Teken en de Ziekte van Lyme in België

Laatst bijgewerkt: januari 2016 | 128 reacties

dossier De ziekte van Lyme, ook wel tick-borne borreliosis of Lyme-artritis genoemd, wordt veroorzaakt door de spirocheet Borrelia burgdorferi. Men schat dat in Europa ongeveer 10% van de teken besmet zijn met Borrelia.
Dit bacterie-achtige organisme wordt overgebracht via de beten van teken behorende tot het geslacht Ixodes, die zich ook vaak voeden met het bloed van andere zoogdieren, zoals knaagdieren, egels en herten. De ziekte wordt vermoedelijk slechts overgebracht nadat de teken zich gedurende uren op het slachtoffer hebben gevoed. Er zijn geen aanwijzingen voor besmetting van persoon op persoon.
Teken worden mee rondgedragen door hun gastdieren. Bijna overal waar die dieren komen, vindt men dus ook teken. Tenminste in een plantenrijke omgeving met hoog gras, struiken en een rijke onderbegroeiing.
Een teek of bloedzuiger is een minuscuul diertje, nauwelijks groter dan een speldekop. Bij het zuigen van het bloed wordt het achterlijf steeds dikker. De beet van een teek is pijnloos, pas na enkele uren begint het te jeuken.

Teken

teken-op-hand-120.jpg
De teek is een zogenaamde geleedpotige, en behoort tot de mijten.
Er bestaan twee verschillende families van teken: de harde of schildteken (Ixodidae) en de zachte of lederteken (Argasidae). In totaal komen er over de wereld meer dan 800 tekensoorten voor!
Van een tekenbeet op zich wordt de mens normaal gesproken niet ziek, maar de teek kan wel een rol spelen bij het overbrengen van diverse ziekten. De werkelijke boosdoener is niet de teek zelf, maar de bacterie, die hij via zijn speeksel en darminhoud overbrengt van de ene op de volgende gastheer. Omdat de teek een zogenaamde driegastherenteek is, kan zij in één van de ontwikkelingsstadia een ziekteverwekker binnen krijgen door van een besmet dier bloed te zuigen en deze ziekteverwekker vervolgens in het volgende ontwikkelingsstadium overbrengen op een ander dier of mens overbrengen.

Binnen Europa kunnen via teken 4 ziekten op de mens worden overgebracht:
• de ziekte van Lyme
• Tick Borne Encephalitis (ook wel bekend als TBE)of TBD (Tick Born Disease)
• Früh Sommer Meningo Encephalitis (FSME)
• Ehrlichiose
Daarnaast kan in Zuid Europa de tekensoort Rhipicephalus sanguineus de ziekte Fièvre boutonneuse overbrengen.

zie ook artikel : Teken en Tekenencefalitis

Stijging

De ziekte van Lyme treedt vooral op tussen juni en oktober, en op basis van de gevallen vastgesteld tussen 1993 en 2000 door de referentielaboratoria (K.U.L. en U.C.L.), kan men stellen dat de ziekte overal in ons land optreedt, vooral in de Kempen (Antwerpse en Limburgse), de Oostkantons, het Zoniënwoud en de Ardennen.
Naargelang de studies treedt bij 1,1 tot 3,4% van de personen met een tekenbeet de ziekte van Lyme op.
Het aantal jaarlijks vastgestelde gevallen, bevestigd door één van de referentielaboratoria (K.U.L. of U.C.L.), is sinds 1991 gestegen. Er is in de loop der jaren een gestage stijging te zien in België, gaande van 42 gevallen in 1991 tot 300 gevallen in 1997.
Het cijfer voor 1997 komt overeen met een incidentie van 2.9 gevallen per 100000 inwoners.
In 2002 werden 975 gevallen vastgesteld.

zie ook artikel : Risico van ziekte van Lyme verdubbeld

afbeelding-voorkomen-Lyme-450.jpg

Cyclus

De teek brengt het grootste deel van zijn leven door in de natuur: bossen en graslanden. Om zich te kunnen ontwikkelen en voort te planten heeft hij echter bloed nodig. De teek die bij ons voorkomt heeft voor zijn volledige ontwikkeling drie gastheren nodig.
Hij kiest hierbij zowel voor wilde dieren (bosmuizen, egels, eekhoorns, reeën,...) als huisdieren (schapen, runderen, paarden, honden, katten,...) evenals de mens.Een teek wacht in grashalmen of lage bosjes op een passerende gastheer, waaraan hij zich in het voorbijgaan vastklampt. Eenmaal op het dier kruipt de teek naar een plaats waar de huid het dunst is en bijt hij zich stevig vast. Hij verankert zich als het ware in de huid.

levensstadia-teek.gif
bron afbeelding:http://www.sciam.com/explorations/2000/070500tick/IMG/4ticks_cm.jpg
De dikste teek links is een volwassen vrouwtje, tweede van links is een volwassen mannetje,tweede van rechts is een nimf en de rechste is een larve.

De vrouwtjes kunnen door het zuigen van bloed tot wel 1 cm lang worden. Eenmaal volgezogen met bloed maakt zij zich los van de huid en laat zich op de grond vallen. Op een beschutte plaats legt het vrouwtje zo’n 2.000 eitjes waarna zij sterft. Uit deze eitjes ontwikkelen zich (binnen een maand) 6-potige larven. Ook deze klimmen in grashalmen en wachten op een gastdier, waarop ze drie tot 8 dagen lang bloed zuigen, tot ze verzadigd zijn. Vervolgens laten ze zich op de grond vallen en ontwikkelen ze zich in drie maanden tot 8-potige nimfen, die eveneens een bloeddonor zoeken. De ontwikkeling tot volwassen teek duurt dan nog zo’n drie tot vijf maanden. De volledige ontwikkelingscyclus van sommige soorten teken (die op meerdere gastdieren leven) kan zelfs tot 3 jaar duren. Warmte en een hoge luchtvochtigheid scheppen een gunstig klimaat voor de ontwikkeling van teken. Ze komen ook veel voor in de lente en de herftst.

externe link : Afbeelding tekenbeet

Besmetting

De bacterie Borrelia burgdorferi wordt zeer waarschijnlijk niet meteen overgedragen, omdat de bacterie zich in de darm van de teek bevindt en zich pas gaat vermenigvuldigen nadat er eerst een beetje bloed is gezogen. Vandaar ook dat men vaak leest dat wanneer men de teek tijdig (afhankelijk van de literatuur binnen 8 tot 36 uur) verwijderd, de kans op infectie zeer gering is. Een volledige garantie kan niet gegeven worden blijkt uit een artikel in het Geneeskundig Tijdschrift van 1990. Daarin wordt aangegeven dat besmetting waarschijnlijk plaatsvindt door regurgitatie (opbraken) van de darminhoud, maar dat bepaalde waarnemingen wijzen op de mogelijkheid van besmetting via de speekselklieren.

zie ook artikel : Meeste gevaarlijke teken in de duinen

Klachten

Infecties kunnen asymptomatisch verlopen of een brede waaier aan symptomen vertonen, afhankelijk van de duur van de infectie, gastheerfactoren (immuniteit), enz. Klassiek onderscheidt men drie verschillende stadia.
Vroeg gelokaliseerd stadium (stadium I: 2 à 30 dagen na de beet). In ongeveer 60% van de vroege klinische gevallen is het eerste symptoom het 'erythema migrans'. Dit is een rode, zich centrifugaal uitbreidende verkleuring van de huid, met een diameter van minstens 5 cm tot maximaal 60 cm; vanuit het centrum verbleekt het erythema geleidelijk. Soms treden ook griepachtige symptomen op zoals koorts, hoofdpijn, spier- en gewrichtspijn, gezwollen klieren...

Het tweede stadium, 'Vroeg gedissemineerd stadium ' (stadium II: binnen de weken na de beet) Bij een aantal patiënten (tot 15%) die in het eerste stadium niet of niet adequaat werden behandeld, kunnen verspreide erythema migrans-letsels, vermoeidheid, neurologische problemen (b.v. meningitis, neuropathie), cardiale problemen en artritis optreden.

Het stadium 3, 'Laat gedissemineerd stadium ' (stadium III: maanden tot jaren na de infectie), met b.v. persisterende artralgie, vooral ter hoogte van de knie, en meer zelden neurologische problemen ("late neuroborreliose") en huidletsels (acrodermatitis chronica atrophicans).

Ook bij een adequate behandeling blijven bij een klein percentage mensen subjectieve klachten bestaan, vooral vermoeidheid, spierpijn en neurocognitieve problemen; dit syndroom, dat niet goed is gedefinieerd, wordt soms chronische ziekte van Lyme of post-Lymesyndroom genoemd.

zie ook artikel : Meningitis kennistest

Preventie

C47-002.jpg
• Om besmetting te voorkomen, wordt meestal aangeraden om bij spelen, wandelingen en werk in bossen waar besmette teken voorkomen, en zeker in een bos met lage onderbegroeing, de huid te beschermen met lange mouwen, lange broekspijpen en gesloten schoenen. Daarnaast is het aangeraden om op de paden te blijven en niet door struiken en planten te kruipen waarop misschien teken zitten te wachten op een gastheer.
• Zet kinderen een pet op (teken vallen op het hoofd).
• Kampeer niet aan de bosrand, niet langs de omzoming van de camping.
• In verdachte gebieden wordt aangeraden het hele lichaam om de 3-4 uren te controleren op de aanwezigheid van teken.
• Insectenwerede middelen. In een brochure over teken, uitgegeven door het Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap (administratie Gezondheidszorg) wordt vermeld dat insectenrepellants op zichzelf onvoldoende bescherming geven tegen teken, en dus een vals gevoel van veiligheid kunnen geven. Wanneer toch geopteerd wordt voor een repellant zoals diëthyltoluamide (DEET) , moet men er rekening mee houden dat er enkel bescherming is op de plaatsen waar de repellant is aangebracht, en dat de bescherming slechts enkele uren aanhoudt.
• Het verwijderen van een teek gebeurt best met een pincet. Grijp de teek vast zo dicht mogelijk bij de huid. Vermijd daarbij om het lichaam van de teek te verpletteren.
Probeer de kop van de teek te vatten met behulp van een pincet (of twee vingers), zachtjes draaien/trekken om de teek te verwijderen (geen enkel deel van de teek onder de huid laten zitten).
• De teek niet uitbranden, geen olie gebruiken om de teek te verdoven.
• Ontsmet nadien de huid en steriliseer de pincet (door ze even in kokend water te leggen).
Noteer de datum en de plaats van een tekenbeet. Normaal gezien kleurt de huid rondom de beet lichtjes rood en verdwijnt dit vanzelf na een paar dagen. Indien dit niet het geval is, contacteer dan je huisarts.

zie ook artikel : Nieuw methode voor opsporing ziekte van Lyme

Vaccinatie

Er bestaat geen vaccin tegen deze infectie.
Een Amerikaans vaccin (dat echter niet werkte tegen het Lymetype dat bij ons bestaat) is onlangs van de markt gehaald. Er bestaat wel een vaccin tegen een andere tekenziekte, Fruhsommer Encephalitis. Dit vaccin is sinds kort ook in België beschikbaar, maar werkt niet tegen Lyme.

Diagnose

Na vaststelling van de typische huiduitslag is een laboratoriumbevestiging nodig. Er zijn twee laboratoria waar test voor diagnose of bevestiging van de Lymeziekte worden uitgevoerd: UZ Gasthuisberg in Leuven en kliniek St-Luc aan de UCL te Brussel.

Behandeling

Behandeling met antibiotica wordt aanbevolen vanaf het vroeg gelokaliseerd stadium. Erythema migrans verdwijnt wel vaak spontaan, maar antibiotica versnellen het herstel van de huidletsels, en gaan de verdere evolutie van de ziekte tegen. In aanwezigheid van erythema migrans en voorgeschiedenis van blootstelling aan een tekenbeet, moet geen bloedtest gebeuren vooraleer de behandeling te starten.
• Patiënten met positieve bloedtest, maar zonder klinische symptomen van de ziekte van Lyme moeten niet worden behandeld.
Bepalen van Borrelia-serologie kan wel nuttig zijn bij de diagnosestelling van ziekte van Lyme wanneer de typische huidletsels niet kunnen vastgesteld worden.

• De behandeling van de ziekte van Lyme in het vroeg, gelokaliseerd stadium is als volgt:
- Volwassenen. Doxycycline (200 mg per dag in twee giften) of amoxicilline (1,5 g per dag in 3 giften). Doxycycline is gecontra-indiceerd tijdens de zwangerschap en de lactatie. Bij patiënten bij wie doxycycline gecontra-indiceerd is en met allergie voor penicillines, kan cefuroximaxetil (1 g per dag in 2 giften) worden toegediend.
- Kinderen. Amoxicilline (50 mg/kg/dag in 3 giften) of, vanaf 8 jaar, doxycycline (2 à 4 mg /kg/dag in 2 giften, met max. 100 mg per dag). Cefuroximaxetil (30 mg/kg/dag in 2 giften) is een aanvaardbaar alternatief.
De macroliden kunnen in aanmerking komen wanneer de andere antibiotica niet verdragen worden of gecontra-indiceerd zijn.
In het gedissemineerd stadium, met neurologische of cardiale problemen en/of gewrichtsproblemen, is vaak intraveneuze toediening van antibiotica (b.v. ceftriaxon, cefotaxim) noodzakelijk. Bij patiënten met late neuroborreliose is het therapeutisch antwoord op de antibiotica vaak laattijdig, en soms onvolledig.
Er is geen bewijs dat bij patiënten met "post-Lymesyndroom" herhaalde of langdurige toediening van antibiotica, oraal of intraveneus, nuttig is.

Beroepsziekte

De ziekte van Lyme is een erkende beroepsziekte in ons land. Dat betekent dus dat iemand die beroepshalve besmet wordt door een teek (bv. bos- en parkwachters, houtvesters, enz.) in aanmerking komt voor vergoeding door het Fonds voor Beroepsziekten. Voor ambtenaren die beroepshalve besmet worden, geldt een aangepaste regeling via de administratieve gezondheidsdienst van het ministerie van Volksgezondheid.

zie ook artikel : Belgische lijst beroepsziekten uitgebreid

zie ook artikel : Teken en Tekenencefalitis


verschenen op : 01/06/2014 , bijgewerkt op 08/01/2016

128 reacties

Teken en de Ziekte van Lyme in België

door anoniem, 25 augustus 2017 om 17:41

Reeds lang slachtoffer van de ziekte van Lyme. De Meileir is de eerste Prof die naar de patiënt luistert en helpt. Enkel het dure plaatje voor de onderzoeken en naderhand de medicatie zijn een heel zwaar. Prof. Vogelaers UZ Gent noemt dit placeboziekte.

Teken en de Ziekte van Lyme in België

door anoniem, 8 augustus 2017 om 13:31

9 juli gestoken weet niet van wat rode dikke jeukende bult na 2 weken verminderd ,maar dan een rode uitslag rondom die erg jeukte en nu weg is. Hoe weet ik dat het niet van een teek was? Ik heb foto's van de uitslag.

Teken en de Ziekte van Lyme in België

door Verwichte Andre , 20 mei 2017 om 16:37

Al 3 jaar heb ik vanalles toevallig over lyme de link gelegd met een tekenbeet 2014 . Naar Brussel geweest , gaan nu de testen doen 2000 € zelf te betalen heeft er iemand ervaring mee dit word tot op heden niet terugbetaald

Teken en de Ziekte van Lyme in België

door anoniem, 10 februari 2017 om 17:23

Besmet in 2010. In het UZ niet de kenmerken v d tekenbeet vastgesteld ( 6 cm diam grote ring met zwart puntje op de buik) Een arts tropische ziekten heeft de diagnose vastgesteld. Antibiotica geslikt. Nu nog terugkerende kniepijnen, evenwichtspr. Help!

bekijk alle 128 reacties

Reageer zelf

verberg bovenstaande gegevens :
je naam en emailadres verschijnen dan niet bij je reactie.
hou me op de hoogte van reacties :
telkens iemand een reactie plaatst bij dit bericht ontvang je een e-mail.
tekens over.
pub