Gerelateerde artikels
Ube: wat is deze paarse knol en is ube gezond?
In dit artikel
Ube: wat is deze paarse knol en is ube gezond?
dossier
Je kunt er nauwelijks omheen: ube, de paarse knol uit de Filipijnen, is een ware hype op internet en sociale media. De opvallend paarse knol duikt op in lattes, ijs, gebak en andere desserts. Maar wat is ube precies? En is deze exotische knol echt zo gezond als soms wordt beweerd?
Wat is ube?
Ube is een paarse knol die oorspronkelijk uit Zuidoost-Azië afkomstig is en vooral bekend is uit de Filipijnse keuken. De natuurlijke paarse kleur is afkomstig van anthocyaninen, pigmenten die ook voorkomen in onder meer blauwe bessen, paarse wortelen en rode kool.
De knol bevat daarnaast voedingsvezels, koolhydraten, vitaminen, mineralen en verschillende andere plantaardige stoffen. Daardoor wordt ube soms beschouwd als een zogenaamd superfood. Voor die benaming bestaat echter geen wetenschappelijke definitie.
Ube is niet te verwarren met taro (Colocasia esculenta) of de Japanse paarse zoete aardappel (beniimo), hoewel alle drie een paarse kleur kunnen vertonen.
1. Geschiedenis en botanische achtergrond
Ube is een paarse knol, of paarse yam
De Filipijnen worden beschouwd als een belangrijk centrum van variëteitsdiversiteit. De kinampay-cultivar, afkomstig uit Bohol, wordt traditioneel de 'koningin van de Filipijnse knollen' genoemd vanwege haar intense paarse kleur en aromatische smaak.
Vanuit Zuidoost-Azië verspreidde de ube zich via handelsroutes en menselijke migratie naar Afrika, het Caribisch gebied, Latijns-Amerika en de Pacific.
In de traditionele geneeskunde van meerdere culturen werd D. alata gebruikt bij onder meer menopauzeklachten, gewrichtsproblemen, onvruchtbaarheid en lever- en nieraandoeningen. In de traditionele Chinese geneeskunde werden bestanddelen van Dioscorea-soorten gebruikt voor verschillende toepassingen. De aanwezigheid van diosgenine, een steroïde saponine, heeft bovendien geleid tot onderzoek naar mogelijke farmacologische effecten.
Vanaf ongeveer 2016 groeide de internationale belangstelling voor ube als culinair ingrediënt, aanvankelijk vooral in de Verenigde Staten en later ook in Europa. De knol kreeg daardoor een bijnaam als mogelijke 'opvolger van matcha'.
2. Welke voedingsstoffen en bioactieve stoffen bevat ube?
De mogelijke gezondheidseffecten van ube worden in onderzoek vooral in verband gebracht met het gevarieerde fytochemische profiel. De belangrijkste groepen bioactieve stoffen worden hieronder kort besproken.
- Anthocyaninen: Anthocyaninen zijn de meest bestudeerde bioactieve verbindingen in ube en zijn verantwoordelijk voor de karakteristieke paarse kleur. Tot de geïdentificeerde verbindingen behoren onder meer cyanidin-3-rutinoside en peonidine-3-rutinoside. Ook alatanine C (cyanidin-3-(6-sinapoyl-gentiobioside)) werd specifiek in D. alata geïdentificeerd. Onderzoek toont aan dat het gehalte aan fenolische verbindingen en anthocyaninen sterk kan variëren naargelang van de cultivar en de rijpheid van de knol. In een onderzoek bedroeg het totale gehalte aan fenolische stoffen 100 tot 385 mg galluszuurequivalent per 100 g drooggewicht. Het anthocyaninegehalte liep daarbij op tot ongeveer 90 mg cyanidin-3-glucoside-equivalent.
- Diosgenine en steroïde saponinen: Diosgenine is een steroïde saponine die tot de farmacologisch interessante bestanddelen van D. alata behoort. De stof kan industrieel worden gebruikt als uitgangsstof voor de synthese van bepaalde steroïden. Experimenteel onderzoek heeft daarnaast mogelijke ontstekingsremmende, metabole en hormonale effecten van diosgenine onderzocht. Dit betekent echter niet dat het eten van ube dezelfde effecten bij mensen veroorzaakt. Daarvoor zijn klinische studies nodig. Andere steroïde saponinen uit de knol worden eveneens onderzocht vanwege mogelijke antimicrobiële en immunomodulerende eigenschappen.
- Flavonoïden en fenolzuren: Naast anthocyaninen bevat ube verschillende flavonoïden, waaronder quercetine, rutine, daidzeïne en genisteïne, evenals verschillende fenolzuren. Deze plantaardige stoffen beschikken over antioxidatieve eigenschappen en worden in experimenteel onderzoek in verband gebracht met verschillende biologische effecten. De aanwezigheid van deze stoffen is interessant vanuit wetenschappelijk oogpunt, maar de klinische betekenis voor de gezondheid van mensen is nog niet volledig vastgesteld.
- Dioscorine en overige alkaloïden: Dioscorine is een alkaloïde die in bepaalde Dioscorea-soorten voorkomt. In hogere concentraties kan deze stof toxische eigenschappen hebben. Eetbare variëteiten van D. alata worden echter traditioneel na verhitting geconsumeerd. Dioscorine en andere bestanddelen van Dioscorea-soorten zijn onderzocht op mogelijke biologische effecten, maar voor veel van deze effecten ontbreekt humaan klinisch bewijs.
- Voedingsstoffen: Naast bioactieve plantaardige stoffen levert ube ook verschillende voedingsstoffen. Per 100 g gekookte knol bevat ube onder meer koolhydraten, voedingsvezels, kalium, magnesium, ijzer, vitamine C en vitamine A. De exacte hoeveelheden variëren afhankelijk van de cultivar, bereiding en gebruikte voedingsdatabron. Ube kan daardoor, net als andere knolgewassen, passen binnen een gevarieerd voedingspatroon. De glycemische respons is echter afhankelijk van onder meer de bereiding, de portiegrootte en de combinatie met andere voedingsmiddelen.
3. Wat zijn de mogelijke gezondheidsvoordelen van ube?
Ube wordt regelmatig gepromoot als een gezond voedingsmiddel met antioxidatieve, ontstekingsremmende, bloedsuikerregulerende en andere effecten. Wat zegt het wetenschappelijk onderzoek daarover?
- Antioxidatieve werking: De antioxidatieve capaciteit van ube-extracten is uitgebreid onderzocht. In laboratoriumonderzoek vertoonden gezuiverde anthocyaninefracties uit D. alata een sterke antioxidatieve activiteit. In sommige experimentele tests was die activiteit hoger dan die van vitamine C (ascorbinezuur). Dergelijke resultaten tonen aan dat de bestanddelen van ube antioxidatieve eigenschappen hebben. Ze bewijzen echter niet dat het eten van ube bij mensen dezelfde gezondheidsvoordelen oplevert.
- Ontstekingsremmende werking: De mogelijke ontstekingsremmende werking van ube wordt vooral onderzocht in verband met diosgenine en andere fenolische verbindingen. In vitro-onderzoek met lymfocyten toonde aan dat een ruw extract, geïsoleerde steroïdale saponinen en diosgenine de productie van bepaalde pro-inflammatoire cytokinen, waaronder TNF-a en IFN-?, konden verminderen. Deze bevindingen zijn interessant, maar laboratoriumonderzoek kan niet zomaar worden vertaald naar een bewezen ontstekingsremmend effect bij mensen.
- Ube en bloedsuiker: Door zijn koolhydraat- en vezelgehalte wordt ook onderzocht hoe ube de bloedsuikerspiegel beïnvloedt. De glycemische respons van paarse knol kan daarbij verschillen van die van andere koolhydraatrijke voedingsmiddelen. Een kleine studie bij 24 gezonde adolescenten onderzocht de bloedsuikerrespons na consumptie van gekookte ube. Daarbij werd op verschillende tijdstippen een verschil in de bloedsuikercurve vastgesteld ten opzichte van de controle-interventies. De resultaten zijn interessant, maar een kleine studie bij gezonde jongeren volstaat niet om te besluiten dat ube diabetes voorkomt of behandelt. Daarvoor is meer onderzoek bij grotere en diverse groepen nodig.
- Ube en cardiovasculaire gezondheid: Ook de mogelijke effecten van paarse knol op de hart- en vaatgezondheid worden onderzocht. In vitro-onderzoek suggereert dat anthocyaninen uit paarse knol bepaalde processen kunnen beïnvloeden die betrokken zijn bij de omzetting van angiotensine I naar angiotensine II, een mechanisme dat een rol speelt bij de bloeddrukregulatie. Ook saponinen uit ube worden in experimenteel onderzoek in verband gebracht met mogelijke effecten op het cholesterolgehalte. Vooralsnog ontbreken echter voldoende klinische studies bij mensen om te besluiten dat ube de bloeddruk of het cholesterol daadwerkelijk verlaagt.
- Ube, darmgezondheid en het microbioom: Ube bevat voedingsvezels, die belangrijk zijn voor een normale darmwerking. Vezels kunnen bovendien als voedingsbodem dienen voor bepaalde bacteriën in het darmmicrobioom. Experimenteel onderzoek heeft daarnaast gekeken naar de mogelijke effecten van anthocyaninen uit ube op oxidatieve schade en het darmmicrobioom. Bij muizen werd bijvoorbeeld een vermindering van bepaalde vormen van intestinale oxidatieve schade waargenomen. Anthocyaninen uit paarse knol worden ook onderzocht als mogelijk functioneel voedingsmiddel bij inflammatoire darmziekten (IBD). Deze resultaten zijn voorlopig en kunnen niet rechtstreeks worden vertaald naar een bewezen effect van ube op darmziekten bij mensen.
- Ube en hormonale gezondheid: Door de aanwezigheid van onder meer genisteïne, daidzeïne en diosgenine wordt D. alata traditioneel in verband gebracht met hormonale en reproductieve gezondheid. Zo wordt de plant traditioneel gebruikt bij menopauzeklachten, menstruatiestoornissen en PMS. Fyto-oestrogenen kunnen in het lichaam op bepaalde manieren interageren met oestrogeenreceptoren. Dat betekent echter niet automatisch dat ube een alternatief vormt voor hormoontherapie. Voor dergelijke toepassingen is de klinische evidentie momenteel beperkt.
4. Is ube veilig?
Gekookte ube wordt traditioneel als voedingsmiddel geconsumeerd. Zoals bij andere voedingsmiddelen kunnen echter ook bij ube individuele reacties voorkomen.
Dioscorine en andere bestanddelen van bepaalde Dioscorea-soorten kunnen in hoge concentraties ongewenste effecten veroorzaken. Daarom wordt ube doorgaans gekookt, gestoomd, gebakken of op een andere manier bereid voordat hij wordt gegeten.
Personen met een bekende allergie voor Dioscorea-soorten dienen voorzichtig te zijn. Over mogelijke interacties tussen ube of ube-supplementen en geneesmiddelen is weinig onderzoek beschikbaar. Ook over de veiligheid van geconcentreerde ube-extracten tijdens zwangerschap en borstvoeding zijn onvoldoende gegevens beschikbaar.
Belangrijk is bovendien het onderscheid tussen ube als voedingsmiddel en ube als supplement of geconcentreerd extract. Onderzoek naar een geïsoleerde stof of een geconcentreerd extract zegt niet automatisch iets over het effect van een normale portie gekookte ube.
Is ube een superfood?
De term superfood klinkt aantrekkelijk, maar heeft geen wetenschappelijke definitie. Ube bevat verschillende interessante voedingsstoffen en bioactieve plantaardige stoffen, maar dat maakt de knol op zichzelf nog geen wondermiddel. De paarse kleur is afkomstig van anthocyaninen, die ook in andere paarse en rode groenten en fruit voorkomen. Ube levert daarnaast vezels, koolhydraten en verschillende micronutriënten. De hoeveelheden zijn echter niet noodzakelijk uitzonderlijk hoog in vergelijking met andere plantaardige voedingsmiddelen, zoals blauwe bessen, rode kool of paarse wortelen. Bovendien hangt de voedingswaarde van een ube-product sterk af van de bereiding. Ube als gekookte knol is iets anders dan ube-ijs, ube-koekjes, gebak of een sterk gezoete ube-latte. Dergelijke producten kunnen aanzienlijke hoeveelheden suiker en vet bevatten. |
Ube in de keuken
© Getty Images
Ube heeft een licht zoete, romige en nootachtige smaak, met subtiele tonen die soms aan vanille en kastanje doen denken. Daardoor is de paarse knol geschikt voor zowel zoete als hartige bereidingen.
Ube wordt vrijwel altijd gekookt, gestoomd, gebakken of geroosterd. In de Filipijnse keuken wordt de knol onder meer verwerkt tot ube halaya, een paarse zoete pasta of jam.
Internationaal is ube vooral bekend geworden door zijn opvallende kleur. Op sociale media verschijnen onder meer ube-lattes, ijsjes, donuts, taarten en andere paarse desserts. De opvallende kleur heeft waarschijnlijk bijgedragen aan de populariteit van de knol.
Conclusie: is ube gezond?
Ube (Dioscorea alata L.) is een paarse knol met een rijke culturele geschiedenis en een interessant voedingskundig en bioactief profiel. De knol bevat onder meer anthocyaninen, voedingsvezels, vitaminen, mineralen en andere plantaardige stoffen.
Wetenschappelijk onderzoek wijst op mogelijke antioxidatieve, ontstekingsremmende, metabole en andere biologische effecten van bestanddelen uit ube. Het grootste deel van dat onderzoek is echter uitgevoerd in het laboratorium of bij dieren. Grote, goed opgezette klinische studies bij mensen zijn nog schaars.
Er is daarom onvoldoende bewijs om ube te beschouwen als een middel tegen diabetes, ontstekingen, hart- en vaatziekten, hormonale problemen of andere aandoeningen.
Dat betekent niet dat ube geen plaats heeft in een gezond voedingspatroon. Als gekookte knol kan ube, net als andere groenten en knolgewassen, deel uitmaken van een gevarieerde voeding. Maar de term 'superfood' is vooral een commerciële term en geen wetenschappelijk vastgestelde categorie.
Bronnen:
https://www.knack.be
https://en.wikipedia.org
https://philtimes.com.au
https://vovanglobal.de
Srivichai, S. & Hongsprabhas, P., (2020). Profiling Anthocyanins in Thai Purple Yams (Dioscorea alata L.). Journal of Food Chemistry, artikel 1594291.
Subin Srivichai , Parichat Hongsprabhas (2020). Profiling Anthocyanins in Thai Purple Yams (Dioscorea alata L.). Int J Food Sci.; Jul 9;2020:1594291.
Sundkar, S.U. et al., (2024). Pharmacological Properties and Therapeutic Applications of Dioscorea alata: Review Article. Journal of Neonatal Surgery [online].
Rajendran Silambarasan et al. (2025). Exploring the molecular mechanism of Dioscorea alata L. for the treatment of menstrual disorders using network pharmacology and molecular docking. Heliyon. Feb 8;11(4):e42582.
Siti Tamaroh , Ajat Sudrajat (2021). Antioxidative Characteristics and Sensory Acceptability of Bread Substituted with Purple Yam (Dioscorea alata L.). Int J Food Sci.; Jul 14;2021:5586316.
Qiu, T. et al., (2023). The effect of anthocyanin from Dioscorea alata L. after purification, identification on antioxidant capacity in mice. Food Science & Nutrition, 11, pp. 5304–5316.
https://inabj.org
https://www.healthline.com
Pengcheng Wang et al. (2025). Bioactive Metabolites of Dioscorea Species and Their Potential Applications in Functional Food Development. Foods. Jul 20;14(14):2537.
https://ingredients.hermeticasuperfoods.com
