Gerelateerde artikels
Maakt geld gelukkig? Wat zegt de wetenschap?
In dit artikel
Maakt geld gelukkig? Wat zegt de wetenschap?
dossier Terwijl sociale media uitpakken met miljardairs, luxejachten en overvolle winkelkarren, wijst nieuw onderzoek opvallend genoeg in de tegenovergestelde richting. Volgens wetenschappers hangt geluk mogelijk minder af van geld en bezit dan we denken, en kan een eenvoudiger leven net leiden tot meer tevredenheid, sterkere sociale banden en een groter gevoel van betekenis. Maar hoe sterk is het verband tussen inkomen en geluk echt? En bestaat er eigenlijk een grens aan hoeveel geld ons gelukkiger maakt?
Een eenvoudige levensstijl kan gelukkiger maken
Onderzoekers die consumptie en welzijn bestuderen, stellen klassieke ideeën over rijkdom en succes steeds meer in vraag. In een tijd waarin extreme rijkdom sociale media en krantenkoppen domineert, suggereert een nieuwe studie dat méér consumeren niet automatisch leidt tot een beter of gelukkiger leven. Onderzoek van de University of Otago toont aan dat mensen vaak meer geluk en levensvoldoening ervaren wanneer ze kiezen voor een eenvoudigere en duurzamere levensstijl, met minder focus op materiële consumptie.
De onderzoekers analyseerden gegevens van meer dan 1.000 Nieuw-Zeelanders, met een gemiddelde leeftijd van 45 jaar en een gemiddeld inkomen van 50.000 dollar per jaar (ongeveer €43.300). Daaruit bleek dat ‘vrijwillige eenvoud’ het welzijn kan versterken doordat er meer ruimte ontstaat voor sociale contacten en betekenisvolle relaties. Die voordelen komen vaak tot uiting in omgevingen zoals vrijwilligerswerk, sportclubs, verenigingen en buurtactiviteiten, waar mensen elkaar ontmoeten en sociale verbondenheid centraal staat.
De Nieuw-Zeelandse onderzoekers stelden vast dat vrouwen vaker dan mannen kiezen voor een eenvoudigere levensstijl, al is nog niet volledig duidelijk waarom dat zo is.
Auteur en universitair hoofddocent Leah Watkins legt uit dat de consumptiemaatschappij geluk vaak koppelt aan een hoger inkomen en de mogelijkheid om steeds meer materiële goederen te verwerven. Maar volgens haar toont onderzoek duidelijk aan dat een materialistische levenshouding niet automatisch leidt tot meer geluk of welzijn. Bovendien stimuleert ze ook geen duurzame consumptie, terwijl dat net essentieel is voor een gezonde planeet.
Milieu-impact en wereldwijde trends
Tussen 2000 en 2019 steeg het wereldwijde binnenlandse goederenverbruik met 66 procent. Sinds de jaren 1970 is het zelfs verdrievoudigd, tot 95,1 miljard ton. Naarmate inkomens en levensstandaard stegen, groeide ook de bezorgdheid over de milieu-impact van menselijke consumptie.
Die bezorgdheid, samen met klimaatverandering en de aanhoudende gezondheids- en financiële stress na de pandemie, heeft onderzoekers en beleidsmakers ertoe aangezet beter te begrijpen hoe een eenvoudigere levensstijl het welzijn beïnvloedt.
Medeauteur professor Rob Aitken benadrukt dat deze aanpak niet betekent dat mensen al hun materiële bezittingen moeten opgeven:
“Het is niet zozeer de toewijding aan materiële eenvoud die tot welzijn leidt, maar eerder de vervulling van psychologische en emotionele behoeften die voortkomt uit relaties, sociale contacten, betrokkenheid bij de gemeenschap en het gevoel een doelgericht en betekenisvol leven te leiden.”
Volgens hem vormt vrijwillige eenvoud in een wereld van luxe en overconsumptie een krachtig alternatief dat verbondenheid en betekenis centraal stelt, eerder dan status en bezit.
Wat bepaalt ‘gelukkig zijn’?
© Getty Images
Over die vraag bestaat al tientallen jaren uitgebreid onderzoek, en het antwoord blijkt genuanceerd.
Een hoger inkomen hangt gemiddeld samen met meer geluk, maar niet onbeperkt en ook niet voor iedereen. Binnen landen zie je bijna altijd dat rijkere mensen gemiddeld gelukkiger zijn dan armere mensen. Dat is een van de meest consistente bevindingen in het geluksonderzoek. Meer inkomen zorgt doorgaans voor minder financiële stress, meer veiligheid, betere gezondheidszorg en meer kansen op persoonlijke ontwikkeling.
Maar er bestaat ook de bekende “Easterlin-paradox”. De econoom Richard Easterlin stelde in de jaren 1970 vast dat rijkere mensen op een bepaald moment wel gelukkiger zijn, maar dat het gemiddelde geluksniveau niet noodzakelijk stijgt wanneer een hele samenleving rijker wordt. Dat zou onder meer komen doordat mensen zichzelf voortdurend vergelijken met anderen (het zogenaamde relatieve inkomen) én omdat gewenning optreedt: wie meer verdient, went na verloop van tijd aan die hogere levensstandaard.
Daarom spreken moderne studies vaak over een mogelijk “plafond” van geluk, al zijn onderzoekers het daar niet volledig over eens.
- Het bekende “Nationaal Geluksonderzoek” van de Universiteit Gent, onder leiding van onder anderen Lieven Annemans, concludeert dat inkomen wel een rol speelt, maar slechts één factor is binnen een veel breder geheel. Rijke mensen geven vaker aan tevreden te zijn, maar voelen zich niet noodzakelijk dagelijks gelukkiger. Belangrijker blijkt wat mensen met hun geld doen en hoe ze hun leven invullen.
- Een klassieke studie uit 2010 van Daniel Kahneman en Angus Deaton stelde dat emotioneel welzijn stijgt met het inkomen, maar afvlakt rond 75.000 dollar per jaar in de Amerikaanse context. Omgerekend komt dat neer op ongeveer €65.000 netto per jaar, of zo’n €5.400 per maand. Hun conclusie: geld helpt vooral om stress en ellende te verminderen, maar verhoogt geluk niet eindeloos.
- Een nieuwere studie uit 2021 van Matthew Killingsworth kwam tot een andere conclusie: geluk blijft gemiddeld stijgen, ook bij hogere inkomens, zonder duidelijk verzadigingspunt.
- Een gezamenlijke analyse uit 2023 van Kahneman en Killingsworth nuanceerde dat debat opnieuw. Voor ongeveer 80 procent van de mensen gaat meer inkomen samen met meer geluk, maar voor een ongelukkige minderheid lijkt dat effect wel degelijk te stoppen.
- Andere onderzoekers, zoals Betsey Stevenson en Justin Wolfers, vinden zelfs helemaal geen duidelijk verzadigingspunt. Toch blijven andere studies de Easterlin-paradox bevestigen en wijzen ze erop dat economische groei op lange termijn niet automatisch leidt tot meer geluk.
Meer dan geld alleen
Daarmee komen we bij de cruciale vraag: wat bepaalt geluk, naast inkomen? Daar zijn intussen bibliotheken vol over geschreven. Onderzoek toont aan dat inkomen slechts één onderdeel is van een veel complexer geheel. Andere belangrijke factoren zijn onder meer sociale relaties, gezondheid, werktevredenheid, zingeving en sociale ongelijkheid.
Sommige studies suggereren zelfs dat ons “sociaal kapitaal” — de kwaliteit van onze relaties en verbondenheid met anderen — op lange termijn belangrijker is voor geluk dan inkomen.
Conclusie
- Meer inkomen hangt gemiddeld samen met meer geluk, zeker bij lage inkomens.
- Dat effect wordt kleiner naarmate mensen rijker worden.
- Geluk hangt sterk af van andere factoren dan geld alleen.
- Over een mogelijk “plafond” van geluk bestaat nog discussie: sommige studies zien wel een grens, andere niet
Bronnen:
https://journals.sagepub.com
https://researchonline.lse.ac.uk
Easterlin, R. A. & O’Connor, K. J. (2020). The Easterlin Paradox. IZA Discussion Paper No. 13923. 4 Easterlin, R. A. et al. (2010). The happiness-income paradox revisited. Proceedings of the National Academy of Sciences.
https://www.vlaamse-ouderenraad.be
Kahneman, D. & Deaton, A. (2010). High income improves evaluation of life but not emotional well-being. (PNAS)
Killingsworth, M. A. (2021). Experienced well-being rises with income. (PNAS)
Kahneman, D., Killingsworth, M., & Mellers, B. (2023). Income and emotional well-being: A conflict resolved.
Stevenson, B. & Wolfers, J. (2008). Economic Growth and Subjective Well-Being. NBER Working Paper 14282.
