Verstoort tandpasta het mondmicrobioom?

dossier

Tandpasta helpt bacteriën te bestrijden die gaatjes en tandvleesproblemen veroorzaken. Maar in je mond leven ook heel wat goede bacteriën, die belangrijk zijn voor een gezonde mond. Kan tandpasta dat evenwicht verstoren? Volgens de huidige wetenschappelijke inzichten hoef je je daar weinig zorgen over te maken. Tandpasta heeft wel degelijk invloed op het mondmicrobioom, maar meestal zonder blijvende negatieve gevolgen.

Waarom is een gezond mondmicrobioom zo belangrijk?

© Getty Images - Mondmicrobioom, een uiterst rijk microbieel ecosysteem dat de tanden en tandvlees beschermt.

In je mond leven miljarden micro-organismen, zoals bacteriën, gisten en virussen. Samen vormen ze het mondmicrobioom. Ze zitten op je tanden, tong en slijmvliezen en leven daar in kleine groepjes samen. Tandplak is een bekend voorbeeld van zo’n bacteriële biofilm.

Zolang dat microbioom goed in balans is, helpt het je mond gezond te houden:

• het houdt schadelijke bacteriën onder controle
• het helpt bij de verwerking van bepaalde voedingsstoffen
• het helpt de zuurtegraad in je mond stabiel te houden
• het beschermt je tandvlees en andere weefsels tegen ontstekingen
• het werkt voortdurend samen met je immuunsysteem

Bij een verstoord evenwicht (dysbiose) stijgt het risico op gaatjes, tandvleesontstekingen en parodontitis. Onderzoekers linken een verstoord mondmicrobioom ook steeds vaker aan aandoeningen zoals diabetes en hart- en vaatziekten.

Lees ook: Wat is tandplak en hoe verwijderen?

Heeft tandpasta invloed op het mondmicrobioom?

Veel mensen denken dat tandpasta bedoeld is om alle bacteriën in de mond te doden, maar dat klopt niet. De belangrijkste taak van tandpasta is tandplak losmaken en helpen verwijderen. Dat gebeurt op twee manieren:

1. door het poetsen zelf, waardoor tandplak loskomt
2. door de licht schurende bestanddelen in tandpasta, die helpen om tandplak af te breken
   
   

Onderzoek toont aan dat tandenpoetsen de samenstelling van het mondmicrobioom wel licht kan veranderen, maar meestal gaat het om kleine en tijdelijke veranderingen. Het evenwicht herstelt zich doorgaans snel. Met andere woorden: tandpasta maakt je mond niet steriel, maar helpt vooral om de bacteriën in balans te houden. Sommige studies suggereren bovendien dat ingrediënten zoals fluoride en arginine een positieve invloed kunnen hebben op het mondmicrobioom.

Lees ook: Parodontitis: ernstige tandvleesontsteking die leidt tot tandverlies

Fluoride en het mondmicrobioom

Fluoride is het bekendste en meest onderzochte ingrediënt in tandpasta. Het versterkt het tandglazuur, helpt gaatjes voorkomen en beschermt de tanden tegen afbraak. Maar mogelijk heeft fluoride ook invloed op het mondmicrobioom.

Een studie uit 2025 toonde aan dat tandpasta met 1000 ppm fluoride de samenstelling van het mondmicrobioom bij kinderen licht kan veranderen. Sommige bacteriën die gaatjes veroorzaken, zoals Streptococcus mutans, maken zuren aan die het tandglazuur aantasten. Fluoride remt die bacteriën af en zorgt ervoor dat tandplak minder zuur wordt. Het doodt dus niet zomaar alle bacteriën, maar maakt de mond vooral minder aantrekkelijk voor bacteriën die cariës veroorzaken.

Lees ook: Kan tandpasta met houtskool je tanden witter maken?

Welke ingrediënten kunnen goede mondbacteriën ondersteunen?

Onderzoekers kijken steeds vaker naar tandpasta’s die niet alleen tandplak verwijderen, maar ook de goede bacteriën in de mond helpen behouden.

• Arginine: Arginine is een natuurlijk aminozuur dat door bepaalde mondbacteriën gebruikt wordt om ammoniak aan te maken. Daardoor stijgt de pH in tandplak en wordt de mond minder zuur. Dat is belangrijk, want bacteriën die gaatjes veroorzaken houden net van een zure omgeving. Studies suggereren daarom dat tandpasta’s met fluoride en arginine kunnen helpen om het mondmicrobioom beter in balans te houden.
• Gerichte antibacteriële stoffen: Sommige tandpasta’s bevatten antibacteriële stoffen zoals tinfluoride, zinkverbindingen of cetylpyridiniumchloride. Studies tonen aan dat die stoffen bacteriën die tandvleesontstekingen veroorzaken kunnen afremmen, zonder het mondmicrobioom ingrijpend te verstoren.

Kunnen mondspoelingen het mondmicrobioom verstoren?

Les bains de bouche antimicrobien (chlorhexidine) doivent être utilisés sur une durée limitée.

Tandpasta heeft meestal maar een beperkte invloed op het mondmicrobioom, maar sommige antiseptische mondspoelingen kunnen een grotere impact hebben. Mondspoelingen met chlorhexidine of alcohol kunnen, zeker bij langdurig dagelijks gebruik, het aantal verschillende bacteriën in de mond verminderen.

Onderzoekers stelden ook nog een ander effect vast. Sommige mondbacteriën helpen nitraten uit voeding – vooral uit groenten – omzetten in nitrieten. Dat proces speelt een rol bij de aanmaak van stoffen die de bloedvaten helpen ontspannen en zo bijdragen aan een gezonde bloeddruk. Sterke antiseptische mondspoelingen kunnen die nuttige bacteriën verminderen. Daarom raden tandartsen meestal aan om zulke mondspoelingen alleen tijdelijk te gebruiken, bijvoorbeeld gedurende 7 tot 14 dagen na een tandheelkundige ingreep of bij een tandvleesontsteking.

Wat heeft echt invloed op het mondmicrobioom?

Lees ook: De 3 do's en don'ts bij het tanden poetsen

Krijgen we binnenkort tandpasta’s die goed zijn voor het mondmicrobioom?

Door de groeiende kennis over het microbioom kijken onderzoekers steeds vaker naar tandpasta’s die niet alleen tandplak aanpakken, maar ook de goede bacteriën in de mond helpen behouden. Onder meer deze pistes worden onderzocht:

• prebiotica die nuttige bacteriën voeden
• probiotica voor de mond
• plantaardige antibacteriële stoffen die zich specifiek richten op schadelijke bacteriën

Die tandpasta’s zitten voorlopig nog in de onderzoeksfase. De effecten op lange termijn zijn dus nog niet volledig duidelijk.

Hoe hou je je mondmicrobioom gezond?

De adviezen van onderzoekers en tandartsen zijn eigenlijk vrij eenvoudig:

• poets je tanden twee keer per dag met een fluoridetandpasta
• reinig ook tussen je tanden met flosdraad of borsteltjes
• maak je tong regelmatig schoon
• eet minder suiker en voldoende vezels
• gebruik sterke antiseptische mondspoelingen alleen op advies van een tandarts of arts
• rook niet
• ga regelmatig op controle bij de tandarts

Lees ook: Wat zegt je tong over je gezondheid?