ad

Ebola in 10 vragen (update!)

Laatst bijgewerkt: september 2015

dossier

1. Wat is Ebola?

Ebola is een zeldzame maar ernstige infectieziekte die in Afrika voorkomt en gepaard gaat met bloedingen in het lichaam (hemorragische koorts).
De ziekte wordt veroorzaakt door een draadvormig virus (filovirus). Er bestaan ook enkele andere virussen die een gelijkaardige hemorragische koorts kunnen veroorzaken, het marburgvirus en het lassavirus.

De ziekte ebola is vernoemd naar de rivier Ebola in de Congo, waar het virus voor het eerst in 1976 werd gevonden. In dat jaar waren er uitbraken in Soedan en het toenmalige Zaïre (nu de Democratische Republiek Congo). Ebola veroorzaakte in de jaren daarna meerdere epidemieën in Afrikaanse landen.

Er zijn aanwijzingen dat vruchtenetende vleermuizen (o.a. vliegende honden) de natuurlijke gastheer van het Ebolavirus zijn. Zij verspreiden het virus onder meer via hun ontlasting. Verschillende dieren in het Afrikaanse tropische regenwoud kunnen met het virus worden besmet, zoals chimpansees, gorilla’s en antilopen. Als mensen deze dieren slachten en eten, kunnen zij het virus ook krijgen.

123-afb-ebola-comp-stetosc-170-10.jpg
Het virus ontsnapt grotendeels aan het afweersysteem van de mens, en kan zich daarom ongeremd vermenigvuldigen en toenemende orgaanschade aanrichten. Er is geen goede behandeling of vaccinatie tegen het Ebolavirus beschikbaar. Ongeveer 40 à 90 % van de mensen die besmet raakt zal overlijden aan de ziekte.

2. Waar komt ebola voor?

Sinds februari 2014 is er een ebola-epidemie in Guinée Conakry, Sierra Leone, Liberia en Nigeria. Er is ook één geïsoleerd geval in Senegal vastgesteld.
De uitbraak is waarschijnlijk begonnen in het regenwoud in Zuidoost Guinee, vermoedelijk na het eten van besmette dieren uit het oerwoud. De uitbraak heeft zich vervolgens verder verspreid via begrafenisrituelen. Daarbij reizen mensen uit Guinee, Sierra Leone en Liberia heen en weer over de grenzen tussen deze landen om hun overleden familieleden een traditionele laatste eer te bewijzen.

Sinds maart 2014 zijn er meer dan 5.000 mensen in Afrika besmet met het ebola-virus. Meer dan de helft daarvan is overleden.
Dit is de ergste ebola-epidemie die ooit beschreven is, gezien het hoge aantal ziekte- en sterfgevallen, maar ook omwille van de geografische spreiding. Voorheen bleven uitbraken van Ebola eerder beperkt tot enkele tientallen gevallen en kwam het voor in afgelegen landelijke gebieden in de nabijheid van tropische regenwouden.
De huidige Ebola-epidemie kenmerkt zich specifiek door:
• Het groot aantal gevallen dat vastgesteld werd sinds het begin van de uitbraak van het virus;
• De snelheid waarmee nieuwe gevallen verschijnen (in een redelijk korte tijd);
• De verschillende uitbraken van het virus in verschillende landen en zelfs in de hoofdsteden;
• De snelheid waarmee epidemiehaarden zich uitbreiden.

3. Hoe kunt u besmet worden?

Ebola is een zeer gevaarlijke, maar niet heel besmettelijke ziekte.
• Besmetting gebeurt enkel via direct contact met bloed of lichaamsvochten (speeksel, zweet, stoelgang, braaksel, sperma, urine, vaginale secreties en menstruatiebloed), of door indirect contact met gebruiksvoorwerpen die besmet zijn met bloed of lichaamsvochten van een ziek persoon . Daarom lopen onvoorbereide gezondheidswerkers, familieleden en andere mensen die in nauw in contact zijn gekomen zijn met besmette of overleden patiënten risico om ook besmet te raken.

• Personen die nog geen klachten hebben zijn niet besmettelijk. Besmettingsgevaar wordt pas belangrijk enkele dagen na het begin van de ziekteverschijnselen, wanneer het aantal virussen in de lichaamsvochten groot is.
De ziekte kan ook overgedragen worden door het slachten en opeten van een ziek wild dier (bushmeat).

• Besmette personen blijven besmettelijk zolang het virus aanwezig is hun bloed en lichaamsvochten. Zo blijft het virus bij mannen die genezen zijn tot zeven weken na hun genezing aanwezig in hun sperma.

• Er is geen besmettingsgevaar via de lucht (bv. door niezen of hoesten) of via insectenbeten. Ook kan het virus niet worden overgedragen door het aanraken van voorwerpen zoals geld of het zwemmen in een zwembad.

4. Wie loopt kans om ziek te worden?

• Het risico om als toerist of zakenreiziger in een van de risicolanden besmet te worden, is uiterst klein. Voor verzorgers van patiënten zoals gezondheidswerkers en familieleden, bestaat er wel een reëel risico.

U kunt namelijk alleen besmet raken door direct contact met een patiënt. Het virus wordt hierbij overgedragen via lichaamsvloeistoffen (bloed, speeksel, zweet en dergelijke). Daarnaast kunnen mensen ziek raken door het eten van zieke wilde dieren.

Indien u naar een van de getroffen reist, is het belangrijk om alle fysiek contact met zieke personen te vermijden en alle nodige voorzorgsmaatregelen in acht te nemen (zie vraag 7). Contact met een gezond ogend persoon (bijvoorbeeld in een restaurant of openbaar vervoer) vormt geen besmettingsrisico. 

• Indien u toevallig in contact bent gekomen met een besmet persoon die ziekteverschijnselen vertoont (bijvoorbeeld op een vliegtuig), dan is de kans op besmetting zeer klein. Toch zullen na aankomst alle contacten van de zieke passagier (zoals cabinepersoneel en passagiers die direct contact hebben gehad met de zieke passagier en passagiers die dicht bij de zieke passagier zaten) in kaart gebracht worden. Indien er een besmettingsrisico bestaat krijgen ze instructies om hun gezondheidstoestand in de komende drie weken op te volgen (o.m. twee maal daags koorts meten).

5. Wat zijn de symptomen van ebola?

ebola-vergrootgl-170-10.jpg
De klassieke symptomen van een ebolavirusziekte zijn hoge koorts, al dan niet met hoofdpijn, keelpijn, misselijkheid, braken, diarree, en in een later stadium ook bloedingen.

Deze ziekteverschijnselen treden tussen 2 en 21 dagen (met een gemiddelde van 7 dagen) op na besmetting met het ebolavirus. Zolang mensen geen ziekteverschijnselen hebben, zijn zij niet besmettelijk voor hun omgeving.
40 tot 90% van de zieken overlijdt.

6. Is er een behandeling?

Nee, er is geen vaccin of medicijn tegen ebola beschikbaar. Ongeveer 40 à 90 % van de mensen die besmet raakt zal overlijden aan de ziekte.

• De behandeling bestaat hoofdzakelijk uit het bestrijden van de complicaties. Sommige Ebolazieken herstellen spontaan of met een ondersteunende therapie, dit blijft de standaardbehandeling bij Ebola. Deze ondersteuning bestaat uit:

  • het herstellen van het vocht- en elektrolytengehalte in het lichaam;
  • het stabiliseren van zowel het zuurstofgehalte als de bloeddruk;
  • het behandelen van elke complicatie van infecties.

Hoe vroeger de behandeling wordt ingesteld, hoe groter de kans op genezing.

• Recent kregen enkele Ebolazieken een experimentele behandeling met ZMapp in de Verenigde Staten van Amerika. ZMapp is een experimenteel product waarvan de veiligheid en effectiviteit nog niet werd getest op mensen. ZMapp is een combinatie van drie verschillende monoklonale antilichamen die zich binden met het eiwit van het Ebolavirus. Het is nog te vroeg om te weten of ZMapp effectief is tegen Ebola.

• Mensen met verdachte symptomen worden zo snel mogelijk afgezonderd (geïsoleerd) zodat er geen nieuwe besmettingen plaatsvinden. Mensen die (zonder bescherming) in aanraking zijn geweest met een patiënt worden drie weken lang gevolgd om te kijken of zij ook ziek worden. Is dat het geval, dan worden zij ook meteen opgenomen in het ziekenhuis, waarbij zij afgezonderd van andere patiënten worden verpleegd. Artsen en verpleegkundigen die patiënten behandelen en verzorgen dragen beschermende kleding en volgen strenge regels om besmetting en verspreiding te voorkomen.

7. Hoe wordt de ziekte bestreden?

123-txt-ebola-virus-alert-170-08.jpg
Een ebola-uitbraak wordt bestreden door patiënten snel te herkennen, en af te zonderen (te isoleren) zodat er geen nieuwe besmettingen plaatsvinden. Mensen die (zonder bescherming) in aanraking zijn geweest met een patiënt, worden drie weken lang gevolgd om te kijken of zij ook ziek worden. Is dat het geval, dan worden zij ook meteen opgenomen in het ziekenhuis, waarbij zij afgezonderd van andere patiënten worden verpleegd.
Artsen en verpleegkundigen die patiënten behandelen en verzorgen dragen beschermende kleding en volgen strenge regels om besmetting en verspreiding te voorkomen.

8. Mag u nog naar Guinée Conakry, Sierra Leone, Liberia en Nigeria reizen?

• Buitenlandse Zaken raadt momenteel niet essentiële reizen af naar Guinee Conakry, Liberia en Sierra Leone omwille van mogelijke beperkingen in de bewegingsvrijheid van reizigers die lokale autoriteiten kunnen opleggen om de verspreiding van het Ebolavirus in te dijken.

• Voor Nigeria is er momenteel geen reisbeperking verbonden aan de aanwezigheid van het ebolavirus.

• Voor andere landen in westelijk Afrika bestaan er momenteel geen reisbeperkingen ten gevolge van het ebola-risico. Dit betreft onder meer landen als Burkina Faso, Gambia, Ghana, Guinee-Bissau, Ivoorkust, Kameroen, Niger, Senegal en Kaapverdië.

• Voor andere landen in westelijk Afrika bestaan er momenteel geen reisbeperkingen ten gevolge van het ebola-risico. Dit betreft onder meer landen als Burkina Faso, Gambia, Ghana, Guinee-Bissau, Ivoorkust, Kameroen, Niger, Senegal en Kaapverdië.

Adviezen van de FOD Buitenlandse Zaken voor:
Sierra Leone
Guinea
Liberia
Nigeria

Passagiers die van plan zijn naar Freetown, Conakry, Monrovia of Lagos te vliegen doen er goed aan de informatie op de website van de Wereldgezondheidsorganisatie en de reisadviezen van de Federale Overheidsdienst Buitenlandse Zaken te raadplegen.

Ook worden extra voorzorgsmaatregelen geadviseerd indien u naar een van deze landen reist:

• Vermijd verplaatsingen of een verblijf in zones waar Ebola heerst; 
• Vermijd contact met zieke of overleden mensen.
• Vermijd het manipuleren van zaken die mogelijk in contact kwamen met bloed of lichaamsvochten van besmette personen (kleding, lakens, eetgerei...).
• Vermijd begrafenisrituelen waarbij contact met de overleden ebolapatient plaatsvindt
• Vermijd contact met levende of dode wilde dieren (apen, vleermuizen).
• Vermijd markten of plaatsen waar het vlees van wilde dieren wordt verkocht of uitgestald; 
• Eet geen rauw vlees of ‘bushmeat’.
• Volg de gebruikelijke reisadviezen en ook de extra hygiëneadviezen: Was de handen regelmatig met zeep of andere ontsmettingsmiddelen; Vermijd plekken waar vleermuizen verblijven zoals grotten, geïsoleerde schuilplaatsen of mijnen. 

Ga goed verzekerd op reis en vraag bij de verzekeringsmaatchappij na of repatriëring is gedekt en dus door de verzekeringsmaatschappij wordt betaald, ook in het geval van een ebolabesmetting.

9. Wat moet u doen als u tijdens of na een reis naar een van de risicolanden ziek wordt?

Het risico voor mensen die in deze landen reizen of leven is over het algemeen uiterst laag. Het risico is groter wanneer u rechtstreeks contact hebt gehad met een (overleden) ebolapatiënt of zijn lichaamsvloeistoffen.

• Indien u tijdens uw reis verdachte symptomen (koorts, spierpijn...) krijgt, kunt u contact opnemen met de ambassade.

In Guinee Conakry

  • U kunt contact opnemen met de Franse ambassade:
  • het medisch-sociaal centrum +224 656 44 87 45 van maandag tot vrijdag van 08u30 tot 12u00 en van 14u tot 17u15 en op zaterdag van 09u tot 12u
  • +224 631 35 42 10 of +224 664.57.01.92 buiten de openingsuren.
  • De Belgische ambassade die bevoegd is voor Guinee Conakry is de Belgische ambassade van Senegal: Tel: +221 77 637 01 78 (noodnummer voor Belgische onderdanen buiten de openingsuren) Tel: +221 33 889 43 90 Fax: +221 33 889 43 98 E-mail: dakar@diplobel.fed.be
  • Contactgegevens van het ereconsulaat in Guinee Conakry: Tel: +224 30 412 182 Tel: +224 30 412 831 Fax: +224 30 455 977 E-mail: christian.mion@fr.ey.com - françoise.montlouis@fr.ey.com

In Liberia en Sierra Leone

  • De Belgische ambassade die bevoegd is voor Liberia en Sierra Leone is de Belgische ambassade in Ivoorkust: Tel: + 225 22 48 33 60 Fax : + 225 22 44 16 40 Wachtnummer: + 225 05 05 67 30 (in geval van nood en indien de ambassade gesloten is) E-mail: abidjan@diplobel.fed.be
  • Contactgegevens van het ereconsulaat in Sierra Leone (Freetown): T: +232 78 828 282 F: +232 22 223 687 E-mail: freetownoffice@consulateofbelgiumsl.be
  • Contactgegevens van het ereconsulaat in Liberia (Monrovia): T: +231 886 520 77 T: +231 77 520 777 E-mail: consubelliberia@hotmail.com

In Nigeria

  • Contactgegevens van het ereconsulaat in Lagos: T: +234 803 535 29 86 E-mail: consubel.lagos@gmail.com
  • Contactgegevens van de Belgische ambassade in Abuja: T: +234 803 301 68 22 (secretariaat –binnen de openingsuren) T: 234 803 884 10 03 (buiten de openingsuren) E-mail: abuja@diplobel.fed.be

• Als de verdachte symptomen zich ontwikkelen aan boord van een vliegtuig, moet u zo snel mogelijk het cabinepersoneel verwittigen.
• Wanneer u in een gebied geweest bent waar ebola voorkomt, is het belangrijk dat u uw eigen gezondheid in de drie weken na thuiskomst in de gaten houdt. Als de symptomen (koorts, hoofd- of spierpijn) zich ontwikkelen binnen 21 dagen na uw terugkeer, contacteer dan zo snel mogelijk uw behandelende arts en waarschuw hem of haar dat u gereisd hebt in deze regio.

Wanneer uw arts uw klachten verdacht vindt voor ebola, kan er zonodig laboratoriumonderzoek verricht worden om na te gaan of het om ebola gaat.

Indien uit aanvullend onderzoek blijkt dat u een ebola-infectie heeft, dan wordt u in isolatie in een ziekenhuis opgenomen. Ook wordt beoordeeld welke personen die contact met de patiënt hebben gehad, moeten worden geïnformeerd en/of opgevolgd.

Een arts is verplicht om bij een verdenking van een besmetting met Ebola (of een soortgelijk virus) contact op te nemen met de arts infectieziektebestrijding van Zorg en Gezondheid.

Realiseer dat malaria nog steeds de meest waarschijnlijke oorzaak is indien u in of na terugkeer uit de tropen hoge koorts krijgt.

10. Bestaat het risico dat ebola zich ook in België verspreidt?

De kans dat een met ebola besmet persoon in België terecht komt is heel klein, maar kan niet volledig uitgesloten worden. Er zijn tot nu toe enkele gevallen bekend van export of besmetting buiten Afrika: een besmette vliegtuigpassagier bracht, na een tussenlanding op Zaventem, ebola naar de Verenigde Staten en twee besmette missionarissen brachten de ziekte naar Spanje, waar een verpleegster besmet raakte. De Wereldgezondheidsorganisatie gaat ervan uit dat dit in de komende maanden nog zal gebeuren. De kans dat de ziekte zich hier verder naar anderen kan verspreiden, is echter hoogst onwaarschijnlijk.

Ebola kan in Europa worden binnengebracht via drie kanalen.

Scenario 1: Een besmet persoon die ziektetekenen vertoont, wordt naar Europa gebracht om hier te worden verzorgd.

Een dergelijke patiënt wordt onmiddellijk in quarantaine in een ziekenhuis gebracht voor verdere behandeling. De kans dat het virus zich verder kan verspreiden, is uiterst klein. Al toont de besmetting van een Spaanse verpleegster, die twee Spaanse missionarissen behandelde, en van een verpleegster in Dallas aan dat verdere verspreiding ook bij ons niet volledig kan uitgesloten worden.

Scenario 2: Een besmet persoon met ziektetekenen reist op eigen houtje naar Europa.

• In de getroffen landen worden alle uitgaande passagiers op vliegvelden, havens en andere grensovergangen gescreend op ziekteverschijnselen (vooral koorts).

• In veel landen worden sinds kort ook reizigers afkomstig van risicolanden op de luchthaven of haven gescreend (o.m. op koorts met warmtescanners), alhoewel de Wereldgezondheidsorganisatie dit tot nu toe niet aanbevolen.

• Er zijn ook internationale en nationale afspraken (IATA guidelines, International Health Regulations ) gemaakt om tijdig mensen met infectieziekten te herkennen en op te vangen in het vliegtuig en op de luchthaven.

Reizigers met verdachte symptomen moeten zo veel mogelijk geïsoleerd worden van de andere reizigers, ze moeten een mond- en neusmasker dragen enzovoorts. Ook het personeel dat hen bijstaat, moet extra-voorzorgsmaatregelen nemen. Bij aankomst in de (lucht)haven moeten ze onmiddellijk geïsoleerd worden voor verder onderzoek en eventuele behandeling.

Na aankomst worden alle contacten van de zieke passagier (zoals cabinepersoneel en passagiers die direct contact hebben gehad met de zieke passagier en passagiers die dicht bij de zieke passagier zaten) in kaart gebracht. Indien er een besmettingsrisico bestaat krijgen ze instructies om hun gezondheidstoestand in de komende drie weken op te volgen (o.m. twee maal daags koorts meten).

Alhoewel deze maatregelen niet 100% waterdicht zijn, is ook hier de kans op verdere verspreiding van de ziekte uiterst klein.

Scenario 3: een besmet persoon zonder ziektetekenen reist naar Europa, en ontwikkelt pas na aankomst ziektesymptomen.

Dit scenario houdt waarschijnlijk het grootste risico op verdere verspreiding in, omdat de besmette persoon in een vroeg stadium van de ziekte onbewust andere personen kan besmetten, voordat de nodige maatregelen zijn genomen.

Toch is de kans op verdere verspreiding ook in dit scenario vrij klein.

• Ebola is een niet heel besmettelijke ziekte. Besmetting gebeurt enkel via direct contact met bloed of lichaamsvochten (speeksel, zweet, stoelgang, braaksel, sperma, urine, vaginale secreties en menstruatiebloed), of door indirect contact met gebruiksvoorwerpen die besmet zijn met bloed of lichaamsvochten van een ziek persoon.

• De ziekte is zo ernstig dat een Ebolazieke snel een arts zou opzoeken, die verplicht is om bij de minste verdenking de autoriteiten te verwittigen. Vervolgens zullen alle contacten van de zieke persoon in kaart gebracht worden en bij de minste symptomen onmiddellijk geïsoleerd. 

Gezamenlijk volgen de verschillende overheden in België de situatie van nabij op en de maatregelen worden telkens aangepast als het risiconiveau wijzigt. Dit gebeurt in samenspraak met de Europees Centrum voor Ziektepreventie en –bestrijding (ECDC) en de Wereldgezondheidsorganisatie.

In België heeft de Hoge Gezondheidsraad een aantal richtlijnen voor artsen en ziekenhuizen opgesteld indien ze geconfronteerd worden met mensen die recent zijn teruggekeerd uit Guinee, Sierra Leone, Liberia of Nigeria, en die ziektetekenen vertonen die kunnen wijzen op ebola. Alle ziekenhuizen in ons land zijn daarop voorbereid.

• Een arts is verplicht om bij een verdenking van een besmetting met ebola (of een soortgelijk virus) contact op te nemen met de arts infectieziektebestrijding van Zorg en Gezondheid.

• Het ziekenhuis waar de zieke is opgenomen brengt in samenwerking met de arts infectieziektebestrijding alle contacten van de patiënt in kaart. Hun gezondheidstoestand wordt gedurende drie weken opgevolgd. Als zij symptomen ontwikkelen worden zij direct in isolatie verpleegd. Dit is een effectieve manier om de verspreiding tegen te gaan. Als het niet om ebola blijkt te gaan, wordt de opvolging van de contacten stopgezet.

• België beschikt niet over een gespecialiseerd laboratorium dat aan de hoogste veiligheidsnormen voldoet om analyses uit te voeren op het Ebolavirus. De bevestiging van Ebola gebeurt via het Instituut voor Tropische Geneeskunde in Antwerpen in het gespecialiseerde laboratorium in het Duitse Hamburg.

MEER INFO:
www.itg.be/itg/GeneralSite/Default.aspx?WPID=688&MIID=637&IID=367&L=N
www.zorg-en-gezondheid.be/v2_default.aspx?id=35594#Wat%20is%20Ebola
www.rivm.nl/Onderwerpen/E/Ebola
www.ecdc.europa.eu
www.who.int/csr/disease/ebola/en/
http://apps.who.int/iris/bitstream/10665/132168/1/WHO_EVD_Guidance_TravelTransportRisk_14.1_eng.pdf?ua=1&ua=1&ua=1
www.cdc.gov/media/releases/2014/p1008-ebola-screening.html
www.eurosurveillance.org/ViewArticle.aspx?ArticleId=20925




ad


pub