Xerostomie: wat doen bij een droge mond?

dossier

Xerostomie is het gevoel van een droge mond door een tekort aan speeksel. Het kan tijdelijk optreden, bijvoorbeeld na veel praten, bij stress of bij uitdroging. Maar wanneer deze mond droogte aanhoudt en chronisch wordt, wordt de mond kwetsbaarder voor infecties, gaatjes en irritaties. Het kan ook de levenskwaliteit in het dagelijks leven aantasten. Het identificeren van de oorzaken van deze droogte is essentieel om doeltreffende oplossingen te vinden en de mondgezondheid te behouden. 

Wat is de functie van speeksel?

• het bevochtigt de mond en vergemakkelijkt het spreken;
• het start de spijsvertering dankzij enzymen (zoals amylase, lysozym en lipase);
• het helpt bij het kauwen en doorslikken van voedsel;
• het beschermt de tanden tegen gaatjes door zuren te neutraliseren;
• het bevat veel antimicrobiële stoffen die de groei van bacteriën en schimmels beperken;
• het helpt het mondslijmvlies te genezen;
• het speelt een rol bij de smaakwaarneming.

Droge mond en xerostomie

Lees ook: Wie tijdens het slapen door zijn mond ademt, beschadigt zijn tanden

Symptomen van een droge mond (xerostomie)

© Getty Images – Een droge mond geeft een onaangenaam gevoel van een droge, plakkerige en “papperige” tong.

Xerostomie kan zich uiten in verschillende symptomen, die meer of minder duidelijk zijn afhankelijk van de ernst van de monddroogte:

• een onaangenaam gevoel van een droge, plakkerige en “papperige” mond en tong
• vaak de behoefte om water te drinken om de mond vochtig te houden
• moeilijkheden bij kauwen, slikken of spreken (in ernstigere gevallen)
• een branderig gevoel in de mond of op de tong
• een verminderde smaak, soms met een bittere of metaalachtige smaak, of zelfs smaakverlies
• aanhoudende slechte adem (halitose)
• ontstoken tandvlees
• snelle ontwikkeling van gaatjes
  
  

Bij klinisch onderzoek kan de mond er rood en droog uitzien, met weinig speeksel dat soms dik of schuimig is. Ook kunnen er letsels van het mondslijmvlies aanwezig zijn, evenals kloofjes in de mondhoeken en gebarsten lippen.

Lees ook: Is spuitwater even gezond als plat water?

Oorzaken van een droge mond

1. Medicatie (belangrijkste oorzaak)

• anticholinergica, gebruikt bij blaasproblemen, de ziekte van Parkinson of bepaalde luchtwegaandoeningen zoals astma en COPD (inclusief inhalers)
• antidepressiva
• H1-antihistaminica, met name promethazine en difenhydramine
• antipsychotica, vooral fenothiazines
• atropine, butylhyoscinebromide
• bepaalde anti-aritmica zoals disopyramide
• anti-epileptica: carbamazepine, oxcarbazepine

Lees ook: Welk soort water is het best voor ons?

2. Ziekten en medische aandoeningen

• type 2-diabetes die slecht onder controle is
• schildklieraandoeningen
• het syndroom van Gougerot-Sjögren (SGS): deze auto-immuunziekte wordt gekenmerkt door gelijktijdige droogte van mond en ogen. Ze kan op zichzelf voorkomen of in het kader van andere auto-immuunziekten zoals reumatoïde artritis, systemische sclerodermie of systemische lupus erythematosus
• sarcoïdose
• hepatitis C-virus
• aids
• graft-versus-host-ziekte na een beenmergtransplantatie

3. Hormonale factoren

4. Medische behandelingen

• radiotherapie van hoofd en hals, die de speekselklieren blijvend kan beschadigen
• chemotherapie en bepaalde antitumorale behandelingen, die de productie of kwaliteit van speeksel beïnvloeden

5. Levensstijl en andere tijdelijke oorzaken

• uitdroging: bij warmte, zware inspanning, overmatig alcoholgebruik, maag-darminfecties…
• mondademhaling (vooral ’s nachts)
• stress en angst
• overmatig gebruik van alcohol en cafeïne
• roken
• postoperatieve periode of ziekenhuisopname
  
  

Lees ook: Wat doet alcohol met je lichaam?

Gevolgen van een droge mond voor je gezondheid

Mondgezondheid

• Gaatjes die snel ontstaan en zich uitbreiden
• Gingivitis en tandvleesproblemen
• Infecties, vooral schimmelinfecties van de mond (orale spruw)
• Moeilijkheden bij het dragen van een gebitsprothese

Algemene gezondheid

• Eetproblemen (moeilijk kauwen en slikken)
• Risico op ondervoeding, vooral bij ouderen
• Slaapstoornissen (’s nachts wakker worden om te drinken)
• Impact op levenskwaliteit en psychisch welzijn

Lees ook: Wat kan je doen aan een scheurmond of mondhoekkloofjes?

Behandeling xerostomie: wat doen tegen droge mond?

De behandeling van xerostomie hangt af van de oorzaak. In sommige gevallen kan ze omkeerbaar zijn, bijvoorbeeld wanneer de droge mond wordt veroorzaakt door een geneesmiddel dat kan worden vervangen of aangepast. Bij chronische vormen richt de behandeling zich vooral op het verlichten van de symptomen, het verbeteren van het comfort en het voorkomen van mond- en tandcomplicaties.

Eenvoudige maatregelen om een droge mond te verlichten

Enkele dagelijkse gewoonten kunnen het ongemak verminderen:

• Regelmatig water drinken, idealiter 6 tot 8 glazen per dag
• Alcohol, tabak en cafeïnehoudende dranken vermijden, omdat deze de mond uitdrogen
• Voeding aanpassen: kies voor vochtige voedingsmiddelen, kauw goed en beperk droge of sterk gekruide gerechten
• Strikte mondhygiëne: tweemaal per dag poetsen, flossen en geschikte mondspoelingen zonder alcohol gebruiken

Speekselproductie stimuleren

Om de speekselvorming te bevorderen:

• Suikervrije kauwgom kauwen of suikervrije zuigtabletten nemen, bij voorkeur met xylitol
• Licht zure voedingsmiddelen gebruiken die de speekselproductie natuurlijk stimuleren
• De mond regelmatig bevochtigen met speekselvervangers (gels, sprays of oplossingen uit de apotheek, op basis van carboxymethylcellulose, hydroxypropylmethylcellulose of mucine)
  
  

Deze producten kunnen tijdelijke verlichting bieden en worden vaak gebruikt vóór lang spreken of voor het slapengaan.

Medicamenteuze behandeling

In sommige gevallen kunnen speekselstimulerende medicijnen (cholinomimetica) worden voorgeschreven, op voorwaarde dat de speekselklieren nog functioneren:

• Pilocarpine
• Cevimeline
  
  

Deze behandelingen worden vooral gebruikt bij het syndroom van Sjögren of na bestraling van hoofd en hals. Ze zijn echter niet vrij van bijwerkingen.

Aanpassing van de medicatie

Wanneer xerostomie wordt veroorzaakt door een geneesmiddel, kan het soms mogelijk zijn:

• Het medicijn te stoppen of te vervangen door een minder uitdrogend alternatief
• Het innameschema aan te passen, bijvoorbeeld door de dosis over de dag te verdelen in plaats van één enkele inname ’s avonds (speekselproductie is ’s nachts van nature lager)
  
  

Complicaties van een droge mond voorkomen

Om de mond en tanden te beschermen:

• Beperk suikers om het risico op gaatjes te verminderen
• Gebruik fluorideproducten (tandpasta of gel) om het tandglazuur te versterken
• Ga regelmatig naar de tandarts voor controles: opsporen van gaatjes, opvolging van infecties en aanpassing van de zorg

Lees ook: 11 fabels en feiten over mondspoelmiddelen

Bronnen:
G.P. De Vos, tandarts
Laclede Int. Brussel
http://www.nlm.nih.gov
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov
https://my.clevelandclinic.org
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov
https://www.cbip.be/fr
https://www.cbip.be/fr/chapters/18
https://www.brighamandwomens.org
https://www.ncbi.nlm.nih.gov