Gerelateerde artikels
Hand-voet-mondziekte bij baby’s, kinderen en volwassenen
In dit artikel
Hand-voet-mondziekte bij baby’s, kinderen en volwassenen
dossier
Hand-voet-mondziekte is een milde virale infectie die vooral jonge kinderen treft, maar ook volwassenen kunnen het krijgen. De ziekte verspreidt zich gemakkelijk en veroorzaakt meestal koorts, zweertjes in de mond en blaasjes op handen en voeten.
Wat is hand-voet-mondziekte?
Hand-voet-mondziekte is een milde, besmettelijke aandoening die wordt veroorzaakt door virussen, meestal door het coxsackievirus A16. Het komt vaak voor bij jonge kinderen, maar mensen van elke leeftijd kunnen het krijgen. De virussen die de ziekte veroorzaken verspreiden zich gemakkelijk tussen mensen en via de lucht. Symptomen zijn onder meer zweertjes in de mond en een huiduitslag op handen en voeten. De meeste mensen herstellen binnen 7 tot 10 dagen.
Kun je hand-voet-mondziekte vaker krijgen?
Ja. Omdat verschillende virussen hand-voet-mondziekte kunnen veroorzaken, kun je de ziekte opnieuw krijgen, zelfs als je een eerdere infectie hebt doorgemaakt.
Symptomen hand-voet-mondziekte
De eerste symptomen verschijnen meestal 3 tot 6 dagen na besmetting. Niet ieder kind krijgt alle symptomen, soms zijn het er maar een paar:
- Koorts
- Keelpijn
- Minder eetlust
- Buikpijn
- Misselijkheid
- Overgeven
- Zich algemeen ziek voelen
1–2 dagen na de koorts kunnen er pijnlijke blaasjes in de mond ontstaan:
- Op de tong
- Op het tandvlees
- Aan de binnenkant van de wangen
- Voorin de mond of keel
Er kan ook een uitslag ontstaan op handen en voeten, soms op de billen. De uitslag jeukt niet, maar kan blaasjes bevatten De kleur verschilt per huidskleur: rood, wit, grijs of zichtbaar als kleine bultjes.
Zitten de zweertjes vooral achter in de mond of keel, dan kan dit wijzen op herpangina, een verwante virale infectie. Daarbij horen vaak een plotseling hoge koorts en soms een koortsstuip. In zeldzame gevallen ontstaan er ook zweertjes op andere plekken, zoals de handen of voeten.
Lees ook: Roodvonk (scarlatina): keelpijn met huiduitslag
Wanneer naar de dokter met je kind?
Meestal is hand-voet-mondziekte een milde aandoening. Het geeft doorgaans enkele dagen koorts en milde klachten. Bel of ga naar de dokter als:
- Je kind jonger is dan zes maanden.
- Je kind een verzwakt immuunsysteem heeft.
- De koorts na drie dagen niet verbetert.
- Mondzweren of keelpijn het moeilijk maken om te drinken.
- De symptomen veel ongemak veroorzaken.
- De klachten na 10 dagen niet beter worden.
Lees ook: Rodehond of rubella: symptomen, verloop en behandeling
Oorzaken hand-voet-mondziekte
De meest voorkomende oorzaak is het coxsackievirus A16, dat behoort tot de groep non-polio enterovirussen. Ook andere enterovirussen kunnen de ziekte veroorzaken.
De meeste mensen raken besmet via de mond. De ziekte verspreidt zich via contact met:
- Neus- of keelslijm van een besmette persoon
- Speeksel
- Vloeistof uit blaren
- Ontlasting
- Druppeltjes in de lucht na hoesten of niezen
De ziekte komt het meest voor bij kinderen in de kinderopvang, omdat jonge kinderen vaak verschoond worden, hulp nodig hebben met het toilet en hun handen in hun mond stoppen. Je kind is het meest besmettelijk tijdens de eerste week, maar het virus kan weken na het verdwijnen van de symptomen nog in het lichaam blijven. Sommige mensen, vooral volwassenen, kunnen het virus verspreiden zonder zelf symptomen te hebben. Uitbraken komen vaker voor in de zomer en vroege herfst, of tijdens het regenseizoen in tropische gebieden.
Leeftijd is de belangrijkste risicofactor. De ziekte treft vooral kinderen jonger dan 5 à 7 jaar. Oudere kinderen en volwassenen hebben vaak enige immuniteit doordat ze eerder in aanraking zijn geweest met het virus, maar tieners en volwassenen kunnen het soms alsnog krijgen.
|
Is er een verband tussen hand-voet-mondziekte en mond-en-klauwzeer?Nee, hand-voet-mondziekte heeft niets te maken met mond- en klauwzeer bij dieren. Je kunt de virussen niet van of naar dieren overdragen. |
Complicaties bij hand-voet-mondziekte
De meest voorkomende complicatie is uitdroging, omdat mond- en keelpijn het slikken moeilijk kunnen maken. Zorg dat je kind voldoende drinkt; soms zijn infusen in het ziekenhuis nodig. In zeer zeldzame gevallen kan een ernstigere vorm van het enterovirus de hersenen aantasten:
- Virale meningitis: ontsteking van de hersenvliezen.
- Encefalitis: hersenontsteking, die levensbedreigend kan zijn.
Is hand-voet-mondziekte gevaarlijk als je zwanger bent?
Hand-voet-mondziekte is meestal niet gevaarlijk tijdens de zwangerschap. De meeste zwangere vrouwen hebben de infectie als kind al doorgemaakt en zijn daardoor (deels) immuun, waardoor klachten tijdens de zwangerschap zeldzaam zijn. In zeldzame gevallen kan de ziekte wel problemen geven. Vooral in het eerste trimester is er een licht verhoogde kans op een miskraam. Nieuwe varianten van het virus kunnen soms meer klachten veroorzaken, omdat hier minder immuniteit tegen bestaat. Neem als je zwanger bent altijd contact op met de huisarts bij klachten zoals koorts, blaasjes op handen of voeten, of zweertjes in de mond, of als je contact hebt gehad met iemand met hand-voet-mondziekte.
Diagnose hand-voet-mondziekte
De diagnose bestaat uit een lichamelijk onderzoek om vast te stellen of de symptomen van je kind worden veroorzaakt door hand-voet-mondziekte. De dokter zal waarschijnlijk beoordelen of je kind deze ziekte of een andere virale infectie heeft op basis van:
- De leeftijd van je kind.
- De symptomen van je kind.
- Hoe de uitslag of zweertjes eruitzien.
De arts neemt eventueel een keeluitstrijkje of ontlastingsmonster af om vast te stellen welk virus de ziekte heeft veroorzaakt.
Behandeling hand-voet-mondziekte
Er is geen specifieke behandeling voor hand-voet-mondziekte. De symptomen verdwijnen meestal binnen 7 tot 10 dagen.
Pijnstillers die vrij verkrijgbaar zijn (zoals paracetamol en ibuprofen), kunnen algemeen ongemak verlichten. Geef geen aspirine aan kinderen, vooral niet bij griepachtige klachten of waterpokken. Aspirine wordt in verband gebracht met het zeldzame maar ernstige Reye-syndroom, dat vooral kinderen en tieners treft.
Een lokaal verdovend middel voor de mond kan helpen bij de pijn van mondzweren. Sommige zuigtabletten en keelsprays bevatten dergelijke middelen, maar:
- Geef geen zuigtabletten aan kinderen jonger dan 4 jaar vanwege verstikkingsgevaar.
- Gebruik geen keelsprays met benzocaïne bij kinderen jonger dan 2 jaar, omdat benzocaïne een levensbedreigende aandoening kan veroorzaken: methemoglobinemie.
Wat kan je zelf doen tegen hand-voet-mondziekte?
Sommige voedingsmiddelen en dranken kunnen blaren op de tong, mond of keel irriteren. Deze tips kunnen helpen om de pijn te verminderen en eten en drinken makkelijker te maken:
- Zuig op ijslolly’s of ijsblokjes.
- Eet ijs of sorbet.
- Drink koude dranken, zoals water.
- Drink warme dranken, zoals thee.
- Vermijd zure voedingsmiddelen en dranken, zoals citrusvruchten, vruchtendrank en frisdrank.
- Eet zachte voeding die weinig kauwen vereist.
Als je kind kan spoelen zonder door te slikken, kan spoelen met warm zout water verzachtend werken. Laat je kind meerdere keren per dag spoelen om de pijn en zwelling van de mond- en keelpijn te verminderen.
Tips om hand-voet-mondziekte te voorkomen
Je kunt de kans op hand-voet-mondziekte verkleinen door:
- Handen vaak te wassen (minstens 20 seconden).
- Je kind goede hygiëne aan te leren, zoals niet op vingers of voorwerpen sabbelen en gezicht niet aanraken.
- Ruimtes en oppervlakken te desinfecteren, vooral in kinderopvang. Het virus kan dagen blijven leven op oppervlakken en speelgoed.
- Nauw contact met zieken te vermijden. Laat kinderen thuisblijven tot de koorts weg is en de mondzweren zijn genezen.
- Houd pasgeboren baby’s zoveel mogelijk uit de buurt van mensen die hoesten, niezen of duidelijke blaasjes hebben. Pasgeborenen zijn gevoeliger voor infecties en kunnen sneller ziek worden.
Bronnen:
auteur:
Lotte Poté,
gezondheidsjournalist
