Hypervigilantie: een chronische staat van verhoogd bewustzijn of alertheid

Laatst bijgewerkt: februari 2022
In dit artikel
Hypervigilantie: een chronische staat van verhoogd bewustzijn of alertheid

dossier

Hypervigilantie is een staat van verhoogde alertheid. Als je hypervigilant bent, ben je extreem gevoelig voor je omgeving. Je bent je bewust van alle verborgen gevaren. Vaak zijn deze gevaren evenwel niet echt. Hypervigilantie kan je relatie met anderen aantasten of het kan paranoia in de hand werken.

Lees ook: Hoogsensitiviteit: leven zonder filter

Symptomen

123_hypervigilantie_stress_werk_mensen_2022jpg.jpg
Er zijn lichamelijke, gedragsmatige, emotionele en mentale symptomen verbonden aan hypervigilantie:

  • De lichamelijke symptomen zijn vergelijkbaar met de symptomen van angst, namelijk zweten, een snelle hartslag, snelle, oppervlakkige ademhaling. Na verloop van tijd kan deze constante staat van alertheid leiden tot vermoeidheid en uitputting.
  • Gedragssymptomen zijn onder meer schrikachtige reflexen en snelle, reflexmatige reacties op je omgeving. Als je hypervigilant bent, reageer je soms overdreven als je een harde knal hoort of als je de opmerking van een collega verkeerd interpreteert. Deze reacties kunnen gewelddadig of vijandig zijn in een vermeende poging om jezelf te verdedigen.
  • De emotionele symptomen van hypervigilantie kunnen ernstig zijn. Je kan (hevige) angst ervaren, paniek of onophoudelijk piekeren. Je bent bang voor het oordeel van anderen, of je beoordeelt anderen zelf extreem hard. Dit ontwikkelt zich soms tot zwart-wit denken: je vindt dingen ofwel absoluut goed of absoluut fout. Je wordt daarnaast emotioneel teruggetrokken, je kan last krijgen van stemmingswisselingen of emotionele uitbarstingen.
  • Mentale symptomen van hypervigilantie zijn onder meer paranoia, soms gepaard met rationalisatie om de hypervigilantie te rechtvaardigen. Sommige mensen met hypervigilantie, zoals mensen met PTSS, hebben moeite om goed te slapen.

Lees ook: Hoe ontstaat angst?

Oorzaken en triggers

Hypervigilantie kan het gevolg zijn van een psychische aandoening, zoals angst, posttraumatische stressstoornis (PTSS) of schizofrenie. Er zijn ook enkele specifieke triggers die een episode van hypervigilantie kunnen uitlokken, zoals: 

  • Zich opgesloten of claustrofobisch voelen
  • Zich in de steek gelaten voelen
  • Het horen van harde geluiden zoals geschreeuw, ruzie en plotselinge knallen
  • Anticiperen op pijn, angst of oordeel
  • Zich veroordeeld of niet welkom voelen
  • Fysieke pijn voelen
  • Emotioneel leed voelen
  • Herinnerd worden aan trauma's uit het verleden
  • Chaotisch gedrag van anderen

Behandeling

De behandeling hangt af van de oorzaak. Je arts zal je waarschijnlijk doorverwijzen naar een therapeut of psychiater. Soms wordt de therapeutische behandeling ondersteund met medicatie zoals antidepressiva of antipsychotica.

Cognitieve gedragstherapie is zeer effectief bij het behandeling van angst. De therapeut begeleidt daarbij gesprekken over ervaringen uit het verleden en over je huidige problemen en angsten. Ook EMDR-therapie is zinvol bij hypervigilantie, omdat men daarin gedragspatronen aanpakt die veroorzaakt worden door trauma. 

Lees ook: Brainspotting-therapie: emoties, trauma's en pijn verwerken door oogbewegingen

Er zijn enkele strategieën die je zelf kan toepassen om met hypervigilantie om te gaan:

  • Haal langzaam en diep adem
  • Zoek naar objectief bewijs in een situatie alvorens je reageert
  • Pauzeer alvorens je reageert
  • Erken angsten of sterke emoties, maar geef er niet aan toe
  • Wees opmerkzaam
  • Stel grenzen aan anderen en jezelf

Lees ook: Sociale angststoornis: als verlegenheid je sociaal leven beïnvloedt

Bronnen:
https://www.medicalnewstoday.com
https://www.healthline.com


auteur: Sara Claessens, gezondheidsjournalist

Wil je onze artikels graag ontvangen in je mailbox?

Schrijf je hier in voor onze nieuwsbrief.

eenvoudig terug uit te schrijven
Wij verwerken jouw persoonsgegevens conform het Privacy-beleid van Gezondheid NV / Mediahuis.
volgopfacebook

volgopinstagram