Gerelateerde artikels
Hormonale disbalans bij mannen: lager libido, gewichtstoename en vermoeidheid
In dit artikel
Hormonale disbalans bij mannen: lager libido, gewichtstoename en vermoeidheid
dossier
Aanhoudende vermoeidheid, minder zin in seks, erectieproblemen, een dikkere buik of verlies van spiermassa: het kunnen signalen zijn van een hormonale disbalans bij mannen. Vaak ligt een tekort aan testosteron aan de basis, maar ook de schildklier, cortisol, insuline en andere hormonen kunnen een rol spelen. Hormonale problemen treffen bovendien niet alleen oudere mannen. Ook chronische stress, overgewicht, slaaptekort en bepaalde aandoeningen zoals diabetes kunnen het hormonale evenwicht verstoren.
Lees ook: Alles wat je moet weten over erectieproblemen
Wat is een hormonale disbalans bij mannen?
© Getty Images
Hormonen zijn chemische boodschappers die worden aangemaakt door endocriene klieren, zoals de schildklier, alvleesklier, hypofyse, bijnieren en testikels. Via het bloed bereiken ze de organen en de weefsels in het hele lichaam. Ze regelen onder andere de stofwisseling, groei, libido, vruchtbaarheid, spiermassa, vetverdeling, stemming en slaap. We spreken over een hormonale disbalans wanneer het lichaam te veel of te weinig van één of meerdere hormonen aanmaakt.
Bij mannen is een tekort aan testosteron (hypogonadisme) de meest voorkomende hormonale aandoening. Dat tekort kan verschillende oorzaken hebben, zoals veroudering, obesitas, bepaalde chronische ziekten of een probleem met de testikels of de hypofyse. Ook andere hormonen spelen echter een belangrijke rol, zoals schildklierhormonen, cortisol, insuline en groeihormoon.
Bij mannen is een tekort aan testosteron (hypogonadisme) de meest voorkomende hormonale aandoening. Dat tekort kan verschillende oorzaken hebben, zoals veroudering, obesitas, bepaalde chronische ziekten of een probleem met de testikels of de hypofyse. Ook andere hormonen spelen echter een belangrijke rol, zoals schildklierhormonen, cortisol, insuline en groeihormoon.
Lees ook: Hoe testosteron verhogen?
Hoe herken je een hormonale disbalans bij mannen?
De symptomen van een hormonale disbalans verschillen van man tot man en hangen af van welk hormoon uit balans is. Heb je een of meer van onderstaande klachten en blijven die wekenlang aanhouden? Raadpleeg dan je arts.
Lees ook: Een verstoorde hormoonbalans herkennen en herstellen
Minder libido
Een verminderd seksueel verlangen is een van de meest voorkomende tekenen van een laag testosterongehalte. Sommige mannen merken ook dat ze minder vaak aan seks denken of minder behoefte hebben aan seks.
Erectieproblemen
Een tekort aan testosteron is de belangrijkste hormonale oorzaak van erectieproblemen. Vaak spelen er echter ook andere factoren mee, zoals stress, hart- en vaatziekten, diabetes, slaapstoornissen of een depressie. Daarom is een grondig onderzoek nodig om de oorzaak van erectieproblemen te achterhalen.
Chronische vermoeidheid
Een hormonale disbalans kan leiden tot aanhoudende vermoeidheid, zelfs wanneer je voldoende slaapt. Zowel een traag werkende schildklier (hypothyreoïdie) als een tekort aan testosteron kunnen de stofwisseling vertragen en je energieniveau doen dalen.
Verlies van spiermassa en meer buikvet
Testosteron speelt een belangrijke rol bij het behoud van spiermassa. Bij een tekort neemt de spiermassa geleidelijk af, terwijl vet zich gemakkelijker opstapelt, vooral rond de buik. Die verandering in lichaamsbouw is vaak een van de eerste zichtbare signalen van een hormonale disbalans, zelfs bij mannen die regelmatig blijven sporten. Ook een te hoog cortisolgehalte (zoals bij het syndroom van Cushing) en een traag werkende schildklier kunnen de stofwisseling vertragen en leiden tot gewichtstoename.
Stemmingswisselingen, vermoeidheid en minder motivatie
Prikkelbaarheid, minder motivatie, angstgevoelens, vermoeidheid en depressieve klachten kunnen wijzen op een laag testosterongehalte of een schildklierprobleem. Omdat zulke klachten erg algemeen zijn, wordt de juiste oorzaak soms pas laat ontdekt.
Gynaecomastie
Gynaecomastie is de ontwikkeling van borstweefsel bij mannen. Dat kan wijzen op een verstoord evenwicht tussen testosteron en oestrogenen. Hoewel gynaecomastie op zich niet gevaarlijk is, kan het een grote psychologische impact hebben. Bespreek het daarom met je arts.
Andere mogelijke symptomen van een hormonale disbalans
- minder lichaamsbeharing
- slaapproblemen
- vruchtbaarheidsproblemen
- onverklaarbare gewichtstoename of gewichtsverlies
Lees ook: Aanhoudende vermoeidheid ondanks normale bloedwaarden: wat nu?
Oorzaken van een hormonale disbalans bij mannen
Een hormonale disbalans kan verschillende oorzaken hebben. Soms ligt een medische aandoening aan de basis, maar ook factoren zoals stress, overgewicht, slaaptekort en blootstelling aan bepaalde stoffen kunnen het hormonale evenwicht verstoren.
Veroudering en andropauze
Uit onderzoek blijkt dat het testosterongehalte bij mannen vanaf ongeveer 30 jaar gemiddeld met 1% per jaar daalt. Na de leeftijd van 50 à 60 jaar verloopt die daling vaak sneller. Dat wordt ook de andropauze genoemd. In tegenstelling tot de menopauze bij vrouwen verloopt dit proces meestal geleidelijk.
Chronische stress
Stress stimuleert de aanmaak van cortisol, beter bekend als het stresshormoon. Op lange termijn kan een teveel aan cortisol de productie van testosteron verstoren en leiden tot gewichtstoename, vermoeidheid en slaapproblemen.
Overgewicht en obesitas
Overtollig vetweefsel, vooral buikvet rond de organen (visceraal vet), kan het hormonale evenwicht verstoren. Het stimuleert de omzetting van testosteron naar oestrogenen en kan zo een testosterontekort verergeren. Daardoor ontstaat een vicieuze cirkel: hoe meer vetmassa, hoe lager het testosterongehalte kan worden. En hoe lager het testosterongehalte, hoe makkelijker het lichaam vet opslaat.
Schildklierproblemen
Zowel een traag werkende schildklier (hypothyreoïdie) als een te snel werkende schildklier (hyperthyreoïdie) kunnen de stofwisseling beïnvloeden. Mogelijke gevolgen zijn vermoeidheid, stemmingswisselingen, gewichtsschommelingen en een verminderd libido.
Bepaalde aandoeningen
Bepaalde aandoeningen kunnen het hormonale systeem verstoren:
- Ongecontroleerde diabetes: insulineresistentie kan de hormoonhuishouding uit balans brengen en het testosterongehalte doen dalen.
- Syndroom van Cushing: hierbij maakt het lichaam langdurig te veel cortisol aan.
- Auto-immuunziekten: sommige kunnen de hormoonklieren aantasten.
- Tumoren van de hormoonklieren: bepaalde goedaardige tumoren van de hypofyse, zoals een prolactinoom, verhogen de prolactinespiegel en remmen de aanmaak van testosteron.
- Slaapapneu: herhaalde ademhalingsstops tijdens de slaap kunnen de testosteronproductie verlagen. Testosteron wordt namelijk vooral aangemaakt tijdens de diepe slaap.
- Prostaatkanker en de behandeling ervan: sommige behandelingen die de werking van mannelijke hormonen afremmen, doen het testosterongehalte dalen.
Bepaalde geneesmiddelen
Corticosteroïden, anabole steroïden en sommige kankerbehandelingen kunnen de mannelijke hormoonhuishouding beïnvloeden.
Blootstelling aan hormoonverstorende stoffen
Hormoonverstoorders zijn chemische stoffen die de natuurlijke werking van hormonen nabootsen of blokkeren. Ze komen voor in tal van producten uit ons dagelijks leven, zoals kunststoffen, cosmetica, pesticiden, voedselverpakkingen en textiel. Voorbeelden zijn pesticiden, ftalaten en bisfenol A. Bij mannen kunnen deze stoffen de werking van testosteron verstoren en het testosterongehalte verlagen.
Hoe wordt een hormonale disbalans bij mannen vastgesteld?
© Getty Images
Bij een vermoeden van een hormonale disbalans zal de arts meestal een bloedonderzoek aanvragen, onder andere om het totale testosterongehalte te meten. Dat gebeurt bij voorkeur tussen 7 en 10 uur ’s ochtends, na een goede nachtrust. Op dat moment zijn de testosteronwaarden het hoogst en geven ze het meest betrouwbare beeld. Een bloedafname later op de dag of na een slechte nacht kan de resultaten vertekenen.
Afhankelijk van je klachten kan de arts ook andere hormonen onderzoeken, zoals vrij testosteron, prolactine, schildklierhormonen, insuline en cortisol. Daarnaast worden vaak de cholesterol, de leverwaarden en de bloedsuiker gecontroleerd, omdat bepaalde stofwisselingsziekten het hormonale evenwicht kunnen beïnvloeden.
Bij een vermoeden van een tumor van de hypofyse of bijnieren kan bijkomend onderzoek nodig zijn, zoals een MRI-scan of echografie. Ook urineonderzoek kan helpen om bepaalde hormonen, zoals cortisol, in kaart te brengen.
Behandeling van een hormonale disbalans bij mannen
Welke behandeling nodig is, hangt af van de onderliggende oorzaak.
Je levensstijl aanpassen
Een gezonde levensstijl kan helpen om het hormonale evenwicht te verbeteren. Denk aan:
- regelmatig bewegen
- afvallen indien nodig
- alcohol beperken
- stoppen met roken
- voldoende slapen
- stress verminderen
De onderliggende aandoening behandelen
Ligt een schildklierziekte, diabetes of een andere aandoening aan de basis van de hormonale disbalans? Dan is het belangrijk om dit goed te laten behandelen.
Hormoontherapie
Bij een bevestigd testosterontekort kan een testosteronbehandeling worden opgestart. Die kan het libido, de energie, de spiermassa en het humeur verbeteren. De behandeling is echter niet voor iedereen geschikt en vraagt een goede medische opvolging.
FAQ
Kan een hormonale disbalans gewichtstoename veroorzaken bij mannen?
Ja. Een tekort aan testosteron, een teveel aan cortisol of een schildklierprobleem kunnen leiden tot gewichtstoename, vooral ter hoogte van de buik. Omgekeerd kan overgewicht zelf ook de hormoonhuishouding verstoren.
Kan stress je hormonen uit balans brengen?
Ja. Chronische stress houdt het cortisolgehalte langdurig hoog. Dat kan de aanmaak van testosteron afremmen en ook andere hormonen uit balans brengen, zoals de hormonen van de schildklier.
Vanaf welke leeftijd dalen de mannelijke hormonen?
Het testosterongehalte begint meestal geleidelijk af te nemen vanaf de leeftijd van 30 à 40 jaar. Gemiddeld gaat het om ongeveer 1% per jaar vanaf 30 jaar.
Kan een man op elke leeftijd een hormonale disbalans krijgen?
Ja. Hoewel de leeftijdsgebonden daling van testosteron een natuurlijk proces is, kunnen hormonale problemen op elke leeftijd ontstaan. Dat geldt ook voor jonge mannen, bijvoorbeeld bij obesitas, slaapapneu, bepaalde genetische aandoeningen of door het gebruik van sommige geneesmiddelen.
Bij welke arts kan je terecht met hormonale problemen?
Start bij je huisarts. Die kan een eerste bloedonderzoek aanvragen. Als daar afwijkingen uit blijken, kan hij of zij je doorverwijzen naar een endocrinoloog.
Bronnen:
auteur:
Olivia Regout,
gezondheidsjournalist
