Hypoglykemie zonder diabetes: oorzaken, symptomen en wanneer gevaarlijk?

dossier

Lees ook: Hypoglycemie (hypo): symptomen en wat doen bij een lage bloedsuiker?

Wat is hypoglykemie zonder diabetes?

Hypoglykemie betekent dat het bloedsuikergehalte (glucose) daalt onder een kritische grens. Dat is een bekend probleem bij mensen met diabetes, maar het kan ook voorkomen bij mensen zonder diabetes. In dat geval spreekt men van niet-diabetische hypoglykemie.

Medisch gezien spreekt men van een echte hypoglykemie wanneer het glucosegehalte in veneus bloed lager is dan 55 mg/dl (3 mmol/L) op het moment van de symptomen, maar een waarde onder 70 mg/dl verdient al extra aandacht.

Lees ook: Lage bloeddruk of hypotensie: oorzaak en behandeling

Twee vormen van hypoglykemie zonder diabetes

Hypoglykemie zonder diabetes kan hoofdzakelijk worden onderverdeeld in twee types, afhankelijk van wanneer de symptomen optreden.

Reactieve hypoglykemie

Dit is de meest voorkomende vorm bij mensen zonder diabetes. Ze treedt meestal op 2 tot 4 uur na een maaltijd die rijk is aan koolhydraten met een hoge glycemische index, vooral snelle suikers. 

Na het eten stijgt de bloedsuikerspiegel snel, waardoor de alvleesklier insuline vrijzet om de suiker naar de cellen te brengen. Bij sommige mensen wordt er te veel insuline aangemaakt of blijft die werking te lang aanhouden, waardoor de bloedsuiker nadien te sterk daalt.

Deze vorm is doorgaans goedaardig en functioneel. 

Nuchtere hypoglykemie

Deze vorm treedt op los van de maaltijden: bijvoorbeeld ’s morgens bij het ontwaken, ’s nachts of na meerdere uren zonder eten.

Een nuchtere hypoglykemie wijst vaak op een ernstigere lichamelijke oorzaak die opgespoord en behandeld moet worden, zoals een insulinoom of leverinsufficiëntie. Ze vereist daarom altijd een medisch onderzoek.

Deze twee vormen hebben dus verschillende oorzaken en behandelingen.

Symptomen van hypoglykemie zonder diabetes

© Getty Images

Ongeacht de vorm van niet-diabetische hypoglykemie (reactief of nuchter), treden de symptomen meestal in twee fasen op, afhankelijk van hoe sterk de bloedsuiker daalt:

Adrenerge symptomen

Dit zijn lichamelijke reacties veroorzaakt door een verhoogde afgifte van adrenaline. Het zijn de eerste alarmsignalen, wanneer de bloedsuiker onder 60 mg/dl zakt:

• zweten, koud zweet, klamme handen
• beven van de handen
• hartkloppingen, versnelde hartslag (tachycardie)
• bleekheid, angstgevoel
• een plots hongergevoel

Neuroglycopene symptomen

Neuroglycopene symptomen treden op bij een ernstig verlaagde bloedsuikerspiegel, waarbij hersenen onvoldoende glucose krijgen. Deze symptomen treden op wanneer de bloedsuiker onder 50 mg/dl daalt:

• een plotse en ongewone vermoeidheid
• concentratieproblemen, minder helder kunnen denken
• zichtstoornissen
• tintelingen of een verdoofd gevoel rond de mond
• trager spreken
• hoofdpijn

De symptomen verdwijnen meestal binnen 10 tot 20 minuten na het innemen van suiker (orale suikerinname). Vermoeidheid of hoofdpijn kunnen soms wel nog wat langer aanhouden.

Opgelet: bewustzijnsverlies als gevolg van een hypoglykemie is zeldzaam bij iemand zonder diabetes. Als dat toch gebeurt, moet men altijd op zoek gaan naar een andere lichamelijke oorzaak.

Lees ook: Kunnen zoetstoffen suiker vervangen?

Diagnose van niet-diabetische hypoglykemie

Niet elk onwel voelen betekent dat er sprake is van hypoglykemie. De diagnose is gebaseerd op de triade van Whipple, beschreven in 1938 en nog steeds van toepassing. Drie criteria moeten gelijktijdig aanwezig zijn:

1. Symptomen die wijzen op hypoglykemie
2. Snelle verdwijning van deze symptomen na het innemen van suiker (binnen 10 tot 20 minuten)
3. Een gemeten lage bloedsuikerwaarde op het moment van de klachten (< 55–70 mg/dl)

Zonder een bloedsuikermeting tijdens de symptomen blijft de diagnose onzeker. De eenvoudigste en betrouwbaarste manier is om de bloedsuiker direct tijdens het onwel voelen te meten, bijvoorbeeld met een vingerprikmeter die in de apotheek verkrijgbaar is.

In de praktijk vraagt de arts vaak aan de patiënt om enkele weken een dagboek bij te houden, waarin het volgende wordt genoteerd:

• de ervaren symptomen
• het tijdstip waarop ze optreden
• de tijd sinds de laatste maaltijd
• de gemeten bloedsuikerwaarde tijdens de klachten

Als de klachten niet gepaard gaan met een bloedsuiker lager dan 70 mg/dl, kan de diagnose hypoglykemie worden uitgesloten en moet er naar een andere oorzaak worden gezocht.

Oorzaken van niet-diabetische hypoglykemie

Reactieve hypoglykemie treedt typisch op halverwege de ochtend na een zeer suikerrijk ontbijt.

Niet-diabetische hypoglykemie kan verschillende oorzaken hebben, afhankelijk van of het reactief (na een maaltijd) of nuchter optreedt.

Oorzaken van reactieve hypoglykemie (na de maaltijd)

• Voeding. Een maaltijd die zeer rijk is aan snelle suikers kan een insulinepiek veroorzaken, gevolgd door een plotselinge daling van de bloedsuiker. Klachten treden meestal op midden in de ochtend na een zeer zoet ontbijt, of na een drankje dat suiker en alcohol combineert (bijvoorbeeld gin-tonic of rum-cola).
• Bariatrische chirurgie (maagbypass of sleeve). Hypoglykemieën kunnen maanden of jaren na de operatie ontstaan. Door de verandering in de spijsverteringsanatomie wordt de maaginhoud sneller geleegd en wordt de afgifte van een darmhormoon (GLP-1) gestimuleerd, wat leidt tot overmatige insulineafgifte. De klachten ontstaan vaak eerder dan bij een klassieke reactieve hypoglykemie, namelijk 1 tot 2 uur na de maaltijd.

Veelvoorkomende oorzaken van nuchtere hypoglykemie

• Langdurig vasten of een overgeslagen maaltijd. Wanneer het lichaam urenlang geen glucose krijgt en de glycogeenvoorraden uitgeput raken, kan de bloedsuiker dalen, vooral in combinatie met lichamelijke inspanning. Ook anorexia nervosa kan dit type niet-diabetische hypoglykemie veroorzaken.
• Alcohol. Overmatig alcoholgebruik kan de glucoseafgifte door de lever (gluconeogenese) remmen, waardoor het risico op hypoglykemie stijgt. Dit risico is vooral groot wanneer alcohol wordt gedronken op een lege maag of gecombineerd met suikerhoudende dranken of voedingsmiddelen (tonic, cola). Het effect kan pas enkele uren na consumptie optreden.
• Intensieve lichamelijke inspanning. Een zware training, vooral aan het einde van de dag of zonder passende snack, kan leiden tot een significante daling van de bloedsuiker.
• Bepaalde medicijnen. Ook niet-diabetische medicijnen kunnen hypoglykemie veroorzaken, zoals sommige antibiotica (quinolonen), hoge doses aspirine, bepaalde bètablokkers of medicijnen tegen malaria.
• Insulinoom. Dit is een zeldzame, meestal goedaardige tumor van de insulineproducerende cellen in de alvleesklier, die insuline autonoom afscheidt, ongeacht de bloedsuikerwaarde. Dit veroorzaakt meestal nuchtere hypoglykemie.
• Andere ziekten. Ook bijnierinsufficiëntie (ziekte van Addison), hypothyreoïdie, ernstige leverziekte, nierinsufficiëntie of ernstige infecties kunnen niet-diabetische hypoglykemie veroorzaken.
  
  

Wat te doen bij een gevoel van flauwvallen?

1. Meet de bloedsuiker als je een meter hebt.
2. Neem 15 g snelle koolhydraten: een glas fruitsap, 3 suikerklontjes of een eetlepel honing. De adrenerge symptomen zouden binnen 10 tot 20 minuten moeten verdwijnen. 
3. Blijft het onwel voelen aanhouden of verdwijnt het maar langzaam, twijfel dan aan de diagnose hypoglykemie en raadpleeg een arts.
4. Na stabilisatie, neem een snack met complexe koolhydraten en eiwitten (bijvoorbeeld brood met kaas of yoghurt) om een nieuwe daling te voorkomen.
5. Rijd niet zolang de symptomen nog aanwezig zijn.
   
   

Behandeling van niet-diabetische hypoglykemie

Bij reactieve hypoglykemie

Aan te raden

• Koolhydraten met een lage glycemische index: peulvruchten, volkoren granen
• Vezels en eiwitten bij elke maaltijd om de opname van koolhydraten te vertragen
• Een tussendoortje halverwege de ochtend of middag
• Regelmatige en verspreide maaltijden (4 à 5 keer per dag)

Te vermijden

• Snelle suikers: snoep, frisdrank, zoet fruitsap, wit brood, zoete ontbijtgranen, enz.
• Alcohol in combinatie met zoete voedingsmiddelen
• Grote, zware maaltijden die weinig frequent zijn
• Maaltijden overslaan

Bij nuchtere hypoglykemie

• Chirurgische verwijdering bij een insulinoom
• Medicatiecorrectie bij hormonale tekorten
• Aanpassing van medicijnen die de hypoglykemie veroorzaken

Wanneer naar de dokter?

Mensen die hypoglykemie ervaren zonder bekende diabetes of zonder andere duidelijk medische oorzaak, moeten een arts raadplegen om de oorzaak te achterhalen.

Raadpleeg vooral een arts als:

• de symptomen van hypoglykemie regelmatig optreden zonder duidelijke reden (overgeslagen maaltijd, alcohol, intense inspanning)
• de symptomen nuchter, ’s ochtends bij het wakker worden of ’s nachts optreden – dit is het belangrijkste teken dat kan wijzen op een organische oorzaak (bijvoorbeeld insulinoom, nierinsufficiëntie, enz.)
• je recent een bariatrische operatie hebt ondergaan
• het onwel voelen niet snel verdwijnt na het innemen van suiker
• de symptomen ernstig zijn of gepaard gaan met verwardheid of bewustzijnsverlies: ga naar de spoedafdeling of bel 112