. De glucose in het bloed wordt onvoldoende opgenomen door de lichaamscellen waardoor een teveel aan glucose in het bloed (hyperglycemie) ontstaat. Vooral vrouwen bij wie de suikerstofwisseling al op jonge leeftijd niet goed gaat, hebben verhoogde kans om op latere leeftijd suikerziekte te krijgen.
- Verhoogde kans op overgewicht. Naar schatting kampt bijna de helft van de PMOS-patiënten met overgewicht, vaak vanaf jonge leeftijd.
- Mogelijk verhoogde kans op hart- en vaatziekten. PMOS-patiënten worden vaker blootgesteld aan risicofactoren voor hart- en vaatziekten, zoals obesitas en diabetes.
- Verhoogde kans op baarmoederslijmvlieskanker door een disbalans in de hormonen (te veel oestrogeen in verhouding tot progesteron).
- Verminderde vruchtbaarheid. Doordat PMOS-patiënten niet elke maand een eisprong hebben, is bij hen de kans op vruchtbaarheidsproblemen (subfertiliteit) verhoogd. PMOS wordt zelfs beschouwd als de belangrijkste oorzaak van onvruchtbaarheid door ovulatieproblemen (anovulatoire onvruchtbaarheid).
- Complicaties bij zwangerschap en bevalling. PMOS-patiënten die een ivf-behandeling ondergaan, hebben meer kans op het ontwikkelen van het ovarieel hyperstimulatiesyndroom (OHSS) dan vrouwen zonder PMOS. Dit is te wijten aan het feit dat er bij PMOS-patiënten meer follikels groeien onder invloed van de medicatie. OHSS wordt onder meer gekenmerkt door een opgezette buik, misselijkheid en braken en kortademigheid. Hoewel de meeste zwangerschappen bij PMOS-patiënten zonder complicaties verlopen, hebben deze patiënten wel een verhoogd risico op een hoge bloeddruk tijdens de zwangerschap, zwangerschapsvergiftiging, zwangerschapsdiabetes, vroeggeboorte en perinatale sterfte. Ook het risico op een miskraam is naar alle waarschijnlijkheid verhoogd.
- Verminderde kwaliteit van leven. De psychologische impact van PCOS is groot. Uit verschillende studies blijkt dat PMOS-patiënten vaker dan gemiddeld kampen met depressie, angst en een verminderde levenskwaliteit. Daarbij blijken vooral obesitas en overmatige lichaamsbeharing het zelfbeeld van PMOS-patiënten negatief te beïnvloeden. Ook de verminderde vruchtbaarheid kan emotioneel en relationeel zeer belastend zijn.
Lees ook: Menstruele of hormonale migraine: wat doen bij hoofdpijn tijdens regels?
Hoe ontstaat PCOS of PMOS?
Het is onduidelijk wat de precieze oorzaak is van PMOS. Waarschijnlijk spelen meerdere factoren een rol.
- Waarschijnlijk is er sprake van een erfelijke aanleg. In sommige families komt PMOS vaker voor. Maar of het syndroom zich bij de aanwezigheid van genetische factoren ontwikkelt, is afhankelijk van externe factoren. Vrouwen met deze erfelijke aanleg kunnen PMOS krijgen als ze aankomen in gewicht. Gebleken is dat een gering gewichtsverlies (circa 10%) bij vrouwen met overgewicht soms al kan leiden tot herstel van de eisprong.
- Veel vrouwen met PMOS hebben een verstoorde suikerstofwisseling door de verminderde gevoeligheid voor insuline en de verhoogde insulineproductie. Mogelijk is ook dit een oorzaak van PMOS.
- Bij veel vrouwen met PMOS zijn er verstoringen zichtbaar in verschillende hormonen, waaronder LH, FSH en androgenen.
Lees ook: Overmatige haargroei: aanpak van hypertrichose en hirsutisme
Diagnose PCOS (PMOS)
De diagnose PMOS wordt gesteld aan de hand van de klachten, in combinatie met een aantal medische onderzoeken.
- Klachten: menstruatiestoornissen (minder dan 8 menstruaties per jaar of helemaal geen menstruaties), overmatige beharing, acne, overgewicht.
- Een echografie van de eierstokken kan typische kenmerken van PMOS tonen, zoals meerdere kleine follikels. De diagnose wordt echter niet uitsluitend op basis van een echografie gesteld, maar ook op basis van de klachten en eventueel bloedonderzoek.
- Een bloedonderzoek om het testosterongehalte en de verhouding tussen de concentraties FSH en LH in het bloed te meten.
De arts zal ook andere mogelijke oorzaken onderzoeken, zoals een
schildklieraandoening. Bij overgewicht wordt gecontroleerd of er tekenen zijn van diabetes (suikerziekte) en/of hartproblemen (verhoogde bloeddruk, verhoogd cholesterol).
Lees ook: Hypothyreoïdie of een te traag werkende schildklier: symptomen
Hoe wordt PCOS/PMOS behandeld?
Omdat PMOS niet alleen een invloed heeft op de vruchtbaarheid, maar ook op de stofwisseling en de algemene gezondheid, bestaat de behandeling vaak uit een combinatie van leefstijlaanpassingen en medicatie. Welke behandeling het meest geschikt is, hangt af van de klachten en eventuele kinderwens.
Leefstijlaanpassingen
- Afvallen: In geval van overgewicht is het eerste advies vaak om af te vallen. Door 5 tot 10% af te vallen lijkt het gehalte van veel hormonen in het bloed, zoals insuline en testosteron, te verlagen. Hierdoor worden veel vrouwen met PMOS regelmatiger ongesteld en krijgen zij ook een regelmatigere eisprong. Dit verhoogt de zwangerschapskans. Gewichtsverlies helpt ook tegen andere PMOS-klachten, zoals puistjes of overbeharing, en het verlaagt de kans op andere gezondheidsproblemen, zoals diabetes, hart- en vaatziekten en hoge bloeddruk.
- Stoppen met roken: Vrouwen met PMOS hebben mogelijk een verhoogde kans om op latere leeftijd last te krijgen van onder meer diabetes (suikerziekte), hart- en vaatziekten en hoge bloeddruk. Roken is een risicofactor. Bij PMOS is stoppen met roken daarom belangrijk.
Medicamenteuze behandelingen zonder kinderwens
- Menstruatiecyclus: Karakteristiek voor PMOS is een verstoorde menstruatiecyclus. De menstruatie kan onregelmatig worden of helemaal uitblijven. Ook hebben sommige vrouwen met PMOS hevig menstrueel bloedverlies. Om de menstruatie te reguleren, wordt vaak de anticonceptiepil voorgeschreven. Ook als de menstruatie uitblijft. Door een stopweek in te lassen, wordt een onttrekkingsbloeding opgewekt die minder heftig is dan een normale menstruatie. Een regelmatige bloeding (minstens twee tot vier keer per jaar) is belangrijk, omdat dit de kans op baarmoederslijmvlieskanker vermindert. De pil helpt vaak ook tegen overmatige beharing en acne.
- Haar- en huidproblemen: Overmatige beharing of juist haaruitval en puistjes (acne) zijn veelvoorkomende symptomen van PMOS die worden veroorzaakt door hoge androgeenwaarden. Een teveel aan mannelijke hormonen kan worden verminderd door het slikken van de hormonale anticonceptie of door het gebruik antiandrogenen, zoals cyproteronacetaat, spironolacton en isotretinoine. Antiandrogenen worden vanwege de vele bijwerkingen alleen voorgeschreven bij ernstige gevallen van overbeharing en acne. Een milde vorm van haaruitval kan ook behandeld worden met minoxidil. Omdat hoge insulinewaarden in het bloed de productie van androgenen, zoals testosteron, in de eierstokken verhogen, kunnen ook insuline sensibiliserende medicijnen (zoals metformine) worden ingezet. Het effect van metformine op de vermindering van de haargroei is vergelijkbaar met het effect van de anticonceptiepil.
Overmatige beharing kan ook worden verminderd door cosmetische behandelingen, zoals waxen, elektrische epilatie of laserbehandeling. Acne kan ook lokaal worden behandeld met crèmes of gels die het verstopt raken van poriën, vetproductie door de huid en/of ontstekingen tegengaan.
Medische behandelingen bij een zwangerschapswens
PMOS vermindert de vruchtbaarheid waardoor het lastiger is zwanger te worden. Stel een eerste zwangerschap daarom niet te lang uit als je graag kinderen wilt. Als je zwanger wilt worden, zijn verschillende behandelingen mogelijk. Soms is afvallen voldoende om weer een eisprong te krijgen. Helpt dat niet, dan kan een hormonenbehandeling worden ingezet om de eierstokken te stimuleren om eicellen tot rijping te laten komen en zo de kans op een zwangerschap te verhogen. Dit wordt ovulatie-inductie (OVI) genoemd. Bij ovulatie-inductie krijg je gedurende bepaalde tijd tabletten of injecties toegediend.
- Tabletten met clomifeencitraat (Clomid) zijn het meest gebruikte middel voor het opwekken van een eisprong voor een natuurlijke manier bevruchting. Clomifeencitraat geeft een grotere kans op meerlingen, omdat er vaak meerdere eicellen tegelijk rijpen. Ook is er een iets verhoogde kans op eierstokkanker bij langdurig gebruik. Daarom wordt dit middel niet langer dan 6 tot 9 maanden voorgeschreven. Niet alle vrouwen met PMOS reageren op clomifeencitraat en sommigen hebben combinaties van clomifeencitraat met andere medicatie nodig, zoals metformine.
- Als een hormoonbehandeling met tabletten niet werkt, wordt meestal overgegaan tot onderhuidse injecties met gonadotrofine. Gonadotrofinen zijn hormonen die de eierstokken aanzetten tot het rijpen van eicellen. Vrouwen die gonadotrofine gebruiken, hebben een grotere kans op meerlingen omdat meerdere eicellen tegelijk rijpen. Tijdens de behandeling worden de eierstokken nauwkeurig in de gaten gehouden om het ovariële hyperstimulatiesyndroom (OHSS) te voorkomen.
- Helpt een hormoonbehandeling met tabletten of injecties niet, dan is een chirurgische ingreep aan de eierstokken (laparoscopisch elektrocoagulatie van de ovaria) mogelijk. Tijdens deze behandeling -ook wel ‘ovarian drilling’ genoemd - worden in de eierstokken een aantal oppervlakkige kleine gaatjes gebrand. Hierbij wordt weefsel verwijderd dat grote hoeveelheden androgenen produceert. Na deze ingreep vinden er gedurende zes tot twaalf maanden weer eisprongen plaats. Aan een operatie zijn altijd risico’s verbonden. Bij ‘ovarian drilling’ zijn dat bijvoorbeeld een klein risico op littekenvorming (verklevingen) rond de eierstokken en beschadiging van de blaas, darmen of bloedvaten.
Een vruchtbaarheidsbehandeling kan emotioneel behoorlijk zwaar zijn. Bovendien kan een hormoonbehandeling lichamelijke en emotionele bijwerkingen hebben. Denk aan hoofdpijn, wazig zien, stemmingswisselingen, een opgezette buik en misselijkheid. Vrouwen die zwanger worden na een behandeling voor PCOS hebben ook een iets grotere kans op een miskraam.
Lukt het niet om op natuurlijke wijze zwanger te worden, al dan niet na het gebruik van medicatie of na laparoscopisch elektrocoagulatie, dan is kunstmatige voorplantingstechnologie de volgende stap. Denk aan IVF (in vitro fertilisatie) of ICSI (intra cytoplasmatische sperma injectie).
Lees ook: Getuigenis: Zwanger worden met PCOS
Laatst bijgewerkt: juli 2026
Artikels over gezondheid in je mailbox? Schrijf je in op onze nieuwsbrief en ontvang een gratis e-book met gezonde ontbijtrecepten.
