Koude-urticaria: een allergische reactie op kou

dossier

Krijg je puistjes of rode vlekken na een winterse wandeling of een duik in koud water? Dan zou je last kunnen hebben van koude-urticaria, een huidreactie die snel optreedt na blootstelling aan koude. Wat zijn de mogelijke uitlokkende factoren? En wat kun je doen om het te voorkomen?

Lees ook: Netelroos (urticaria): symptomen en behandeling

Wat is een koude-allergie of koude-urticaria?

© Getty Images / koude-urticaria of koude-allergie

Koude-urticaria is een zeldzame aandoening waarbij de huid reageert op lage temperaturen. Het lichaam geeft histamine vrij als reactie op koude prikkels, zoals wind, airconditioning, water of zelfs ijskoude voeding. De belangrijkste symptomen zijn huidklachten die optreden zodra de huid opnieuw opwarmt na blootstelling aan de kou. Ze uiten zich in roodheid, gezwollen plekken (galbulten) en jeuk, meestal op de huidzones die aan de kou zijn blootgesteld.

Zeer zelden is de reactie ernstiger en kan ze leiden tot flauwvallen, hartkloppingen of een anafylactische shock.

Lees ook: Wat is een winterallergie?

Oorzaken en triggers van koude-urticaria

Koude-urticaria ontstaat wanneer het lichaam ten onrechte histamine vrijgeeft als gevolg van een overdreven reactie op koude. Histamine is een chemische stof die wordt afgegeven door bepaalde cellen van het immuunsysteem. Bij koude-urticaria wordt deze afgifte rechtstreeks door de kou veroorzaakt, zonder dat er een specifiek allergeen in het spel is.

Mogelijke uitlokkende factoren zijn:

1. Koude lucht: een ijzige wind of het betreden van een gekoelde ruimte kan rode vlekken en jeuk veroorzaken op onbedekte huid.
2. Koud water: zwemmen in een koud zwembad, meer of de zee is een van de gevaarlijkste triggers, omdat een grote blootstelling van de huid kan leiden tot flauwvallen of een gegeneraliseerde reactie.
3. Contact met koude oppervlakken of voorwerpen: het vasthouden van een ijszak of diepvriesproducten kan plaatselijke zwelling en jeuk veroorzaken, vooral aan de handen.
4. IJskoude voeding en dranken: ijsjes, zeer koude drankjes of diepgevroren voeding kunnen zwelling van lippen, tong of keel uitlokken.
5. Vochtige en winderige omstandigheden: vocht in combinatie met wind verergert vaak de huidreacties.

Sommige mensen reageren slechts op één of twee specifieke prikkels, terwijl anderen in meerdere alledaagse situaties klachten ontwikkelen. Het is daarom belangrijk om je persoonlijke triggers te herkennen om opstoten beter te voorkomen.

Lees ook: Huidziekten door de koude: witte vingers, kloven, jeuk, eczeem

Symptomen koude-urticaria

Veelvoorkomende symptomen

• Rode, jeukende bulten of vlekken op huiddelen die aan kou zijn blootgesteld
• Een reactie die verergert wanneer de huid opnieuw opwarmt
• Zwelling van de handen na contact met koude voorwerpen
• Zwelling van de lippen na het drinken of eten van koude producten

Spoedgeval: anafylaxie

Lees ook: Anafylactische shock: ernstige allergische reactie

Diagnose van koude-urticaria: de ijsblokjestest

© Getty Images - Met een ijsblokje kan je testen op een koude-allergie of koude-urticaria

Behandeling van koude-urticaria

De behandeling is gericht op het verminderen van symptomen en het voorkomen van aanvallen, aangepast aan de ernst van de urticaria.

1. Vermijden van uitlokkende factoren

De eerste maatregel is blootstelling aan kou beperken:

• Draag warme kleding en bedek handen, voeten en gezicht.
• Vermijd zwemmen in water kouder dan 25°C. Deze drempel kan echter per persoon verschillen.
• Vermijd koude of bevroren voeding en dranken.
• Vermijd winderige of vochtige omstandigheden die de reactie verergeren.

2. Antihistaminica

Orale antihistaminica zijn de meest gebruikte behandeling. Ze blokkeren de werking van histamine, de belangrijkste veroorzaker van jeuk en zwelling. Ze kunnen preventief worden ingenomen voor blootstelling aan kou of regelmatig als de urticaria vaak optreedt. Als standaard antihistaminica onvoldoende werken, zijn andere opties mogelijk, zoals omalizumab.

3. Adrenaline auto-injector

Voor mensen die eerder een ernstige reactie hebben gehad, tekenen van anafylaxie vertoonden of een zeer snel positief ijstestresultaat hadden: een adrenaline-auto-injector moet altijd beschikbaar zijn.

Gebruik onmiddellijk bij zwelling van de keel, ademhalingsproblemen of algemeen onwelzijn. Bel daarna de hulpdiensten (112), zelfs als de symptomen lijken te verbeteren.

Lees ook: Tips: winterjeuk voorkomen en behandelen

Praktische aanbevelingen voor mensen met koude-urticaria

Om het risico op een aanval te beperken en ernstige reacties te voorkomen, gelden deze richtlijnen:

• Informeer je omgeving (familie, vrienden, collega’s) zodat ze snel kunnen handelen bij een probleem.
• Bij zwemmen in natuurlijk water, ga langzaam het water in om de reactie van je huid te testen.
• Zwem nooit alleen en kies water waarin je kunt staan, om risico’s bij onwel worden te verkleinen.
• Vermijd extreme sporten of activiteiten waarbij je plots aan kou wordt blootgesteld, zoals duiken, parachutespringen of wildwatervaren. Overleg altijd met je arts.
• Draag altijd de voorgeschreven medicatie bij je, vooral antihistaminica, voor noodgevallen.
• Als een adrenaline-auto-injector is voorgeschreven: draag deze altijd bij je, informeer je naasten en leg uit wanneer en hoe te gebruiken.

Kan koude-urticaria genezen worden?

Bij sommige mensen verdwijnt koude-urticaria spontaan na enkele weken of maanden. Ongeveer de helft van de patiënten ziet hun urticaria binnen vijf jaar verdwijnen. Anderen kunnen er levenslang last van hebben. Regelmatige controle bij een dermatoloog helpt de behandeling aan te passen en comfortabel te leven met deze aandoening.