Reuma is in feite een verzamelnaam voor een aantal zeer uiteenlopende aandoeningen die pijn en/of misvormingen veroorzaken in de gewrichten, de gewrichtskapsels, de spieren, de pezen, de slijmzakjes en het bot. In feite gaat het dus om alle aandoeningen van het voortbewegingsapparaat. Zoals men in het algemeen spreekt over "huidziekten", "hartziekten", "longziekten", enz... kan men ook spreken over "reumatische ziekten". De reumatische aandoeningen kan men grosso modo onderverdelen in vier grote groepen :
Ontsteking van slijmvlies van gewricht (synovia)
1. De ontstekingsreuma's. Bij ontstekingsreuma gaat het om aandoeningen die worden gekenmerkt door langdurige gewrichtsontstekingen. Eén van de meest voorkomende vormen is reumatoïde artritis (RA). Een specifieke vorm, de ziekte van Bechterew, kenmerkt zich door ontstekingen in de gewrichten van de wervelkolom en het bekken. Door deze ontstekingen kunnen wervels in de rug vastgroeien. Onder de verzamelnaam ontstekingsreuma vallen ook systeemziekten, zoals bijvoorbeeld systemische lupus erythematosus (SLE), sclerodermie en het syndroom van Sjögren. Bij deze aandoeningen komen de ontstekingen niet alleen voor in gewrichten, maar ook in andere organen (o.a. nieren, huid en slijmvliezen, longen en hart).
2. De artrosen of slijtagereuma's. Artrose is een aandoening waarbij de kwaliteit van het gewrichtskraakbeen achteruit gaat. Uiteindelijk kan het kraakbeen zelfs geheel verdwijnen. Artrose komt voornamelijk voor in de gewrichten van de handen, knieën en heupen, maar begint meestal in de grote gewrichten die gewicht moeten dragen. Artrose komt het meest voor van alle gewrichtsaandoeningen Voor een groot deel is dit te wijten aan het natuurlijke proces van het ouder worden. Het is een aandoening die zelden ernstige problemen veroorzaakt en er zijn geen levensbedreigende risico’s aan verbonden. Artrose is de meest voorkomende gewrichtsaandoening onder ouderen. Pijn, zwelling en stijfheid in het aangedane gewricht staan centraal.
3. De weke delen reuma's (de reuma's buiten de gewrichten). Weke-delen reuma komt voor in spieren, pezen, banden, kapsels, slijmbeurzen en tussenwervelschijven. Voorbeelden van weke-delen reuma zijn fibromyalgie en tendinitis (peesontsteking). Fibromyalgie komt veel voor en kenmerkt zich door langdurige pijn in spieren, peesaanhechtingen en banden.
Reumatoïde artritis is een chronische progessieve gewrichtsaandoening. De ziekte gaat uit van het gewrichtsvlies dat gaat woekeren. Het tast zowel het kraakbeen als het omliggend bot aan. Dit leidt dikwijls tot ernstige gevolgen. Vroeger werd de ziekte ook "chronische, progressieve, polyarthritis" genoemd. Naar schatting lijdt ongeveer 1% van de bevolking aan reumatoïde artritis. In België wordt het aantal RA-patiënten geschat op 60 tot 80.000. De ziekte komt drie keer meer voor bij vrouwen dan bij mannen. De ziekte kan op alle leeftijden optreden maar het meest frequent tussen veertig en vijftig, ongeveer het ogenblik waarop ook de menopauze begint. De juiste oorzaak is onbekend, maar waarschijnlijk is bij de ziekte het afweersysteem van het lichaam ontregeld waarbij het lichaam zijn eigen weefsels aanvalt en er ontstekingen in diverse gewrichten ontstaan. Vooral de kleinere gewrichten in de handen en de voeten worden getroffen. Het gewrichtskapsel raakt geleidelijk aan ontstoken en opgezwollen en dit heeft ontsteking van andere delen van het gewricht tot gevolg. Als de aandoening verder gaat kunnen de botten die met het gewricht in verbinding staan zwak worden. Meestal zijn er ook afwijkingen in het bloed : - een verhoogde bloedbezinkingsnelheid, - bloedarmoede, - ijzertekort, - (soms) positieve reumafactoren in het bloed.
Alarm-signalen van een artritis zijn o.a.: een relatief plots optredende pijn en zwelling in één of meerdere gewrichten, stijfheid en verlies aan kracht. De pijn en stijfheid kan vooral 's morgens of na een tijd stil zitten erg zijn. De typische morgenstijfheid kan soms meer dan een half uur aanhouden. De ziekte kan een algemeen gevoel van ziekelijkheid en vermoeidheid geven, vergelijkbaar met het gevoel bij griep. RA begint (meestal) ter hoogte van de gewrichtjes van de handen en de voeten. Soms kan RA zich naar andere gewrichten uitbreiden. Na enkele maanden of jaren evolutie treedt vaak een typische misvorming op: een zijwaartse afwijking van de vingers. 3 à 4 patiënten op 10 hebben ook heel typische reumaknobbels in de buurt van de aangetaste gewrichten. Meestal treedt de ziekte symmetrisch op: wanneer een gewricht aan een kant van het lichaam is aangetast, dan is meestal ook hetzelfde gewricht aan de andere kant aangetast.
Indien vier van de volgende symptomen optreden is de kans groot dat het om reumatoïde artritis gaat: • ochtendstijfheid die langer dan 1 uur duurt sinds minstens 6 weken • ontsteking (zwelling, pijn) in drie of meer gewrichten sinds minstens 6 weken • ontsteking in de hand-, pols- of vingergewrichten sinds minstens 6 weken. • reumafactor in het bloed (dit is een specifiek soort antilichaampjes in het bloed die echter ook bij sommige andere aandoeningen aanwezig zijn). • karakteristieke wijzigingen op radiologische foto's
Bij een beginnende reumatische aandoening is het van het allergrootste belang zo vlug mogelijk tot een goede diagnose te komen. De behandeling kan dan dadelijk aanvatten. Daarom is het belangrijk om bij gewrichtspijn dadelijk de huisarts te consulteren. Deze kan eventueel doorverwijzen naar een reumatoloog.
Reumatoïde artritis evolueert dikwijls naar een belangrijke invaliditeit. Bij sommige patiënten kunnen na verloop van tijd ook andere organen, zoals de longen en het hart worden aangetast. Ook komen bepaalde vormen van kanker meer voor bij deze patiënten. Bij ernstige gevallen van RA (waarbij meer dan 30 gewrichten zijn aangetast) dreigt een vroegtijdig overlijden.
Het ontstaan zelf van een ontstekingsreuma kan men niet voorkomen. Wel kan men er voor zorgen dat de diagnose zo vlug mogelijk gesteld wordt en dat er zo vlug mogelijk een adequate behandeling gestart wordt. Bij het starten van een basisbehandeling is elke dag kostbaar omdat de ziekte op korte tijd zeer hevig kan toeslaan met onherstelbare gewrichtsmisvormingen als gevolg. De laatste jaren is men er meer van overtuigd geraakt dat het vooral tijdens de eerste maanden van de ziekte is dat er onomkeerbare schade aan de gewrichten wordt aangericht en dat het er op aankomt tijdens die maanden zo krachtig als nodig en mogelijk, te behandelen.
Een direct oorzakelijk verband tussen voeding en het ontstaan of het verergeren van een reumatische ziekte werd nooit aangetoond. Daar tegen over staat dat er geen twijfel bestaat over het verband tussen wat men eet en de gezondheid. • Een voeding rijk aan onverzadigde vetten (vis in plaats van vlees en dan bij voorkeur vette vis) zou de ontstekingspijnen wat verminderen zodat de behoefte aan pijnstillende en ontstekingsremmende medicatie wat zou verminderen. • Er bestaat geen enkel verband tussen zure voeding en reuma. Beweren dat tomaten en yoghurt slecht zijn voor reuma is onzin. Het gebruik van zure voeding maakt het bloed helemaal niet zuur. De zuurtegraad van het bloed blijft tussen zeer nauwe grenzen.
• Er bestaat nog geen genezende behandeling. Wel kan de pijn verzacht worden en de ontsteking verminderd of gestopt worden. Ook kan de verdere afbraak van kraakbeen en de gewrichtsschade afgeremd of gestopt worden. Door zo snel mogelijk na de vaststelling van de ziekte te starten met een agressieve behandeling wordt het invaliderend karakter van de ziekte afgeremd en wordt de levenskwaliteit van de patiënt aanzienlijk verhoogd. • Naast geneesmiddelen zijn zowel oefening als rust erg belangrijk. Een kinesitherapeut kan hierbij helpen. Een ergotherapeut kan aanwijzingen geven om bij de dagelijkse activiteiten de gewrichten te beschermen, soepel te houden en te ontlasten. • In sommige gevallen is een heelkundige ingreep noodzakelijk om de aangetaste gewrichten opnieuw los te maken of vast te zetten, of om bepaalde complicaties (zoals peesscheurtjes, cervicale aantasting) te verhelpen.
Oefentherapie. Oefenen en voldoende bewegen is van zeer groot belang voor door reuma getroffen gewrichten. De bewegingen moeten steeds onbelast gebeuren: fietsen is beter dan stappen. Afwisselende rust en activiteit is ideaal. Dus geen té lange wandelingen maken. Tijdig even rusten. Ook tijdens de huishoudelijke activiteiten af en toe even onderbreken en wat rusten. Bewegingen voorkomen de gevreesde verstijving in flexiestand (van de ellebogen, de heupen en de knieën) bij polyartritis. De kinesitherapeut kan richtlijnen geven voor het aanpassen van bepaalde oefeningen specifiek gericht naar de mobiliteit en het ziektebeeld van de patiënt. Hij/zij is ook de aangewezen persoon voor behandelingen als massage en mobilisatie. De oefentherapie hoeft niet ingewikkeld te zijn. Ze kan reeds begonnen worden 's morgens in bed vóór het opstaan.
Warmte. Warmte ontspant de spieren en maakt de gewrichten meer soepel zodat ze ook beter kunnen bewegen. Ideaal dus als voorbereiding op oefentherapie. Warmte is ook ideaal bij pijnlijke spierspasmen. Warmte kan worden aangewend onder de vorm van een infra-rood lamp of door het aanbrengen van warme pakkingen (fango, parafango of paraffine opgewarmd "au-bain marie"). In de handel (bij de apotheker) kan men handige zakjes kopen (Cold-Hot) die zowel als warm als koud gebruikt kunnen worden. De kinesitherapeut kan richtlijnen geven voor het juist gebruik van toestellen. Hij/zij is ook de aangewezen persoon voor behandelingen als massage en mobilisatie.
Koude. Koude (ijs-zakjes, ijskompressen) kunnen een helend effect hebben. De kinesitherapeut kan de patiënt hierbij helpen om bijvoorbeeld na een behandeling met ijs een gewricht zacht te mobiliseren. In de handel (bij de apotheker) kan men handige zakjes kopen (Cold-Hot) die zowel als warm als koud gebruikt kunnen worden.
Ontstekingsremmers Niet-steroidale antiinflammatoire stoffen (NSAID, niet-cortisoneachtige ontstekingsremmers) blijven de meest gebruikte geneesmiddelen ter wereld voor behandeling van acute pijn en koorts en voor chronische aandoeningen aan spieren en gewrichten. Door hun ontzwellend effect werken ze onrechtstreeks ook pijnstillend. Spijtig genoeg veroorzaken ze vaak maagproblemen : erosies, zweren, enz. Vooral producten met een lange werkingsduur kunnen maaglasten veroorzaken. Bij langdurig gebruik kunnen sommige de nierfunctie aantasten zodat af en toe de nierfunctie moet nagekeken worden ! Bij de niet steroïdale ontstekingsremmers behoren o.a. de merknamen: Cataflam®, Clinoril®, Diclofenac®, Tolectin®, Voltaren®, Brufen®, Apranax®, Artiflam®, Rofenid®, Naprosyne®, Rofenid®, Dolcidium®, Indocid®, Brexine®, Feldene®, Piroxicam®, Tilcotil®.
Corticosteroiden Soms worden ook corticosteroïden zoals prednisone voorgeschreven om de ontstekingsverschijnselen te stoppen. Zij zijn meestal effectief op korte termijn, maar ze kunnen de evolutie van de ziekte niet afremmen. Bovendien treden er bij gebruik op lange termijn veel en soms ernstige nevenwerkingen op. Daarom worden ze alleen gebruikt om acute ontstekingsverschijnselen te behandelen.
Basisbehandeling Bepaalde geneesmiddelen laten toe een basis-behandeling te starten.
Er zijn een 8-tal basisbehandelingen voor deze aandoening. - goudzouten (Allochrysine®, Ridaura®) - d-Penicillamine base (Kelatin®) - een antimalariapreparaat (Plaquenil®) - sulfasalazine (Salazopyrine®) - azathioprine (Imuran®) - methotrexaat (Ledertrexate®) - cyclosporine (Neoral-Sandimmun®)
Deze medicaties kunnen een gunstig effect hebben op het verloop van de gewrichtsontstekingen. Soms treedt pas na 2 à 3 maanden behandeling een gunstig effect op. Geen enkel middel helpt in 100 % van de gevallen (slechts in 60 à 80 % van de gevallen). Men kan moeilijk op voorhand weten welke patiënt wél en welke patiënt niet aan een bepaalde behandeling zal beantwoorden. Alle medicaties hebben hun specifieke, soms ernstige nevenwerkingen. Een regelmatig controleonderzoek (o.m. van het bloed en soms ook van de urine) is noodzakelijk om eventuele nevenverschijnselen snel te ontdekken. Bij een goed antwoord op de medicatie (soms kan de artritis volledig uitdoven) moet de behandeling nog vele jaren onderbroken worden verder gezet.
Selectieve inhibitie van COX-2 (merknamen o.a.: Mesulid®, Mobic® en Vioxx®). Het effect van COX-2 inhibitoren is gelijkaardig aan die van de klassieke niet-steroïdale ontstekingsremmers (NSAID) in de behandeling van rheumatoide arthritis en osteoarthritis. Recente studies tonen aan dat COX-2 inhibitoren minder maagdarmzweren veroorzaken, geen verhoogde bloedingsneiging veroorzaken en een niergiftigheid vertonen vergelijkbaar met klassieke NSAID. Deze producten mogen enkel gebruikt worden bij uitgesproken reumatische pijn, ze genezen immers niet. Ze moeten gestopt worden wanneer ze niet meer nodig zijn. Bij maagpijn, een uitgesproken zwaartegevoel op de maag, het verdwijnen van de eetlust, enz. moet de medicatie gestopt worden en moet de behandelende arts hierover worden ingelicht. De medicatie moet worden stopgezet bij het optreden van zwarte stoelgang (wat kan wijzen op een maagdarm-bloeding).
De Anti-TNF Therapieën Infliximab (Remicade®) en Etanercept (Enbrel®) Cytokines zijn stoffen die een rol spelen in de telecommunicatie tussen cellen. Het zijn boodschappers tussen cellen die een centrale rol spelen in o.a. ontsteking. Ze zijn belangrijk in het regelen van celfunctie en celgroei. In het lichaam zijn er zogenaamde ontstekingsbevorderende cytokines en ook cytokines die ontsteking tegen gaan. Normaal moeten deze in balans zijn. Bij RA-patiënten is dat evenwicht verstoord. De belangrijkste ontdekking van de laatste jaren is nu dat TNF alfa of Tumor Necrosis Factor alfa (verder afgekort als TNFa) een sleutelrol speelt als boodschapper bij RA en ontsteking doet toenemen. Het is echter ook verantwoordelijk voor ziektemanifestaties buiten de gewrichten, zoals vermoeidheid, vermagering, bloedarmoede enz. TNF alfa is bij patiënten gestegen in het bloed en in het gewrichtsvocht, en natuurlijk voorkomende tegenspelers of antagonisten zijn bij RA-patiënten niet bij machte om de cytokinebalans in een gunstig evenwicht te houden. De anti-TNF therapiëen zijn erop gericht om de balans tussen cytokines terug in evenwicht te brengen. Studies met deze producten hebben uitgewezen dat ze bij 50 tot 70 % van de patiënten leiden tot een verbetering wat betreft het aantal pijnlijke en gezwollen gewrichten. Bovendien werd aangetoond dat er een stabilisatie was van gewrichtsschade zoals met röntgenfoto's gemeten wordt. De effecten op lange termijn zijn nog niet bekend. Bovendien is deze behandeling zeer duur (7.500 tot 12,500€ per jaar). Daarom is deze therapie vooral aangewezen voor patiënten met ernstige RA bij wie de meer klassieke geneesmiddelen zoals methotrexaat niet of niet langer werken.
Leflunomide (Arava) Dit is een nieuw geneesmiddel dat inwerkt op het immuunsysteem: het remt de vermenigvuldiging van T-lymfocyten af, dit zijn cellen die een belangrijke rol spelen in het ontstaan van de ziekte. De effecten zijn vergelijkbaar met die van de klassieke producten zoals sulfasalazine en methotrexaat, maar het zou sneller effect hebben. Ook de levenskwaliteit van de patiënten zou erop vooruit gaan. Bovendien werd aangetoond dat het de verdere gewrichtsschade kan afremmen. Ongewenste effecten zijn onder meer diarree en giftigheid voor de lever. Daarom moet bij gebruik van dit geneesmiddel de levenrfunctie regelmatig gecontroleerd worden. Dit geneesmiddel is sinds kort op de Belgische markt beschikbaar is. Het terugbetaald mits goedkeuring adviserend geneesheer.
Wat is RA, ziektesymptomen, behandeling, vragen aan de dokter, onderzoek & ontwikkeling, verklarende woordenlijst, recent nieuws, publicaties, hulpmiddelen, tips, sociale voorzieningen, contacten, RA patiënten vertellen...
ben nu reeds meer als twee jaar in behandeling in het uzGent.Nu gaat het wel beter ook met inspuiting weekelijks eerst 15mg sinds...
lees verderreageer
contacteer ons
Ontsteking van slijmvlies van gewricht (synovia)
Slijtage
Verstuur dit artikel naar een kennis
Druk dit artikel af