Gerelateerde artikels
Pneumokokken: vaccinatie voor baby's en volwassenen
In dit artikel
Pneumokokken: vaccinatie voor baby's en volwassenen
dossier
De pneumokokken (Streptococcus pneumoniae) zijn potentieel gevaarlijke bacteriën die soms ernstige infecties kunnen veroorzaken, vooral bij zuigelingen, ouderen en kwetsbare personen. Voor wie wordt vaccinatie vandaag aanbevolen?
Lees ook: Pneumokokken: symptomen en vaccinatie
Wat zijn de risico’s van een pneumokokkeninfectie?
Er bestaan meer dan 90 serotypes van pneumokokken. Veel gezonde mensen dragen de bacterie in de neus en keel zonder ziek te worden.
Niet-invasieve vormen
Niet-invasieve infecties blijven beperkt tot de slijmvliezen van de luchtwegen en veroorzaken vooral oorontstekingen, sinusitis of longontsteking. Ze komen vaak voor, maar zijn meestal minder ernstig dan invasieve vormen. Patiënten met een niet-invasieve longontsteking worden opgenomen in het ziekenhuis (ongeveer 80% van de ziekenhuisopnames bij pneumokokkenpneumonie) of behandeld in ambulante zorg.
Invasieve vormen
Invasieve infecties komen minder vaak voor, maar zijn veel ernstiger. De bacterie kan het bloed, de longen of het hersenvocht binnendringen en zo een longontsteking (85% van de gevallen), meningitis (6%) of sepsis (5–10%) veroorzaken. Ziekenhuisopname is doorgaans noodzakelijk. Het risico op een invasieve infectie neemt toe vanaf 50 jaar, en nog sterker na 65 jaar, evenals bij mensen met een verzwakt immuunsysteem of chronische aandoeningen. De sterfte bedraagt ongeveer 20% bij mensen ouder dan 65 jaar en 40% bij mensen ouder dan 85 jaar.
Pneumokokken: vaccinatie voor baby
Kinderen onder de 2 jaar lopen een sterk verhoogd risico op een pneumokokkeninfectie, maar in ons land kunnen alle baby’s via Kind en Gezin gratis gevaccineerd worden tegen 13 gevaarlijke serotypes van pneumokokken. Als ouders toestemmen, wordt het vaccin toegediend aan de baby op de leeftijd van 8 weken, 16 weken en 12 maanden.
De Hoge Gezondheidsraad beveelt tegenwoordig het gebruik van het PCV20-vaccin aan, omdat dit bescherming biedt tegen meer serotypes en daardoor een bredere bescherming geeft tegen invasieve pneumokokkeninfecties. Momenteel is echter alleen het PCV13-vaccin gratis beschikbaar (situatie 2025-2026). Het PCV20-vaccin is betalend en kan worden toegediend door de huisarts.
Pneumokokken: vaccinatie voor volwassenen
Pneumokokkeninfecties kunnen op elke leeftijd voorkomen, maar het risico op een ernstige infectie neemt toe vanaf 50 jaar en ligt aanzienlijk hoger bij mensen ouder dan 65 jaar. Ook volwassenen met chronische aandoeningen lopen een verhoogd risico.
De Hoge Gezondheidsraad raadt vaccinatie aan voor de volgende groepen:
1. Volwassenen met een verzwakt immuunsysteem
- mensen met een hiv-infectie
- personen die een orgaantransplantatie hebben ondergaan
- patiënten met kwaadaardige bloedziekten, zoals lymfoom, leukemie of multipel myeloom
- personen die chemotherapie, radiotherapie of een immunosuppressieve behandeling krijgen
- mensen zonder milt of met een niet-functionerende milt (asplenie)
- personen met sikkelcelziekte of andere hemoglobinopathieën
2. Anatomische risicofactoren
- lekkage van hersenvocht (liquorlek)
- cochleair implantaat
3. Volwassenen met chronische aandoeningen
- chronische hartziekten
- chronische longaandoeningen (zoals COPD of ernstig astma)
- chronische leverziekten
- chronische nierziekten
- diabetes
- chronische neurologische aandoeningen met risico op verslikking of aspiratie
- neuromusculaire aandoeningen
- epilepsie of andere chronische convulsieve aandoeningen
4. Andere risicofactoren
- roken
- overmatig alcoholgebruik
- dakloosheid
- lassers
5. Personen ouder dan 65 jaar
Het vaccin wordt aanbevolen voor alle volwassenen vanaf 65 jaar, ook als zij verder gezond zijn.
Beschikbare vaccins tegen pneumokokken en terugbetaling
Voor kinderen
Het vaccin Prevenar 13® (PCV13), dat beschermt tegen 13 pneumokokkenserotypes, is gratis beschikbaar.
Het PCV20-vaccin, dat bescherming biedt tegen 20 serotypes, wordt tegenwoordig aanbevolen voor kinderen, maar wordt momenteel nog niet terugbetaald.
Voor volwassenen
Er bestaan vaccins die bescherming bieden tegen de 20 of 21 belangrijkste pneumokokkenserotypes.
- De Hoge Gezondheidsraad (HGR) beveelt momenteel PCV20 of PCV21 aan voor volwassenen.
- Voor het PCV20-vaccin voorziet het RIZIV een terugbetaling voor volwassenen van 65 tot en met 80 jaar die tot bepaalde risicogroepen behoren en die nooit eerder gevaccineerd werden tegen pneumokokken (of uitsluitend meer dan vijf jaar geleden het PPV23-vaccin hebben gekregen).
- Sommige ziekenfondsen bieden via hun aanvullende verzekering een gedeeltelijke terugbetaling aan.
- Afhankelijk van het merk varieert de prijs van het vaccin tussen ongeveer 30 en 85 euro.
- Het PPV23-vaccin wordt niet langer aanbevolen door de Hoge Gezondheidsraad.
Wie heeft een herhalingsvaccin nodig?
Bij personen die gevaccineerd zijn met PCV20 of PCV21 is momenteel geen herhalingsvaccin (booster) nodig.
Bij personen die in het verleden werden gevaccineerd met PCV13, PCV15 of PPV23, wordt aanbevolen om één aanvullende dosis PCV20 of PCV21 toe te dienen. Deze dosis moet minstens één jaar na de laatste pneumokokkenvaccinatie worden gegeven.
Bronnen:
