Hoe gaat stamceldonatie in zijn werk?
In dit artikel
Hoe gaat stamceldonatie in zijn werk?
dossier
Stamceldonatie kan voor mensen met bepaalde vormen van kanker of ernstige bloedziekten levensreddend zijn. Toch bestaat er nog veel onduidelijkheid over wat stamceldonatie precies inhoudt en hoe zo’n donatie verloopt. We leggen het stap voor stap uit.
Lees ook: Doorbraak in celonderzoek bij leukemie werpt nieuw licht op behandeling van de ziekte
Wat is stamceltransplantatie?
Bij een stamceltransplantatie krijgt een patiënt gezonde stamcellen toegediend om beschadigde of ontbrekende bloedcellen te vervangen. Dat gebeurt vooral bij leukemie, lymfomen (kankers van het lymfestelsel) en andere ernstige bloedziekten. De stamcellen kunnen afkomstig zijn van de patiënt zelf (autologe transplantatie) of van een stamceldonor (allogene transplantatie). In dat laatste geval is een stamceldonatie nodig.
Lees ook: Een vaccin tegen bloedkanker
Waarom is het zo moeilijk om een geschikte stamceldonor te vinden?
De gedoneerde stamcellen moeten zo goed mogelijk overeenkomen in weefseltype (HLA-type) met dat van de patiënt. Dat weefseltype is genetisch bepaald en kent tienduizenden mogelijke combinaties. De grootste kans op een match is bij een broer of zus (ongeveer 1 op 4). Als er geen geschikte donor binnen de familie wordt gevonden, zoekt men verder in het Belgisch Beenmergregister. Blijft ook daar een match uit? Dan wordt internationaal gezocht binnen een netwerk van meer dan 38 miljoen geregistreerde donoren wereldwijd.
Voor mensen met niet-West-Europese roots, zoals een Turkse, Noord-Afrikaanse, Centraal-Afrikaanse of gemengde achtergrond, is de kans op een match kleiner. Dat komt doordat zij vandaag nog ondervertegenwoordigd zijn in de donorregisters.
Lees ook: Rode Kruis zoekt 50.000 nieuwe bloed- en plasmadonoren
Hoe kan je stamcellen doneren?
Er bestaan twee veilige en goed gecontroleerde manieren om stamcellen te doneren. De arts bepaalt welke methode het meest geschikt is voor de patiënt.
Stamceldonatie via het bloed (meest voorkomend)
In ongeveer 85% van de gevallen worden stamcellen via het bloed verzameld. Deze methode heet PBSC-donatie (Peripheral Blood Stem Cells). De donor krijgt gedurende 5 dagen een injectie die de aanmaak van stamcellen stimuleert. Die stamcellen komen tijdelijk in de bloedbaan terecht. Op de dag van donatie worden ze via een aferese-apparaat uit het bloed gefilterd. Het bloed zelf stroomt meteen terug naar het lichaam. De procedure duurt 3 tot 5 uur, gebeurt zonder verdoving en is meestal niet pijnlijk. Soms is een tweede sessie nodig op de dag nadien. Mogelijke bijwerkingen zijn tijdelijk en mild, zoals een grieperig gevoel, hoofdpijn of spierpijn.
Lees ook: Wanneer mag je geen bloed geven?
Stamceldonatie via het beenmerg
Bij beenmergdonatie worden de stamcellen rechtstreeks uit het beenmerg van de donor gehaald, meestal ter hoogte van het bekken. De ingreep gebeurt onder volledige narcose en duurt ongeveer 1 tot 2 uur. De donor blijft meestal een nacht in het ziekenhuis. Na de ingreep kan je tijdelijk wat napijn of vermoeidheid ervaren. Beenmergdonatie wordt vandaag minder vaak gebruikt, maar kan aangewezen zijn bij bepaalde aandoeningen of bij jonge patiënten, wanneer beenmergstamcellen medisch de voorkeur krijgen.
Is stamceldonatie veilig voor de donor?
Ja. Stamceldonatie gebeurt vrijwillig, onder strikte medische begeleiding en met uitgebreide controles vooraf en nadien. Als stamceldonor word je nauwgezet opgevolgd en kan je rekenen op medische ondersteuning. Na de donatie volgt op verschillende momenten een telefonische opvolging om te horen hoe het met je gaat. Ongeveer 4 weken na de stamceldonatie worden ook je bloedwaarden gecontroleerd om na te gaan of het beenmerg volledig hersteld is. De meeste donoren hervatten hun normale activiteiten binnen enkele dagen tot een week.
Hoe word je stamceldonor in België?
Wie zich wil registreren als stamceldonor, doorloopt een aantal eenvoudige stappen:
- Je start met een online gezondheidscheck.
- Is die positief, dan schrijf je je in via stamceldonor.be.
- Daarna laat je een bloedstaal afnemen om je weefseltype te bepalen.
- Je gegevens worden opgenomen in het Belgisch Beenmergregister.
Het kan zijn dat je nooit wordt opgeroepen voor stamceldonatie, of pas na vele jaren. Word je wel een match, dan word je persoonlijk begeleid door het Rode Kruis en het transplantatieteam.
Lees ook: Plasma geven, hoe gaat dat in zijn werk?
Waarom blijven nieuwe stamceldonoren nodig?
Elke nieuwe stamceldonor vergroot de kans dat een patiënt tijdig een geschikte match vindt. Dat is vooral belangrijk voor mensen met een migratie- of gemengde achtergrond, voor wie vandaag nog te weinig passende stamceldonoren beschikbaar zijn.
|
Conclusie
Stamceldonatie kan levens redden bij ernstige bloedziekten en kanker. Een geschikte match vinden is niet eenvoudig, maar stamceldonatie zelf is veilig en meestal weinig belastend voor de donor. Door je te registreren als stamceldonor, vergroot je de kans dat ooit iemand geholpen kan worden. |
Bronnen:
Laatst bijgewerkt: december 2025
Artikels over gezondheid in je mailbox? Schrijf je in op onze nieuwsbrief en ontvang een gratis e-book met gezonde ontbijtrecepten.
